Krakatau

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krakatau
Ilustracja
Anak Krakatau (2008)
Państwo  Indonezja
Położenie dystrykt Lampung południowy
Wysokość 813 m n.p.m.
Dane wulkanu
Rok erupcji 1883
Typ wulkanu stratowulkan
Położenie na mapie Indonezji
Mapa lokalizacyjna Indonezji
Wulkan Krakatau
Wulkan Krakatau
Ziemia6°06′27″S 105°25′03″E/-6,107500 105,417500

Krakatau, nazywana też Krakatoa lub Krakatao (dawna nazwa nieużywana od ok. 2 stuleci to Pralape) – wyspa wulkaniczna, znajdująca się w Cieśninie Sundajskiej, pomiędzy wyspami Sumatra i Jawa w Indonezji.

Wyspa jest aktywnym wulkanem klasyfikowanym jako stratowulkan.

Erupcja w 416 roku[edytuj | edytuj kod]

Prawdopodobnie około 416 r. n.e. nastąpiło zapadnięcie się pierwotnego wulkanu i powstała kaldera 7-kilometrowej długości. Pozostałości tego dawnego wulkanu tworzą wysepki Verlaten i Lang.

W późniejszym okresie utworzyły się trzy, leżące w centralnej części kaldery wulkany: Rakata, Danan oraz Perbuwatan. Ich kratery wznosiły się jeden obok drugiego na jednej linii i tworzyły wyspę wulkaniczną – Krakatau[1].

Erupcja w 1883 roku[edytuj | edytuj kod]

Lokalizacja wulkanu Krakatau

Od 1878 roku odczuwano coraz częstsze i silniejsze trzęsienia ziemi w rejonie zatoki, zachodniej Jawy i wschodniej Sumatry.

1 września 1880 silne trzęsienie ziemi uszkodziło latarnię morską „First Point” na zachodnim brzegu Jawy (70 km na południowy wschód od Krakatau). Kolejne wstrząsy odczuwane były pomiędzy 9–10 oraz 15–20 maja 1883 roku w Katimbang.

20 maja 1883 rozpoczęła się erupcja z krateru Perbuwatan. Drobny popiół i para oraz gazy wydobywały się stale w ciągu kolejnych 3 miesięcy. W tym czasie otworzyło się kilkanaście, stale aktywnych, ujść gazów w obrębie wulkanu. Do tego czasu erupcja powtarzała się cyklicznie. Po okresie aktywności wulkan zamierał. W tym czasie woda morska przedostawała się szczelinami i pęknięciami w głąb wulkanu i była źródłem pary. 11 sierpnia gwałtowna erupcja uniosła chmurę popiołu i gazów z krateru Perbuwatan i Danan, a także z wielu powstałych wówczas otworów i szczelin. Erupcje nasiliły się 24 sierpnia 1883 roku.

Litografia z 1888 roku przedstawiająca erupcję Krakatau z 1883 roku

27 sierpnia 1883 roku doszło do jednej z największych odnotowanych erupcji wulkanu (a zarazem ze wszystkich klęsk żywiołowych) w dziejach ludzkości. Huk było słychać z odległości 3200 km. Rozpoczęła się 26 sierpnia o godzinie 12:53 lokalnego czasu. W nocy wybuchy słyszane były z odległości 4325 km. Słup dymu, popiołu i gazów osiągnął 27 km wysokości. Pokłady statków znajdujących się w Cieśninie Sundajskiej były zasypywane popiołem, pyłem oraz kawałkami pumeksu o średnicy około 10 cm. Pomiędzy godz. 18:00 a 19:00 niewielkie fale tsunami rozeszły się koncentrycznie i uderzyły w wybrzeża odległe nawet o 40 km.

27 sierpnia o 5:30, 6:42 i 8:20 czasu lokalnego nastąpiły kolejne erupcje. Każda z nich spowodowała katastrofalne fale tsunami. Ostatnia eksplozja nastąpiła o 10:02. Wulkan wyrzucił w powietrze 19 km³ (niektóre źródła podają wartości nawet 25 km³[2]) popiołów na wysokość 55 km, czyli do stratosfery. Na wyspie Rodrigues na Oceanie Indyjskim, oddalonej o 4800 km, mieszkańcy widzieli na horyzoncie popioły i błyski. Skala wybuchu została określona na 6 w 8-stopniowej skali eksplozywności wulkanicznej.

Fala uderzeniowa powstała przy eksplozji przemieszczała się z prędkością ponad 1100 km/h. Szacuje się, że poziom natężenia dźwięku w odległości 160 km od epicentrum wynosił ponad 180 decybeli.

2/3 wyspy zniknęło z powierzchni ziemi, a na jej pozostałej części (Rakata) życie zostało całkowicie zniszczone. Fala tsunami o wysokości do 40 metrów i prędkości ponad 700 km/h zmyła miejscowe wioski na pobliskim lądzie i obiegła połowę Ziemi, zanim zupełnie zanikła. Statki u wybrzeży Południowej Afryki zachybotały się w efekcie tsunami wywołanego erupcją. Fala sejsmiczna obiegła Ziemię 7 razy.

