Kreatyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nie mylić z: keratynami.
Kreatyna
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C4H9N3O2
Masa molowa 131,13 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 57-00-1
PubChem 586[1]
DrugBank DB00148[2]
Podobne związki
Podobne związki fosfokreatyna, guanidyna
Pochodne kreatynina
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Kreatyna (kwas β-metyloguanidynooctowy) – organiczny związek chemiczny zawierający elementy strukturalne guanidyny i kwasu octowego. W organizmach zwierzęcych tworzy się w trakcie przemiany materii, występuje głównie w mięśniach i ścięgnach. Kreatyna została odkryta w 1832 roku przez Michela Eugène’a Chevreula jako składnik mięśnia szkieletowego, a nazwę nadano jej od greckiego słowa kreas („mięso”)[6].

Biosynteza kreatyny z glicyny (Gly) i argininy (Arg); 1. GATM – amidotransferaza glicyny; 2. GAMT – N-metylotransferaza guanidynooctanowa, SAM – S-adenozylometionina, SAH – S-adenozylo-L-homocysteina.

Ulega fosforylacji przy użyciu enzymu kinazy kreatynowej przechodząc w fosfokreatynę. Jest wykorzystywana do magazynowania i uwalniania energii niezbędnej do wielu procesów chemicznych zachodzących w komórkach, w tym do syntezy białek mięśniowych. Podwyższenie jej poziomu w organizmie jest stosowane do badania zdolności filtracyjnych nerek.

Kreatyna występuje u człowieka w mięśniach (98% całkowitej zawartości kreatyny w organizmie człowieka)[7], małe ilości tego związku znajdują się także w mózgu, wątrobie, nerkach oraz jądrach. Szacuje się, że dobowe zapotrzebowanie organizmu osoby o masie 70 kg na kreatynę wynosi 2 g, przy czym 1 g tego związku jest syntezowany przez organizm z aminokwasów, a pozostała ilość powinna być dostarczona w pożywieniu[8] – najlepszym źródłem kreatyny są mięso (1 g jest zawarty w 250 g świeżego mięsa) oraz ryby[8][9]. Preparaty kreatynowe bywają stosowane przez osoby uprawiające sporty siłowe.

Glicyna reaguje w ustroju z argininą i wobec enzymu fermentu transaminacyjnego zamienia się na kwas guanidynooctowy, czyli glukocyjaminę, z argininy tworzy się wówczas ornityna (która stymuluje wydzielanie hormonu wzrostu). Z glukocyjaminy w ustroju powstaje kreatyna. Wytworzona kreatyna łączy się w tkankach z kwasem fosforowym tworząc kwas kreatynofosforowy (fosfagen), niezbędny do procesów życiowych w tkankach zwierzęcych.

Kreatyna jako suplement diety[edytuj]

W latach 90. XX wieku kreatyna zyskała szczególny rozgłos jako naturalny sposób na zwiększenie wyników sportowych i budowanie beztłuszczowej masy ciała. Stwierdzono, że ogólna zawartość kreatyny w mięśniach szkieletowych jest zwiększona po doustnym podaniu suplementów diety, a zawartość ta różni się i zależy od wielu czynników, m.in. od poziomu spożycia węglowodanów, rodzaju aktywności fizycznej i typu włókien mięśniowych. W skutek tego zaczęto stosować kreatynę w charakterze dodatku do suplementów diety stosowanych przed treningiem[10]. Na rynku dostępne są różne formy kreatyny, m.in. cytrynian, jabłczan, ester etylowy, azotan, chlorowodorek, glukonian, α-ketoglutaran i orotan[10].

Wpływ na regenerację uszkodzeń oraz stres oksydacyjny[edytuj]

Kreatyna ma potencjalnie działanie przeciwutleniające na poziomie komórek i chroni komórki mięśniowe przed stresem oksydacyjnym. Ponadto kreatyna w niekorzystnych warunkach zapobiega niszczeniu mitochondriów w komórkach mięśni. Stwierdzono ponadto pozytywny wpływ kreatyny na gojenie się ran oraz uszkodzenia mięśni[11].

Wzrost masy mięśniowej[edytuj]

Wysoka zawartość kreatyny w mięśniach stymuluje syntezę białek działając antykatabolicznie i anabolicznie, co ma wpływ na szybszy przyrost masy mięśniowej, sprawność i regenerację[12][13]. Suplementacja diety kreatyną w połączeniu z ciężkim treningiem siłowym powoduje wzrost stężenia insulinopodobnego czynniku wzrostu IGF-1 w mięśniach i poprawianie aktywności komórek satelitarnych[11]. W podwójnie ślepej próbie pobrano biopsję z mięśni nóg od mężczyzn wykonujących trening oporowy, w trakcie spoczynku, 3 godz. później oraz 24 godz. po treningu. Mężczyźni przyjmowali doustnie kreatynę lub napój z białkiem serwatkowym i węglowodanami przez 5 dni. Po ich spożyciu zwiększyła się ekspresja mRNA dla IGF-1 w spoczywających mięśniach o 30%. Poziom IGF-1 zwiększył się o 24% w ciągu 3 godz. i o kolejne 29% w 24 godz. po treningu[10].

