Kościerzyna (gmina wiejska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy współczesnej gminy. Zobacz też: gmina Kościerzyna – dawna gmina w Szczecińskiem.
Kościerzyna
gmina wiejska
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat kościerski
Data powstania 1 stycznia 1992
TERYT 2206042
Siedziba Urząd Gminy Kościerzyna, ul. Strzelecka 9, 83-400 Kościerzyna
Wójt Grzegorz Piechowski (od 2010)
Waldemar Tkaczyk (1992-2010)
Powierzchnia 310,15 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

15 610[1]
• gęstość 50,4 os./km²
Nr kierunkowy 58
Tablice rejestracyjne GKS
Adres urzędu:
ul. Strzelecka 9
83-400 Kościerzyna
Szczegółowy podział administracyjny
Plan gminy Kościerzyna
Liczba sołectw 36
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Kościerzyna
Kościerzyna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościerzyna
Kościerzyna
Ziemia54°07′N 17°59′E/54,116667 17,983333
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Kościerzynagmina wiejska w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie gdańskim.

Gmina Kościerzyna jest największą gminą powiatu kościerskiego. Położona jest na terenie Szwajcarii Kaszubskiej i Borów Tucholskich.

Siedziba gminy to Kościerzyna.

Gmina powstała 1 stycznia 1992 r. przez podział gminy miejsko-wiejskiej na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 1991 r.[2].

Według danych z 30 czerwca 2018 gminę zamieszkiwało 15.666 osób przy gęstości zaludnienia 50 osób/km kw.[3]

Większość mieszkańców gminy posiada kaszubskie korzenie.

4 lipca 2013 r. w gminie Kościerzyna wprowadzono 52 kaszubskie nazwy dla wsi, części wsi i osad (nie wprowadzono dodatkowych nazw dla 1 wsi, 17 części wsi i 5 osad). W poprzedzających wprowadzenie dwujęzyczności konsultacjach społecznych wzięło udział 2014 osób (ponad 18% uprawnionych), spośród których za wprowadzeniem nazw kaszubskich głosowało 97% mieszkańców.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2018 gmina Kościerzyna ma obszar 310,15 km², w tym:

  • 47,38% pokryte lasami;
  • 29,47% gruntami rolnymi;
  • 5,47% jeziorami i rzekami.

Gmina stanowi 26,6% powierzchni powiatu[3].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez gminę przebiegają: droga krajowa nr 20 (ze Stargardu do Gdyni), droga wojewódzka nr 214 (z Łeby do Warlubia) i droga wojewódzka nr 221 (z Gdańska do Kościerzyny) oraz linie kolejowe: 201 (Nowa Wieś WielkaGdynia), 211 (do Chojnic) a w przeszłości 233 (do Pszczółek).

Na terenie gminy funkcjonuje lądowisko Korne.

Przyroda, turystyka i atrakcje[edytuj | edytuj kod]

Przez gminę przebiegają trzy szlaki regionalne: „Kaszubski”, „Kamiennych Kręgów” i „Wdzydzki” o łącznej długości 64 km.[4]

Przez gminę Kościerzyna przebiega 80 km szlaków wodnych, jest w niej ponad 60 jezior. Sześć z nich zajmuje powierzchnię ponad 100 ha, największe to jezioro Wdzydze zwane „Kaszubskim Morzem”, które wraz ze swymi ramionami (Radolne, Jeleń i Gołuń) zajmuje powierzchnię 1430 ha. Większość jezior znajduje się w pierwszej klasie czystości, pozostałe w drugiej[4].

Na terenie gminy Kościerzyna znajduje się najstarszy na ziemiach polskich skansen - Muzeum - Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich. Początki Muzeum we Wdzydzach Kiszewskich sięgają 1906 r. Jego twórcami byli Teodora i Izydor Gulgowscy. Obecnie, już ponad 100 – letnie, muzeum to 22 ha obszaru położonego nad brzegiem jeziora Gołuń zabudowanego obiektami regionalnej architektury[5].