Zginęło prawdopodobnie około 40 tysięcy ludzi[3] (nie istnieją dokładne dane). Unoszące się na powierzchni oceanu ciała ofiar odnajdywane były jeszcze kilka tygodni po katastrofie. Gazy uwolnione do atmosfery sprawiły, że przez około 3 lata słońce miało zabarwienie zielone, a księżyc niebieskie. Ocenia się, że wybuch miał siłę ok. 200 megaton trotylu i w sumie wyrzucił 46 km³ pyłów[4], które opadając pokryły 70% powierzchni globu.

Przyczyną tsunami były prawdopodobnie spływy piroklastyczne, które przemieszczały się po zboczach wulkanu i wpadały do morza. Każda z pięciu eksplozji powodowała spływ piroklastyczny, który wpadając do morza powodował wyparcie takiej samej objętości wody, czyli kilku km³ każdy. Odnaleziono ślady podwodnych spływów piroklastycznych w odległości 15 km od Krakatau. Dodatkowo ostatnie badania naukowców niemieckich dowodzą, że poruszający się z dużą prędkością materiał spływu piroklastycznego przedostając się nad morze w postaci popiołu i gazu o temperaturze nawet 1200 stopni Celsjusza unosi się na parze wodnej jak na poduszce. W ten sposób najprawdopodobniej została zniszczona część wybrzeża Sumatry odległa o ok. 40 km od wyspy.

Anak Krakatau[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu Krakatau w 1883 roku pozostały trzy wyspy. W 1927 pomiędzy nimi wyłoniła się z morza czwarta, nazwana Anak Krakatau („Dziecko Krakatau”), na której znajduje się aktywna do dziś góra wulkaniczna o ok. 400 m wysokości w 2017 r.

Stożek wulkanu wciąż rośnie w tempie ok. 7 m rocznie[potrzebny przypis]. Obecnie ma wysokość porównywalną z dawnym Krakatau. Do 2006 roku w jego bliskim sąsiedztwie jedna osoba zginęła, a 4 odniosły rany. Od 2008 r. służby monitorujące wulkan ostrzegały, aby podczas jego zwiększonej aktywności nie zbliżać się do brzegów wyspy na odległość mniejszą niż 3 km.

Wulkan uaktywnił się ponownie w październiku[5] i grudniu[6] 2018, powodując 22 grudnia tsunami.

Powrót życia na Rakata i Anak Krakatau[edytuj | edytuj kod]

Jaszczurka na Krakatau (2016)

Niewiele wiadomo o faunie, która zamieszkiwała Krakatau przed 1883. Erupcja zniszczyła na wyspie wszystkie organizmy żywe. Tak wysterylizowany obszar stał się obiektem zainteresowania biogeografów.

Od maja 1884 francuska ekspedycja naukowa rozpoczęła poszukiwanie życia na Rakacie. Odkryto tylko jednego pająka o bardzo małych rozmiarach. Drogą wodną do brzegów wyspy zaczęły się przedostawać kraby. Około 1899 z pobliskich wysp przedostał się waran paskowany (Varanus salvator), a nieco później pyton siatkowy (Python reticulatus).

W latach 80. XIX w. biolodzy wykazali, że Rakata i Anak Krakatau są systematycznie zasiedlane przez rozmaite gatunki stawonogów wchodzących w skład aeroplanktonu. Stwierdzono obecność 72 gatunków. W kolejnych latach wyspy były kolonizowane przez różne grupy roślin i zwierząt, przy czym kolejność ich pojawiania się była przypadkowa. W 1928 było już prawie 300 gatunków traw i krzewów. Wiele gatunków zwierząt, zwłaszcza kręgowców, wyginęło wkrótce po przybyciu na Rakata.

W latach 1984–1985 stwierdzono 30 gatunków ptaków lądowych, 11 – ssaków (w tym 9 gatunków nietoperzy), 9 – gadów i ponad 600 gatunków bezkręgowców. Bioróżnorodność osiągnęła pod względem ilościowym poziom porównywalny z poziomem na innych wyspach tego typu po około 100 latach po erupcji w 1883 roku, jednak skład gatunkowy cechuje się mniejszą stabilnością[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. strona Cascades Volcano Observatory, Vancouver, Washington
  2. Krakatoa (ang.). Armageddon Online. [dostęp 2018-07-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  3. Wulkanizm i skały wulkaniczne. W: Włodzimierz Mizerski: Geologia dynamiczna. Wyd. 2 zm.. Warszawa: PWN, 2010, s. 70. ISBN 978-83-01-16367-9.
  4. Wulkanolodzy alarmują: Przebudził się groźny Krakatau (pol.). 2007-10-28. [dostęp 2012-08-23].
  5. Tour boat almost lava-bombed by erupting Indonesian volcano in stunning VIDEO (ang.). W: RT.com [on-line]. 2018-10-17. [dostęp 2018-11-14].
  6. Tsunami w Indonezji, nie żyje co najmniej 20 osób
  7. Edward Osborne Wilson: Różnorodność życia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1999. ISBN 83-06-02750-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]