Lipusz (gmina)

Lipusz
	gmina wiejska
	Herb
Państwo	Polska
Województwo	pomorskie
Powiat	kościerski
TERC	2206062
Wójt	Mirosław Ebertowski (2006)
Powierzchnia	109,2 km²
Populacja (2025); • liczba ludności	; 3 736
• gęstość	34,2 os./km²
Nr kierunkowy	58
Kod pocztowy	83-424
Tablice rejestracyjne	GKS
	Adres urzędu:ul. Wybickiego 27; 83-424 Lipusz
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba sołectw	8
Liczba miejscowości	38
	Położenie na mapie województwa pomorskiego Lipusz
	Położenie na mapie Polski Lipusz
	54°06′N 17°47′E/54,097500 17,784444
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa
	Biuletyn Informacji Publicznej

Lipusz – gmina wiejska w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie gdańskim.

Siedziba gminy to Lipusz.

Według danych z 30 czerwca 2011^[3] gminę zamieszkiwało 4200 osób. Natomiast według danych z 31 grudnia 2017 roku gminę zamieszkiwało 3723 osoby^[4].

1 stycznia 2015 zniesiono nazwę nieistniejącej osady Nowy Dwór (nr SIMC 1014576), która prawdopodobnie mogła się znajdować w sołectwach Tuszkowy lub Śluza, gdyż w historycznych wykazach miejscowości wskazywano, że najbliższa stacja kolejowa znajdowała się w miejscowości Róg. Miejscowość ta nigdy nie występowała w ewidencji ludności^[5]^[6].

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2005^[7] gmina Lipusz ma obszar 109,2 km², w tym:

użytki rolne: 23%
użytki leśne: 66%

Gmina stanowi 9,37% powierzchni powiatu.

Historia

Gmina zbiorowa Lipusz została utworzona 1 sierpnia 1934 roku w powiecie kościerskim w woj. pomorskim z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich: Gostomko^[8], Lipusz, Płoczyce (główna część), Skwierawy, Śluza, Tuszki, Trzebuń (część), Kalisz (część), Grzybowo (część) i Loryniec (część) oraz z obszarów dworskich Tuszkowska Huta (główna część), Zdroje i Grzybowski Młyn (część), położonych na tych terenach, lecz nie wchodzących w skład gmin^[9].

Podczas II wojny światowej do gminy Lipusz (Liebusch) włączono obszar zniesionej gminy Dziemiany (Sophienwalde)^[10]^[11]. Ponadto 1 października 1944 od gminy Liebusch odłączono wsie Szklana Huta, Śluza i Tuszkowy (a także Dziemiany, Raduń i Trzebuń z przedwojennej gminy Dziemiany) na potrzeby poligonu Truppenübungsplatz Westpreußen^[12].

Po wojnie powrócono do stanu administracyjnego sprzed wojny^[13]. 7 kwietnia 1945 roku gmina wraz z całym powiatem kościerskim weszła w skład nowo utworzonego woj. gdańskiego^[14]. Według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku gmina składała się z 7 gromad: Gostomko, Lipusz, Płocice, Skwierawy, Szklana Huta, Śluza i Tuszki^[15]. Gmina została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin^[16]. Obszar gminy Dziemiany wszedł w skład gromad Lipusz (Lipusz, Śluza i Tuszkowy), Kalisz (Płocice i Szklana Huta) i Korne (Gostomko) w powiecie kościerskim oraz Nakla (Skwierawy) w powiecie kartuskim^[17].

Gminę Lipusz reaktywowano w dniu 1 stycznia 1973 roku w powiecie kościerskim w woj. gdańskim^[18]. W skład gminy weszło 8 sołectw: Gostomko, Korne, Lipusz, Lipuska Huta, Płocice, Szklana Huta, Śluza i Tuszkowy^[19]. W porównaniu ze stanem z 1954 roku, gmina powięszyła się o sołectwo Korne (należące uprzednio do gminy Kościerzyna) kosztem sołectwa Skwierawy, które weszło w skład gminy Studzienice. 1 czerwca 1975 roku gmina znalazła się w nowo utworzonym mniejszym woj. gdańskim^[20].

