Rodezja Północna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Protectorate of Northern Rhodesia
Protekatorat Rodezji Północnej
1924-1964
Flaga
Herb
Flaga Herb
Położenie
Państwo Wielka Brytania
Język urzędowy angielski
Stolica Livingstone (1924–1935)
Lusaka (1935–1964)
Status terytorium protektorat Wielkiej Brytanii
Jednostka monetarna Funt rodezyjski
Utworzenie 1 kwietnia 1924
Niepodległość 24 października 1964

Rodezja Północnabrytyjski protektorat w południowej Afryce, istniejący w latach 1924–1953. W 1964 r. Rodezja Północna ogłosiła się niepodległym państwem o nazwie Zambia.

Historia[edytuj]

Europejczycy zaczęli penetrację środkowo-południowej Afryki w połowie XIX w. W następnych latach Brytyjczycy nawiązali kontakty z państwem Barotse, a w 1890 roku Brytyjska Kompania Południowoafrykańska otrzymała od władcy tego kraju wyłączność handlu i eksploatacji surowców naturalnych[1].

Rok później państwom Barotse i Lunda narzucono protektorat Kompanii, a w następnych latach pokonano opór ludów Bemba (1896 r.) i Ngoni (1898 r.). Początkowo tereny obecnej Zambii weszły w skład Rodezji, a w 1911 r. protektorat podzielono na Rodezję Północną (ob. Zambia) i Południową (ob. Zimbabwe). W 1924 r. oba terytoria przeszły pod władzę rządu brytyjskiego[1].

W okresie II wojny światowej pojawił się ruch wyzwoleńczy czarnych mieszkańców, z którego w 1948 r. powstała pierwsza organizacja afrykańska – Kongres Rodezji Północnej (od 1951 r. Afrykański Kongres Narodowy Rodezji Północnej). Z rozłamu w tej organizacji w 1959 r. powstała bardziej radykalna Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości[1].

W latach 1953–1963 Rodezja Północna wchodziła w skład brytyjskiej Federacji Rodezji i Niasy. W 1962 r. Wielka Brytania nadała Rodezji Północnej konstytucję, na podstawie której odbyły się wybory parlamentarne, po których powstał koalicyjny rząd partii ZNPN i AKNRP. 31 grudnia 1963 r. Federacja Rodezji i Niasy została rozwiązana przez Wielką Brytanię, a Rodezja Północna otrzymała samorząd wewnętrzny, zaś 24 października 1964 r. uzyskała niepodległość i przyjęła nazwę Zambia[1].

Nowe państwo zostało członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów, a w październiku 1965 r. wprowadziło ustrój republikański[1].

Gubernatorzy Rodezji Północnej[edytuj]

  • Herbert Stanley (1924–1927)
  • James Crawford Maxwell (1927–1932)
  • Ronald Storrs (1932–1934)
  • Hubert Winthrop Young (1934–1938)
  • John Alexander Maybin (1938–1941)
  • Eubule John Waddington (1941–1947)
  • Gilbert Rennie (1947–1954)
  • Arthur Edward Trevor Benson (1954–1959)
  • Evelyn Hone (1959–1964)

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e Zambia. Historia - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2017-01-08].