Jarmark Wdzydzki - największa na Kaszubach letnia impreza folklorystyczna, która odbywa się w muzeum na wolnym powietrzu. Tradycyjnie - od 1973 r. - dzieje się zawsze w trzecią sobotę i niedzielę lipca na terenie Muzeum we Wdzydzach Kiszewskich[6]. Swoje wyroby wystawiają twórcy ludowi i rękodzielnicy, odbywają się warsztaty wiejskich zajęć i rzemiosł. Jarmarkowi towarzyszą koncerty i występy zespołów folklorystycznych, wiejskich teatrzyków, kabaretów i gawędziarzy. To też okazja do spróbowania specjałów regionalnych kuchni[7].

Wdzydzki Park Krajobrazowy został utworzony 15 czerwca 1983 roku. Powierzchnia parku wynosi 17,8 tysięcy ha, w tym lasy i zadrzewienia pokrywają 64% obszaru, grunty orne 10%, a wody powierzchniowe 11%. Park otacza otulina o powierzchni 15,2 tysięcy ha. W granicach WPK znajdują się grunty administrowane przez pięć gmin: Kościerzyna, Dziemiany, Karsin, Lipusz, Stara Kiszewa oraz Lasy Państwowe, na których gospodarują Nadleśnictwa Kościerzyna i Lipusz. Decyzją obradującej w Paryżu Międzynarodowej Rady Koordynacyjnej programu Człowiek i Biosfera, 2 czerwca 2010 r. Wdzydzki Park Krajobrazowy oraz parki: Tucholski, Wdecki i Zaborski, zostały włączone do Rezerwatu Biosfery „Bory Tucholskie”. Jest to wyznaczony obszar chroniony zawierający cenne zasoby przyrodnicze, między innymi wiele naturalnych ekosystemów wodnych, torfowiskowych i leśnych[8]. Na terenie Stanicy Wodnej PTTK we Wdzydzach Kiszewskich stoi wieża widokowa o wysokości 35,6 m. Ta budowla o drewnianej konstrukcji posiada trzy platformy widokowe, usytuowane na wysokości 10, 20 i 30 metrów. Na najwyższej platformie widokowej zainstalowano lunetę, która przybliża obserwatorom widok na jezioro Wdzydze. Tuż przy obiekcie znajduje się wiata edukacyjna, w której można poznać walory fauny i flory Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. Z wieży widokowej zobaczyć można panoramę Wdzydz i Krzyż Jezior Wdzydzkich z licznymi półwyspami i drugą co do wielkości wyspą jeziorną w Polsce – Ostrowem Wielkim.

Rezerwat Biosfery Bory Tucholskie jest największym rezerwatem biosfery w Polsce, jednym z największych kompleksów leśnych w naszym kraju. Obejmuje swoim zasięgiem obszar o powierzchni 319 525 ha. Ponad 60% powierzchni rezerwatu zajmują lasy. Na tym obszarze zlokalizowanych jest 13 nadleśnictw z 3 RDLP (Toruń, Gdańsk, Szczecinek): Czersk, Dąbrowa, Osie, Przymuszewo, Rytel, Tuchola, Trzebciny, Woziwoda, Zamrzenica, Kaliska, Kościerzyna, Lipusz, Osusznica .[9]

Diabelski Kamień w Owśnicach - jeden z "czarcich głazów" przywleczonych przez lądolód ze Skandynawii do północnej części Polski. Legenda głosi, że tym właśnie kamieniem diabeł chciał zablokować Bramę Wyżynną, żeby pobożni kaszubscy pielgrzymi nie mogli dostać się do Gdańska. Ponieważ diabeł bał się światła, leciał z ogromnym głazem w swoich szponach nocą. Zaskoczyło go jednak pianie koguta, zapowiadające nadchodzący świt. Upuścił kamień z wysoka, wydrążył w nim małą dziurkę i tam się skrył, aby przeczekać do zmierzchu. Rankiem zaskoczeni Kaszubi postanowili, że zamiast stawiać zaplanowaną w tym miejscu kapliczkę, w dziurkę ogromnego głazu wstawią krzyż. Prawdopodobnie we wnętrzu skały diabeł siedzi po dziś dzień. Kamień opisany legendą jest jednym z największych głazów narzutowych na Kaszubach. Jego obwód to aż 13,2 m, szerokość wynosi 4,7 m, a wysokość ponad 2,2 m[10].

