Landsknecht

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: Lancknecht – gra karciana.
Daniel Hopfer: Pięciu landsknechtów. Miedzioryt z początku XVI wieku

Landsknecht lub lancknechtżołnierz zaciężnych formacji piechoty z końca XV i z XVI wieku, wzorowanych na oddziałach zaciężnych Szwajcarów zbrojnych w piki. Oddziały landsknechtów wywodziły się z krajów niemieckojęzycznych, jednak służyły w rozmaitych armiach w Europie.

Broń, organizacja, atrybuty[edytuj]

Jednostką organizacyjną landsknechtów był regiment liczący od 10 do 16 kompanii w sile 400 ludzi każda; te dzieliły się na roty, a one z kolei na dziesiątki. Na czele regimentu stał oberszter, kompanii – kapitan, roty – rotmistrz, dziesiątki – dziesiętnik.

Landsknechci zbrojni byli w kusze (wyparte z czasem przez rusznice), piki (długość 3,5 metra w XIV–XV wieku i 5,5 metra w XVI–XVII wieku), halabardy i miecze typu katzbalger. Nieliczni uzbrojeni byli w ciężkie dwuręczne miecze. Różnego typu hełmy (np. łebki i kapaliny później zastąpione przez moriony i szturmaki) i elementy zbroi w postaci napierśników, kirysów czy osłon górnej partii nóg (nabiodrki, taszki) nosili tylko oficerowie oraz żołnierze walczący pikami w pierwszym szeregu szyku i na jego bokach, walczący mieczami dwuręcznymi rzadko a strzelcy prawie wcale.

Wyróżniali się ekstrawaganckimi, jaskrawymi strojami: wamsy, pludry, kapelusze z szerokimi rondami zdobione piórami (czerwonymi bądź białymi) lub wysokie podobne do cylindrów, jedwabne pończochy, skórzane trzewiki z klamrą pośrodku stopy.

Była to piechota walcząca przede wszystkim bronią białą; stosunek strzelców (pełniących rolę pomocniczą) do pozostałych żołnierzy wynosił 1:2.

Landsknechci słynęli z odwagi i męstwa, ale też z okrucieństwa i bezwzględności. Mieli zwyczaj rekompensować sobie nieregularność wypłacanego żołdu rabunkami i gwałtami na miejscowej ludności, najbardziej znanym jest Sacco di Roma tj. złupienie Rzymu w maju 1527. Codziennym widokiem w ich obozach były kobiety lekkich obyczajów, niektórzy zabierali ze sobą na wojnę nawet żony i dzieci. Dlatego istniał specjalny urzędnik łagodzący kłótnie między kobietami.

Etymologia[edytuj]

Słowo „Landsknecht” wywodzi się z niemieckiego Land – „kraj” i Knecht – „sługa”. Określenie to było stosowane do przedstawiciela władzy sądowniczej pełniącego funkcję kata, komornika i woźnego sądowego. „Sługa krajowy” został przypisany tej formacji wojskowej, ponieważ pierwszym ich zadaniem było utrzymanie pokoju w buntujących się przeciwko Maksymilianowi I Habsburgowi Niderlandach. Nazwa ta nie miała nic wspólnego z lancą, gdyż landsknechci posługiwali się pikami (niem. Spiss). Po raz pierwszy nazwa ta pojawiła się w latach 1482–1486 (m.in. w protokołach szwajcarskich z 1486). W Polsce przyjęło się nazywać ich „lancknechtami” lub w krótszej formie po prostu „knechtami”[1].

Historia[edytuj]

Za początek formacji landsknechtów uważa się utworzenie ich oddziałów przez cesarza Maksymiliana I Habsburga w 1487.

Brali udział w takich konfliktach jak: wojny włoskie (1494–1559), wojna chłopska w Niemczech (1524–1526), wojny religijne we Francji (1562–1593), powstanie w Niderlandach (1568–1581), I wojna północna (1563–1570), walki z Turkami na Bałkanach w latach 1526, 1532, 1541, bitwa pod Orszą (1514), pod Obertynem (1531), wojna polsko-krzyżacka (1519–1521), wyprawy Stefana Batorego na Moskwę: 1579 (Połock), 1580 (Wielkie Łuki), 1581 (Psków).

Największy stan liczebny osiągnęli podczas oblegania Wiednia przez Sulejmana Wspaniałego w 1532 – około 50 tysięcy żołnierzy (dla porównania: husaria nigdy nie przekroczyła 8 tysięcy).

Swoistym oddziałem landsknechtów na służbie królów francuskich w latach 1512–1525 był tzw. „Czarny Legion” (nazwa od czernionych zbroi jakie nosili).

Złoty okres tej formacji przeminął wraz z zakończeniem wojen włoskich w 1559, chociaż według niektórych kronikarzy walczyli jeszcze w wojnie trzydziestoletniej. Jednak obecnie większość historyków uważa, że byli to landsknechci już tylko z nazwy; ci prawdziwi rozpłynęli się na przełomie XVI i XVII wieku w nowej piechocie pikiniersko-muszkieterskiej, walczącej głównie już lepszą – w porównaniu do poprzednio używanej – bronią palną.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Marek Plewczyński: Daj nam, Boże, sto lat wojny, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1997, s. 22.

Bibliografia[edytuj]

  • Marek Plewczyński: Daj nam, Boże, sto lat wojny: dzieje niemieckich lancknechtów: 1477-1559. Warszawa: Bellona: Rytm, 1997. ISBN 83-11-08635-4 (Bellona).
  • Piotr Tafiłowski: Wojny włoskie: 1494-1559. Zabrze: Wydawnictwo Inforteditions, 2007. ISBN 978-83-89943-18-7.