Kenneth Kaunda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kenneth Kaunda
Kenneth David Kaunda detail DF-SC-84-01864.jpg
Data i miejsce urodzenia 28 kwietnia 1924
Chinsali
Zambia 1. Prezydent Zambii
Okres od 24 października 1964
do 2 listopada 1991
Przynależność polityczna Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości
Następca Frederick Chiluba
Odznaczenia
Kollana Orderu Orła Zambii Krzyż Wielki Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Order Towarzyszy O. R. Tambo I klasy (Republika Południowej Afryki)

Kenneth David Kaunda (ur. 28 kwietnia 1924 w Chinsali) – polityk zambijski. Pierwszy prezydent niepodległej Zambii, sprawował urząd od 24 października 1964 do 2 listopada 1991.

Kaunda był wieloletnim działaczem i liderem Zjednoczonej Narodowej Partii Niepodległości (United National Independence Party). Przewodził ruchowi wyzwoleńczemu w Rodezji Północnej, co zaowocowało wywalczeniem niepodległości 24 października 1964. Tego samego dnia Kenneth Kaunda objął funkcję pierwszego w historii prezydenta niepodległej Zambii.

Był teoretykiem afrykańskiego socjalizmu. Prowadził też politykę filozofii humanistycznej, czyli budowy państwa, w którego centrum ma się znajdować człowiek. Dokonał nacjonalizacji zagranicznych towarzystw górniczych. Blisko współpracował z prezydentem Tanzanii Juliusem Nyerere oraz Chinami. Zwalczał rasistowskie reżimy w RPA i Rodezji Południowej. Wspierał ruchy wyzwoleńcze w Mozambiku oraz Angoli.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po II wojny światowej dołączył do Kongresu Rodezji Północnej (w 1951 przekształciła się w Afrykański Kongres Narodowy Rodezji Północnej) będącego pierwszą organizacją afrykańską w Rodezji Północnej. W 1959 roku doszło do rozłamu w Afrykańskim Kongresie Narodowym Rodezji Północnej w wyniku którego utworzył radykalniejszą Zjednoczoną Narodową Partię Niepodległości na czele ruchu której stanął. Kaunda domagał się przyznania Rodezji Północnej samodzielności i możliwości wystąpienia z Federacji Rodezji i Niasy zdominowanej przez białych polityków z Rodezji Północnej. W 1962 roku odbyły się wybory w których zwycięstwo odniósł Kaunda i Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości. Zwycięzcy utworzyli koalicję wyborczą z mniejszym Afrykańskim Kongresem Narodowym Rodezji Północnej. Premierem koalicyjnego został Kaunda. Po rozpadzie Federacji Rodezji i Niasy 31 grudnia 1963 Północna Rodezja uzyskała szeroką autonomię, a 24 października 1964 Kaunda proklamował niepodległe państwo o nazwie Zambia. Zambia przystąpiła do ONZ, Wspólnoty Narodów i OJA. W 1965 roku przyczynił się do przekształcenia kraju w w republikę której został prezydentem[1].