2 lipca 1976 roku gmina została zniesiona, a jej obszar połączono z gminą Dziemiany w nową gminę Dziemiany-Lipusz z siedzibą w Dziemianch, oprócz sołectw Gostomko i Korne, które równocześnie włączono do gminy Kościerzyna^[21].

Gminę Lipusz reaktywowano 1 stycznia 1984 o nieco zmienionych granicach względem tych z 1976 roku^[22]. W jej skład weszły sołectwa Lipusz, Lipuska Huta, Płocice, Szklana Huta, Śluza i Tuszkowy ze zniesionej gminy Dziemiany-Lipusz oraz sołectwo Gostomko z gminy Kościerzyna^[22]. Poza gminą Lipusz, w gminie Kościerzyna, pozostało jedynie sołectwo Korne.

Demografia

Dane z 31 grudnia 2017 roku^[4].

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
Jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
Populacja	3 723	100	1 795	48,2	1 928	51,8
Gęstość zaludnienia [mieszk./km²]	34		16		18

Ochrona przyrody

Komunikacja

Przez północną część gminy przebiega droga krajowa nr 20 ze Stargardu do Gdyni oraz droga wojewódzka nr 235 z Kornych do Chojnic.

Osoby związane z gminą Lipusz

Sołectwa

W skład gminy wchodzi 8 sołectw: Bałachy, Gostomko, Lipuska Huta, Lipusz, Płocice, Szklana Huta, Śluza, Tuszkowy^[2]

Sąsiednie gminy

Dziemiany, Kościerzyna, Parchowo, Sulęczyno, Studzienice

Zobacz też

gmina Dziemiany-Lipusz

Przypisy

1 2 3 Statystyczne Vademecum Samorządowca
1 2 Strona gminy, sołectwa
↑ Baza demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
1 2 Gmina Lipusz w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2020-01-17] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
↑ MAiC: Rozporządzenie ministra administracji i cyfryzacji z dnia 4 grudnia 2014 r. w sprawie ustalenia zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazw obiektów fizjograficznych. 2014-12-04. [dostęp 2015-01-01].
↑ Uchwała Nr XXXV/194/2013 Rady Gminy Lipusz z dnia 24 października 2013.
↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
↑ Przyłączonej z powiatu kartuskiego (Dz. U. z 1934 r. Nr 49, poz. 455 (ISAP)).
↑ Dz. U. z 1934 r. Nr 68, poz. 601 (ISAP).
↑ Liebusch.
↑ Amtsbezirk Lienfelde.
↑ Truppenübungsplatz Westpreußen.
↑ Dz. U. z 1944 r. Nr 2, poz. 8 (ISAP).
↑ Dz. U. z 1945 r. Nr 11, poz. 57 (ISAP).
↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.
↑ Dz. U. z 1954 r. Nr 43, poz. 191 (ISAP).
↑ Uchwała Nr 23/III/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu starogardzkiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 22 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 16, Poz. 91).
↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312 (ISAP).
↑ Uchwała Nr XVIII/108/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie gdańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 15 grudnia 1972, Nr 20, Poz. 195).
↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92 (ISAP).
↑ Dz. U. z 1976 r. Nr 24, poz. 143 (ISAP).
1 2 Dz. U. z 1983 r. Nr 70, poz. 314 (ISAP).
↑ Gmina Lipusz w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2024-08-12] , liczba ludności na podstawie danych GUS.

[svs-1] 1 2 3 Statystyczne Vademecum Samorządowca

[sol-2] 1 2 Strona gminy, sołectwa

[autonazwa2-3] Baza demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).

[:0-4] 1 2 Gmina Lipusz w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2020-01-17] , liczba ludności na podstawie danych GUS.