W odległości około 9 km od Kościerzyny, w miejscowości Łubiana, znajduje się największa w Polsce i najnowocześniejsza fabryka porcelany stołowej LUBIANA S.A. Zakład, zatrudniający ponad 1400 osób, produkuje miesięcznie 3,5 mln sztuk wyrobów, a rocznie opuszcza fabrykę ponad 12 000 ton porcelany. Fabryka dostarcza zastawy stołowe do najbardziej renomowanych hoteli – polskich i zagranicznych. Dla chętnych istnieje możliwość zorganizowania wycieczki po fabryce w Łubianie[11].

W Garczynie, przy jeziorze Garczyn funkcjonuje Powiatowe Centrum Młodzieży. To ośrodek szkolenia żeglarskiego oraz siedziba Uczniowskiego Klubu Sportowego "Wodniacy Garczyn". Od lipca 2012 roku Klub jest oficjalnie członkiem Pomorskiego Okręgowego Związku Żeglarskiego, a od października 2013 roku członkiem Pomorskiego Okręgowego Związku Motorowodnego i Narciarstwa Wodnego[12].

Folklor[edytuj | edytuj kod]

Zespół Folklorystyczny „Kaszubskie Nuty” powstał w 1992 roku. Grupa wywodzi się z Nowego Klincza. Wyróżnieniami zakończyły się występy „Kaszubskich Nut” podczas Przeglądu Kapel i Zespołów Ludowych i Stylizowanych w Szydłowcu, Przeglądu Dziecięcych Zespołów Folklorystycznych Kaszub i Kociewia we Wdzydzach, Kaszubskiego Przeglądu Zespołów Folklorystycznych o „Cytrę Wicka Rogali” w Brusach, Międzynarodowego Festiwalu Spółdzielczych Zespołów Artystycznych „Tęcza Polska” organizowanego przez Krajową Radę Spółdzielczą oraz Urząd Miejski w Polanicy Zdroju. Zespół został uhonorowany odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej” od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego[13].

Koła Gospodyń Wiejskich[edytuj | edytuj kod]

Koło Gospodyń Wiejskich z Wąglikowic podczas gminnego Turnieju Kół Gospodyń Wiejskich.
Koło Gospodyń Wiejskich z Wąglikowic podczas gminnego Turnieju Kół Gospodyń Wiejskich.

W Gminie Kościerzyna działa 13 Kół Gospodyń Wiejskich. Co roku w Wielkim Klinczu odbywają się gminne Turnieje Kół Gospodyń Wiejskich. W 2016 r. KGW "Sąsiadki Aparatki" z Wielkiego Klincza, a w 2018 KGW Wąglikowice reprezentowały powiat kościerski podczas Wojewódzkiego Turnieju Kół Gospodyń Wiejskich[3].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004[14]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 12 957 100 6399 49,4 6558 50,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
41,8 20,6 21,1

Liczba ludności na dzień 31 grudnia:

  • 2006 - 13750
  • 2007 - 14017
  • 2008 - 14278
  • 2009 - 14537
  • 2010 - 14791
  • 2011 - 14975
  • 2012 - 15101
  • 2013 - 15215[15]
  • 30.06.2018 - 15666[3]
  • Piramida wieku mieszkańców gminy Kościerzyna w 2014 roku[1].