Pomimo że doniesienia o pozytywnym wpływie suplementacji kreatyną w połączeniu z ciężkim treningiem na wydolność fizyczną, masę beztłuszczową oraz morfologię mięśni są dość liczne[14][15][16][17][18], to nurt przeciwstawny również ma pewną reprezentację. Jacobi wraz z zespołem opublikował wyniki badań, w których nie stwierdził efektów zastosowania krótkotrwałej suplementacji kreatyną na siłę izometrycznych skurczów mięsni łokciowych, aktywację mięśni i szybkość ich regeneracji[19]. Opis tych badań nie pozwala jednak stwierdzić, czy suplementacja kreatyną była połączona z odpowiednim treningiem[11]. W badaniach zespołu Bembena dotyczących 14 tygodniowego treningu progresywnego (3 dni treningowe na tydzień) przeprowadzonych na grupie starszych mężczyzn nie stwierdzono dodatkowych pozytywnych rezultatów suplementacji na siłę lub wzrost masy mięśni, ani w przypadku kreatyny podawanej samodzielnie, ani w połączeniu z napojami zawierającymi białka serwatkowe[20]. W tym przypadku grupa mogła zostać przypadkowo dobrana w taki sposób, że jej większą część stanowiły osoby nie reagujące na kreatynę. Kreatyna mogła być też podawana wyłącznie w dni treningowe, a taka strategia nie spisuje się dobrze w przypadku osób starszych lub w średnim wieku[11][21].

Przypisy

  1. Kreatyna – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. Kreatyna (DB00148) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  3. a b c d Haynes 2014 ↓, s. 3-128.
  4. Haynes 2014 ↓, s. 7-2.
  5. Haynes 2014 ↓, s. 5-163.
  6. Jeffrey R. Stout, Jose Antonio, Douglas Kalman (Eds): Essentials of Creatine in Sports and Health. New Jersey: Humana Press, 2008. ISBN 1588296903.
  7. Katarzyna Morawska-Staszak: Wpływ suplementacji kreatyną na całkowity potencjał antyoksydacyjny oraz wydolność psycho-fizyczną u pacjentów z przewlekłymi schorzeniami wątroby. Poznań: Rozprawa doktorska, 2012, s. 13. [dostęp 2016-04-01].
  8. a b R.B. Kreider. Creatine, the Next Ergogenic Supplement?. „Sportscience Training & Technology”, 1998. Internet Society for Sport Science. 
  9. Mirosław Jarosz: Suplementy diety a zdrowie. Warszawa: PZWL, 2015, s. 48. ISBN 978-83-200-3701-2.
  10. a b c Jakub Mauricz: Kreatyna: wszystko co musisz o niej wiedzieć. Trec Nutrition Sp. z o.o.. [dostęp 2016-04-01].
  11. a b c d Robert Cooper, Fernando Naclerio, Judith Allgrove, Alfonso Jimenez. Creatine supplementation with specific view to exercise/sports performance: an update. „J Int Soc Sports Nutr.”. 9, s. 33, 2012. DOI: 10.1186/1550-2783-9-33. 
  12. Gdak J., Górski M., Szymanowski P.. Kreatyna – rewolucyjne odkrycie. „Kultura i Fitness”. 10 (61), s. 37, 2006. 
  13. Melvin H. Williams, Richard B. Kreider, J. David Branch: Creatine: The Power Supplement. Illinois, USA: Human Kinetics Publishers, 1999. ISBN 073600162X.
  14. J. Volek, N. Duncan, S. Mazzetti, R. Staron, M. Putukian, A. Gómez, D. Pearson, W. Fink, W. Kraemer. Performance and muscle fiber adaptations to creatine supplementation and heavy resistance training. „Medicine & Science in Sports & Exercise”. 31 (8), s. 1147–1156, 1999. DOI: 10.1097/00005768-199908000-00011. 
  15. R. L. Dempsey, M. F. Mazzone, L. N. Meurer. Does oral creatine supplementation improve strength? A meta-analysis.. „J Fam Pract.”. 51 (11), s. 945-51, 2002. PMID: 12485548. 
  16. Richard B. Kreider. Effects of creatine supplementation on performance and training adaptations. „Molecular and Cellular Biochemistry”. 244 (1/2), s. 89–94, 2003. DOI: 10.1023/A:1022465203458. 
  17. Luc J. C. van Loon, Audrey M. Oosterlaar, Fred Hartgens, Matthijs K. C. Hesselink i inni. Effects of creatine loading and prolonged creatine supplementation on body composition, fuel selection, sprint and endurance performance in humans. „Clinical Science”. 104 (2), s. 153, 2003. DOI: 10.1042/CS20020159. 
  18. Jeff S Volek, Eric S Rawson. Scientific basis and practical aspects of creatine supplementation for athletes. „Nutrition”. 20 (7-8), s. 609–614, 2004. DOI: 10.1016/j.nut.2004.04.014. 
  19. J. M. Jakobi, C. L. Rice, S. V. Curtin, G. D. Marsh. Contractile properties, fatigue and recovery are not influenced by short-term creatine supplementation in human muscle. „Experimental Physiology”. 85 (4), s. 451–460, 2000. DOI: 10.1017/S0958067000020212. 
  20. M.G. Bemben, M.S. Witten, J.M. Carter, K.A. Eliot i inni. The effects of supplementation with creatine and protein on muscle strength following a traditional resistance training program in middle-aged and older men. „The Journal of Nutrition, Health & Aging”. 14 (2), s. 155–159, 2009. DOI: 10.1007/s12603-009-0124-8. 
  21. Thomas W Buford, Richard B Kreider, Jeffrey R Stout, Mike Greenwood i inni. International Society of Sports Nutrition position stand: creatine supplementation and exercise. „Journal of the International Society of Sports Nutrition”. 4 (1), s. 6, 2007. DOI: 10.1186/1550-2783-4-6. 

Bibliografia[edytuj]