[5] MAiC: Rozporządzenie ministra administracji i cyfryzacji z dnia 4 grudnia 2014 r. w sprawie ustalenia zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazw obiektów fizjograficznych. 2014-12-04. [dostęp 2015-01-01].

[6] Uchwała Nr XXXV/194/2013 Rady Gminy Lipusz z dnia 24 października 2013.

[autonazwa1-7] Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).

[8] Przyłączonej z powiatu kartuskiego (Dz. U. z 1934 r. Nr 49, poz. 455 (ISAP)).

[9] Dz. U. z 1934 r. Nr 68, poz. 601 (ISAP).

[10] Liebusch.

[11] Amtsbezirk Lienfelde.

[12] Truppenübungsplatz Westpreußen.

[13] Dz. U. z 1944 r. Nr 2, poz. 8 (ISAP).

[14] Dz. U. z 1945 r. Nr 11, poz. 57 (ISAP).

[15] Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.

[16] Dz. U. z 1954 r. Nr 43, poz. 191 (ISAP).

[17] Uchwała Nr 23/III/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu starogardzkiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 22 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 16, Poz. 91).

[18] Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312 (ISAP).

[19] Uchwała Nr XVIII/108/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie gdańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 15 grudnia 1972, Nr 20, Poz. 195).

[20] Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92 (ISAP).

[21] Dz. U. z 1976 r. Nr 24, poz. 143 (ISAP).

[70-314-22] 1 2 Dz. U. z 1983 r. Nr 70, poz. 314 (ISAP).

[populacja2023-23] Gmina Lipusz w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2024-08-12] , liczba ludności na podstawie danych GUS.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

Wsie	Gostomko Lipuska Huta Lipusz Papiernia Płocice Szklana Huta Śluza Tuszkowy
Osady	Bagna Bałachy Bartkowa Stajnia Borowiec Czajki-Błoto Dębowa Góra Duży Jabłuszek Jasna Gwiazda Konitop Krosewo Krugliniec Kula Mały Jabłuszek Mechowo Nowe Karpno Nowy Żelewiec Płociczno Rzepiska Rzym Skoczkowo Stare Karpno Szczeblewo Szwedzki Ostrów Trawice Wyrówno Zdroje Zielony Dwór Żelewiec
Osady leśne	Płocice Żółno
Części wsi	Bytówka Grajewo Lubiszewo Miegowo Szady Kierz Żabowo

Miasta	Kościerzyna
Gminy miejskie	Kościerzyna
Gminy wiejskie	Dziemiany Karsin Kościerzyna Liniewo Lipusz Nowa Karczma Stara Kiszewa

Przynależność wojewódzka	woj. pomorskie (II RP) (1919–39) woj. gdańskie (1945–75)
Miasta (1919–75)	Kościerzyna Skarszewy
Gminy wiejskie zbiorowe (1934–54 i 1973–75)	Dziemiany Kościerzyna Liniewo Lipusz Nowa Karczma Pogódki (do 1954) Skarszewy Stara Kiszewa Wielki Klincz (od 1973)
Gromady (1954–72)	Bolesławowo (1954–57) Dziemiany (1954–72) Górne Maliki (1954–61) Grabowo Kościerskie (1954–59) Kalisz (1954–57) Konarzyny (1954–61) Kościerzyna (1962–72) Korne (1954–61) Liniewo (1954–72) Lipusz (1954–72) Loryniec (1954–6?) Nowa Karczma (1954–72) Nowy Barkoczyn (1954–71) Pogódki (1954–72) Skarszewy (1958–72) Skorzewo (1954–61) Stara Kiszewa (1954–72) Stare Polaszki (1954–61) Stary Bukowiec (1954–71) Stawiska (1954–59) Szczodrowo (1954–59) Wąglikowice (ok. 1969–72) Wielki Klińcz (1954–72) Więckowy (1954–59) Wysin (1954–61)
Zobacz też	Dziemiany-Lipusz (1976–83) Nowa Karczma-Liniewo (1976–82)