Kenneth Kaunda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kenneth Kaunda
Kenneth David Kaunda detail DF-SC-84-01864.jpg
Data i miejsce urodzenia 28 kwietnia 1924
Chinsali
Zambia 1. Prezydent Zambii
Okres od 24 października 1964
do 2 listopada 1991
Przynależność polityczna Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości
Następca Frederick Chiluba
Odznaczenia
Kollana Orderu Orła Zambii Krzyż Wielki Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Order Towarzyszy O. R. Tambo I klasy (Republika Południowej Afryki)

Kenneth David Kaunda (ur. 28 kwietnia 1924 w Chinsali) – polityk zambijski. Pierwszy prezydent niepodległej Zambii, sprawował urząd od 24 października 1964 do 2 listopada 1991[1].

Życiorys[edytuj]

Urodził się w Chinsali na północy kraju. Pochodził z nauczycielskiej rodziny, jego matka była pierwszą kobietą która parała się tą profesją w ówczesnej Rodezji Północnej[1]. Kenneth Kaunda poszedł w ślady za swoimi rodzicami i odbył wykształcenie nauczycielskie. Pracował w zawodzie w szkołach na terenie Rodezji Północnej i Tanganiki[1][2]. Do ojczyzny powrócił w 1949 roku. Został wówczas doradcą białego polityka liberalnego Sir Stewart Gore-Browne'a. Kaunda zdobył dzięki niemu umiejętności polityczne i wiedzę na temat mechanizmów funkcjonowania rządu kolonialnego[1]. Jeszcze w tym samym roku dołączył do Kongresu Rodezji Północnej (od 1951 Afrykański Kongres Narodowy Rodezji Północnej[3])[1]. Na początku 1951 roku został sekretarzem partii na północy kraju[2]. W 1959 roku wraz ze znaczną częścią struktur dotychczasowej partii odszedł z niej i założył bardziej radykalną Zjednoczoną Narodową Partię Niepodległości. Utworzona przez niego formacja domagała się pełnej niepodległości kraju i odłączenia od Federacji Rodezji i Niasy[2][3][1]. Prowadzona przez Kaundę partia stosowała pokojową metodę obywatelskiego nieposłuszeństwa i wyrzekała się użycia przemocy. Już w 1960 roku liczba członków partii przekroczyła 300 tysięcy ludzi. Krótka odsiadka w więzieniu za działalność niepodległościową doprowadziła do jeszcze większej popularności tego lidera[1].

Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości wygrała wybory do Zgromadzenia Ustawodawczego w roku 1962. Niepodległościowcy zdobyli 15 na 37 mandatów. Po sukcesie partia zawarła koalicję z Afrykańskim Kongresem Narodowym Rodezji Północnej a premierem kraju został Kaunda[3][1]. Jako premier rozbijał fakcyjne podziały pośród czarnych mieszkańców i prowadził rozważną politykę nie chcąc zrazić do siebie białych osadników[1]. W styczniu 1963 roku Rodezja Północna otrzymała od Wielkiej Brytanii ograniczoną autonomię a 24 października niepodległość jako Zambia. Od chwili uzyskania niepodległości Kaunda sprawował urząd premiera, w 1965 roku został prezydentem. Kaunda w rok po uzyskaniu niepodległości przekształcił Zambię w republikę, która pozostała jednak członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów[3].

Stłamsił separatystyczne dążenia na terenie dawnego państwa Barotse oraz działalność sekty religijnej Lumpa[3]. Wzorem innych liderów afrykańskich piętnował zjawisko trybalizmu[1]. Prowadził tolerancyjną politykę która umożliwiała wejście do rządu przedstawicieli mniejszości w tym białych[4]. W 1969 roku rozpoczął realizację reform wewnętrznych w ramach ogłoszonej przez siebie koncepcji „filozofii humanizmu”. W tym samym roku przejął kontrolę nad brytyjskimi i amerykańskimi towarzystwami górniczymi. Politykę zagraniczną w tych latach zdominowały konflikty z apartheidowską RPA, Rodezją (współcześnie Zimbabwe) i kolonialnymi władzami portugalskimi w Mozambiku. Kaunda prowadził politykę wspierania tamtejszych ruchów wyzwoleńczych[3]. Pod koniec lat 70. pozwolił oddziałom Afrykańskiego Ludowego Związku Zimbabwe na tworzenie w Zambii własnych baz wojskowych[1]. Bliskie relacje łączył go z Tanzanią i Chinami. Chiny pomogły w budowie uruchomionej w 1975 linii kolejowej łączącej Zambię z Tanzanią. W 1975 roku Zambia wraz z Tanzanią, Mozambikiem i Angolą utworzyła koalicję państw frontowych Afryki Południowej. Kaunda uczestniczył w rozmowach mediacyjnych pomiędzy SWAPO i RPA w sprawie Namibii oraz pomiędzy RPA i innymi państwami afrykańskimi[3].

W roku 1971 partię rządową opuścił jeden z jej liderów i były prezydent, Simon Kapwepwe, założył on opozycyjną Zjednoczoną Partię Postępową. Opozycyjna partia założyła koalicję z Afrykańskim Kongresem Narodowym (dawniej Afrykański Kongres Narodowy Rodezji Północnej). W 1972 roku rząd zdelegalizował obie opozycyjne partie[3] i ustanowił Zambię państwem jednej partii a rok później uchwalił konstytucję która to potwierdzała[1]. W 1976 roku ogłosił socjalistyczną koncepcję tzw. komunokracji, miała ona być rozwinięciem „filozofii humanizmu”[3]. W 1978 i 1983 roku jako jedyny kandydat wziął udział w wyborach prezydenckich[1].

Od początku lat 80. w kraju narastał kryzys co związane było ze spadkiem cen miedzi w latach 70. Kryzys spowodował powstanie opozycji. W 1990 roku nasiliły się próby likwidacji monopartyjnego systemu. Doszło wtedy do nieudanej próby zamachu stanu wojska. Powstał opozycyjny Ruch na rzecz Demokracji Wielopartyjnej. W grudniu rozpoczęto legalizację partii opozycyjnych. W 1991 roku Kaunda przyjął nową konstytucję która zagwarantowała system wielopartyjny. W tym samym roku odbył się pierwsze od 18 lat wielopartyjne i wolne wybory. Zwyciężył w nich Ruch na rzecz Demokracji Wielopartyjnej a nowym prezydentem został przywódca związkowy Frederick Chiluba[3].

Po utracie władzy stanął na czele opozycji. W 1997 roku został na krótko aresztowany pod zarzutem rzekomego nawoływania do zamachu stanu. Do łask powrócił w kolejnych latach. Z czynnego udziału w polityce zrezygnował w 2000 roku kiedy to zrezygnował z przywództwa w partii[3][1].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n Kenneth Kaunda (ang.). britannica.com.
  2. a b c Dr Kenneth Kaunda (ang.). sahistory.org.za.
  3. a b c d e f g h i j k Zambia. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  4. Index Sc-Sf (pol.). rp.pl, 29 października 2014. [dostęp 2014-11-18].