Piramida wieku Gmina Koscierzyna.png

Sołectwa gminy Kościerzyna[edytuj | edytuj kod]

W skład gminy wchodzi 36 sołectw[3] : Czarlina, Cząstkowo, Dębogóry, Dobrogoszcz, Gostomie, Grzybowo, Juszki, Kaliska Kościerskie, Kłobuczyno, Korne, Kościerska Huta, Kościerzyna-Wybudowanie, Loryniec, Łubiana, Małe Stawiska, Mały Klincz, Mały Podleś, Niedamowo, Nowa Kiszewa, Nowa Wieś Kościerska, Nowy Klincz, Nowy Podleś, Puc, Rotembark, Sarnowy, Skorzewo, Stawiska, Sycowa Huta, Szarlota, Szenajda, Wąglikowice, Wdzydze, Wielki Klincz, Wielki Podleś, Wieprznica, Zielenin

Sołectwa gminy Kościerzyna
Sołectwo Powierzchnia
ha
Liczba
mieszkańców
Miejscowości
Czarlina 370,9886 139 Czarlina, Czarlina-Osada, Skoczkowo
Częstkowo 823,6937 173 Częstkowo, Fingrowa Huta, Ludwikowo
Dębogóry 267,3155 145 Dębogóry
Dobrogoszcz 429,5516 204 Dobrogoszcz
Gostomie 165,3394 174 Gostomie, Glinki, Plon, Wygoda, Złotowo
Grzybowo 1213,2220 230 Grzybowo, Grzybowski Młyn
Juszki 801,2657 118 Dębrzyno, Juszki
Kaliska 904,0946 445 Kaliska Kościerskie
Kłobuczyno 1395,4928 620 Kłobuczyno
Korne 1968,3681 512 Kania, Korne, Nowa Karczma
Kościerska Huta 269,8810 424 Kościerska Huta
Kościerzyna Wybudowanie 195,4170 672 Kościerzyna-Wybudowanie
Loryniec 850,2495 174 Loryniec, Szludron, Wawrzynowo
Łubiana 1423,7591 2357 Łubiana
Małe Stawiska 232,7800 54 Małe Stawiska
Mały Klincz 635,4916 487 Mały Klincz
Mały Podleś 272,2100 128 Mały Podleś
Niedamowo 1166,6962 438 Kowalki, Niedamowo, Smolniki, Piekło, Nowe Niedamowo
Nowa Kiszewa 503,6601 257 Nowa Kiszewa
Nowa Wieś 625,9827 347 Nowa Wieś Kościerska
Nowy Klincz 566,4071 813 Nowy Klincz, Wętfie
Nowy Podleś 186,3241 118 Nowy Podleś
Puc 538,1283 215 Dąbrówka, Puc
Rotembark 389,2224 165 Rotembark
Sarnowy 507,4113 222 Sarnowy
Skorzewo 1734,7055 1606 Skorzewo, Młyn-Skorzewo
Stawiska 498,5900 291 Stawiska
Sycowa Huta 1266,5743 201 Lizaki, Sycowa Huta
Szarlota 2223,1430 190 Kościerzyna-Stare Nadleśnictwo, Rybaki, Szarlota, Wierzysko-Leśnictwo
Szenajda 669,700 75 Szenajda
Wąglikowice 804,5827 533 Czplewo, Wąglikowice
Wdzydze 2558,0591 212 Gołuń, Kruszyna, Wdzydze, Zabrody, Krzyż
Wielki Klincz 1377,8386 2321 Gościeradz, Graniczny Młyn, Jeziorki, Wielki Klincz
Wielki Podleś 589,9637 298 Wielki Podleś
Wieprznica 830,7024 105 Czarne Pustkowie, Garczyn, Owśnice, Wieprznica
Zielenin 630,5431 204 Będominek, Kula Młyn, Zielenin

Miejscowości niesołeckie[edytuj | edytuj kod]