Do 1975 roku celem jego rządu było zlikwidowanie separatystycznych dążeń na terenie dawnego państwa Barotse oraz likwidacja sekty religijnej Lumpa[1]. Rząd od 1969 roku wprowadzał reformy zgodne z koncepcją „filozofii humanizmu” w ramach której Zambia przejęła kontrolę nad towarzystwami gospodarczymi należącymi do Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. W polityce zagranicznej Zambia zbliżyła się do Tanzanii i Chin które wsparły zambijskie programy gospodarcze. Rząd zambijski aktywnie wspierał ruchy narodowowyzwoleńcze co doprowadziło do konfliktu z Rodezją i apartheidowskim RPA gdzie rządziły reżimy białej mniejszości a także z Portugalią która posiadała swoje kolonie w sąsiednich krajach - Mozambiku oraz Angoli[1]. Rząd w ramach polityki antykolonialne od lat 60. wspierał organizacje walczące o niepodległość Angoli, Afrykański Kongres Narodowy, Afrykańska Armia Wyzwolenia Narodowego Zimbabwe, Niezależna Ludowa Rewolucyjna Armia Zimbabwe, FRELIMO i SWAPO[2][3][4]. W 1971 roku Simon Kapwepwe, były wiceprezydent i jeden z liderów Zjednoczonej Narodowej Partii Niepodległości dołączył do opozycji zakładając własną Zjednoczoną Partię Postępową. Kapwepwe utworzył koalicję z Afrykańskim Kongresem Narodowym (dawniej Afrykański Kongres Narodowy Rodezji Północnej) i wspólnie występowała przeciwko Kaundzie. W 1972 roku rząd dokonał zmian konstytucyjnych na mocy których Zambia stała się państwem jednopartyjnym. W 1975 roku Zambia wraz z Tanzanią, Mozambikiem i Angolą dołączyła do koalicji państw frontowych Afryki Południowej w ramach której uczestniczyła w mediacjach między namibijskimi niepodległościowcami ze SWPAO a rządem RPA oraz między rządami innych państw afrykańskich a RPA odnośnie sytuacji w Południowej Afryce. Pomimo że Angola należała do koalicji państw frontowych, Kaunda wsparł antyrządowych rebeliantów w toczącej się tam wojnie domowej[5]. W 1976 roku prezydent ogłosił socjalistyczną koncepcję „komunokracji” będącej rozwinięciem „filozofii humanizmu”. W okresie rządów Kaundy z pomocą Chin zbudowana została droga kolejowa do tanzańskiego portu Dar es Salaam, co poprawiło transport kraju i rozwiązało problemy z transportem przez RPA i przez Angolę., budowa hydroelektrowni Kariba (1958-63) rozwiązała z kolei problemy energetyczne kraju[1]. Prowadził tolerancyjną politykę która umożliwiała wejście do rządu przedstawicieli mniejszości w tym białych[6].

Od okresu początkowych lat 80. narastał kryzys którego przyczyną był spadek cen miedzi w latach 70. Spowodował on zwiększenie znaczenia opozycji. W 1990 roku doszło do nieudanego wojskowego zamachu stanu oraz powstał Ruch na rzecz Demokracji Wielopartyjnej. Kaunda przeprowadził demokratyzacje kraju a w grudniu tego samego roku zrezygnował z systemu jednopartyjnego, rok później przyjął nową konstytucję i zorganizował wolne wybory. W wyborach z 1991 roku wygrała opozycja a prezydentem został przywódca związkowy Frederick Chiluba z Ruchu na rzecz Demokracji Wielopartyjnej. Od 1991 roku Kaunda pozostawał liderem opozycji parlamentarnej. W 1996 roku Kaunda i większość działaczy opozycyjnych zostało odsuniętych od możliwości startowania w wyborach i ponownie zwycięstwo w wyborach parlamentarnych i prezydenckich odniósł Ruch na Rzecz Wielopartyjnej Demokracji i Chiluba. UNIP partia Kaundy zbojkotowała wybory, nie zgadzając się na wyeliminowanie jej przywódcy i stawiając zarzuty nieprawidłowości przy głosowaniu. W 2000 roku Kaunda zrezygnował z uczestnictwa w polityce[1].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • A Humanist in Africa, 1966
  • Humanism in Zambia and its Implementation, Lusaka, 1967
  • Letters to my Children, Lusaka, 1978

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Zambia. Historia. (pol.).
  2. Culture And Customs of Mozambique, 2007. s.16
  3. "Rhodesian Insurgency – Part 2". Rhodesia.nl
  4. Contested Power in Angola: 1840s to the Present, 2000, s. 167.
  5. AlʻAmin Mazrui, Ali (1977). The Warrior Tradition in Modern Africa. s. 228.
  6. Index Sc-Sf (pol.). rp.pl, 29 października 2014. [dostęp 2014-11-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Philip Brownrigg, Kenneth Kaunda, Lusaka, 1989
  • Marcia M. Burdette, Zambia, between Two Worlds, Boulder, Color., 1980
  • John M. Mwanakatwe, The End of the Kaunda Era, Lusaka, 1994