Kult jednostki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jeden z przejawów kultu jednostki. Pomnik przywódców Korei Północnej: Kim Ir Sena (z lewej) i jego syna Kim Dzong Ila na wzgórzu Mansudae w Pjongjangu

Kult jednostki − kult w imperialnym, autorytarnym lub totalitarnym systemie władzy, prowadzący niejednokrotnie do deifikacji, władcy lub przywódcy[1].

Cechy[edytuj | edytuj kod]

Przywódca otaczany takim kultem jest przedstawiany przez państwową propagandę jako osoba nieprzeciętnie utalentowana, nieomylna, której cały naród jest winien wdzięczność. Jego wizerunek jest powielany w niezliczonych pomnikach, obrazach itd., a przypisywane mu myśli i wypowiedzi są nieustannie cytowane w książkach i innych mediach. Jakakolwiek próba kwestionowania geniuszu osoby otaczanej kultem bądź dewastowania jej wizerunków w totalitarnym państwie jest karana surowymi represjami.

Czasami kult przybiera formę parareligijną z "rytuałami" na część przywódcy, "modlitwami" do niego i "medytowaniem" jego wypowiedzi. Ciało przywódcy może zostać zabalsamowane i wystawione na widok publiczny w mauzoleum, np. Mauzoleum Mao Zedonga.

Kult jednostki jest typowym elementem oficjalnej propagandy politycznej państw, rządzonych przez dyktaturę, jak np. Gwinea Równikowa w czasach rządów Francisco Macíasa Nguemy[2], czy Zair pod rządami Josepha-Désiré Mobutu, który własne nazwisko zmienił na Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga − co znaczy: „Wszechpotężny wojownik, który nie zaznał porażki z powodu swej niezwykłej wytrzymałości i niezłomnej woli i który, krocząc od zwycięstwa do zwycięstwa, pozostawia za sobą zgliszcza”[3].

Pochodzenie terminu[edytuj | edytuj kod]

Program obchodów imienin Stalina w Ostrowie Wlkp. w 1945 r. (miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Poznaniu).

Termin kult jednostki został spopularyzowany z języka rosyjskiego (культ личности), w którym po raz pierwszy użyty został przez Nikitę Chruszczowa na XX Zjeździe KPZR w 1956 r. W wygłoszonym tam referacie O kulcie jednostki i jego następstwach Chruszczow potępił Józefa Stalina za błędy w przywództwie, wypaczenie komunizmu i otaczanie swojej osoby kultem[4][5]. Niemniej jednak był on już używany w XIX wieku w odniesieniu do kultu jaki wyrósł wokół władców starożytnych imperiów[6].

Inne przykłady[edytuj | edytuj kod]

Za przykładem Stalina, kult wokół własnej osoby budowali także inni przywódcy komunistyczni: Mao Zedong, Kim Ir Sen, Enver Hodża, Nicolae Ceausescu, Kim Dzong Il[5], jak również niekomunistyczni dyktatorzy tacy jak Saddam Husajn czy Francisco Macías Nguema. Do dziś próbują się do niego odwoływać także inni autokratyczni przywódcy, m.in. prezydent Turkmenistanu Saparmurat Nijazow.

W PRL kult jednostki próbowano budować wokół Bolesława Bieruta.

W państwach o ustrojach opartych na ideologii nazistowskiej oraz faszystowskiej kultem otaczano Adolfa Hitlera, Benito Mussoliniego i Francisco Franco.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Leksykon historii Polski po II wojnie światowej 1944-1997 2003 ↓, s. 101,.
  2. Simon Sebag Montefiore, Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa, tłum. Jerzy Korpanty, wyd. Świat Książki, Warszawa 2010, ISBN 9788324715480, s. 276.
  3. Simon Sebag Montefiore, Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa, wyd. Świat Książki, str. 285 (rozdz. Mobutu Sese Seko), tłum. Jerzy Korpanty
  4. Service, Robert. Stalin: A Biography. s. 362. ISBN 9780674022584.
  5. a b Kult jednostki. W: Portal Wiedzy [on-line]. http://portalwiedzy.onet.pl.
  6. Heller, Klaus (2004). Personality Cults in Stalinism. s. 23–33. ISBN 9783899711912.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]