Będominek, Czarlina-Osada, Czarne Pustkowie, Dębrzyno, Dąbrówka, Fingrowa Huta, Garczyn, Gołuń, Gościeradz, Grzybowski Młyn, Kania, Kruszyna, Kula-Młyn, Lizaki, Ludwikowo, Nowa Karczma, Owśnice, Owśniczka, Plon, Rybaki, Skoczkowo, Smolniki, Szludron, Wawrzynowo, Wygoda, Wętfie, Zabrody, Złotowo.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Dziemiany, Karsin, Kościerzyna, Liniewo, Lipusz, Nowa Karczma, Somonino, Stara Kiszewa, Stężyca, Sulęczyno

Gminy partnerskie[edytuj | edytuj kod]

  • Cölbe - umowy partnerskie zostały podpisane przez przedstawicieli władz obydwu gmin w latach 1990-1991. Pierwszą część polsko-niemieckiej umowy podpisano podczas wizyty kościerskiej delegacji  w Cölbe w dniach 19-22 listopada 1990 roku. W rozmowach partnerskich uczestniczył także Janusz Reiter, ambasador Polski w RFN. Główna uroczystość zawarcia umowy partnerskiej odbyła się 20 maja 1991 roku w Kościerzynie podczas „Dni Cölbe w Kościerzynie” odbywających się od 17 do 22 maja[16].
  • Gmina Pniewy - 13 czerwca 2015 r. podpisano "Umowę o partnerskiej współpracy" pomiędzy Gminą Pniewy i Gminą Kościerzyna. W obecności Przewodniczących rad gmin swoje podpisy pod umową złożyli Burmistrz Pniew Jarosław Przewoźny oraz Wójt Gminy Kościerzyna Grzegorz Piechowski  i w ten sposób zadeklarowali wolę współpracy i partnerstwa[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/gmina_Koscierzyna, w oparciu o dane GUS.
  2. Dz.U. z 4.10.1991 r. poz. 397 (pol.). [dostęp 2016-02-02].
  3. a b c d e Katarzyna Knopik, Pracownicy Urzędu Gminy Kościerzyna i jednostek organizacyjnych Gminy, Gmina Kościerzyna. Kronika wydarzeń 2014-2018, 2018, ISBN ISBN, ISBN 978-83-907643-2-0.
  4. a b Gmina Kościerzyna - Nasza gmina, koscierzyna.pl [dostęp 2019-02-11].
  5. Muzeum we Wdzydzach Kiszewskich, www.muzeum-wdzydze.gda.pl [dostęp 2019-02-12].
  6. Muzeum we Wdzydzach Kiszewskich, www.muzeum-wdzydze.gda.pl [dostęp 2019-04-04].
  7. Gmina Kościerzyna - Jarmark Wdzydzki, www.koscierzyna.pl [dostęp 2019-04-04].
  8. MiroArt, Wdzydzki Park Krajobrazowy, wdzydzkipark.pl [dostęp 2019-02-12] (pol.).
  9. Gmina Kościerzyna - Nasza gmina, koscierzyna.pl [dostęp 2019-02-12].
  10. Diabelski Kamień w Owśnicach, www.atrakcje-kaszuby.pl [dostęp 2019-03-26].
  11. LOT SERCE KASZUB | Zakłady Porcelany Stołowej ,,Lubiana'' S.A. [dostęp 2019-03-26] (pol.).
  12. Historia, UKS Wodniacy Garczyn [dostęp 2019-03-28] (pol.).
  13. Kaszubskie Nuty | Zespół Szkolno - Przedszkolny w Nowym Klinczu, spnowyklincz.edupage.org [dostęp 2019-03-28].
  14. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  15. Katarzyna Knopik, Gmina Kościerzyna - kronika wydarzeń 2010-2014, Kościerzyna: Zakład Sportu, Kultury i Turystyki, 2014, ISBN 978-83-907643-0-6, OCLC 898260705.
  16. Gmina Kościerzyna - Nasza gmina, koscierzyna.pl [dostęp 2019-02-13].
  17. Gmina Kościerzyna - Nasza gmina, koscierzyna.pl [dostęp 2019-02-13].