Arkebuz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Niemiecki arkebuz z drugiej połowy XVII wieku

Arkebuz (także: arkabuz, harkabuz, harkebuz) – długa gładkolufowa broń palna wyposażona w zamek kołowy, używana od XVI do XVII wieku.

Arkebuz był bronią rozdzielnego ładowania, wykorzystującą jako ładunek miotający proch czarny[1]. Kaliber lufy wahał się w przedziale od 10 do 20 milimetrów. Arkebuzy zostały zastąpione karabinami w XVII wieku.

Arkebuzy wywodzą się bezpośrednio od muszkietów. W przeciwieństwie do nich były jednak bronią lżejszą (nie wymagającą podparcia na forkiecie) oraz wyposażoną w nowocześniejszy zamek kołowy (w miejsce zamka lontowego). Przeznaczone początkowo dla oddziałów kawalerii (arkebuzeria), z czasem zaczęto wykorzystywać je również w formacjach piechoty (arkebuzerów)[a]. Cechowała je większą celność i donośność w porównaniu z muszkietami, umożliwiając prowadzenie skutecznego ognia nawet do nieco powyżej 100 m[1][2]. W niektórych przypadkach montowano w nich lufy gwintowane, co znacznie poprawiało osiągi[3][b]. Arkebuzy nigdy nie wyparły jednak z uzbrojenia muszkietów, ze względu na mankamenty stosowanych w nich zamków kołowych (wysokie koszty produkcji, skomplikowana budowa i obsługa oraz podatność na uszkodzenia)[4].

W XVII wieku arkebuzy oraz muszkiety zastąpiono nowocześniejszymi karabinami wyposażonymi w zamki skałkowe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W I Rzeczypospolitej pierwsze formacje arkebuzerów pojawiły się za panowania Stefana Batorego i przetrwały do czasów Jana III Sobieskiego[1].
  2. W Muzeum Wojska Polskiego znajduje się egzemplarz gwintowanego arkebuza (nr inw. 24221x) datowanego na poł. XVI wieku; kaliber 16 mm długość 93 cm, masa 3,18 kg[3]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c arkabuz, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-04-15].
  2. Polskie tradycje wojskowe, dz. cyt., s. 189.
  3. a b Zdzisław Żygulski jun.: Stara broń w polskich zbiorach, dz. cyt, s. 199.
  4. Historia broni palnej – pierwsze pistolety, globalreplicas.com.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]