Macedonio Melloni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Macedonio Melloni
Ilustracja
Portret z ok. 1830 roku
Data i miejsce urodzenia 11 kwietnia 1798
Parma
Data i miejsce śmierci 11 sierpnia 1854
Portici
Zawód fizyk
Narodowość włoska
Uczelnia Università degli Studi di Parma
UniwersytetMontpellier
Stanowisko profesor
Parma w ok. 1880 roku

Macedonio Melloni (ur. 11 kwietnia 1798 w Parmie, zm. 11 sierpnia 1854 w Portici) – włoski fizyk, profesor Uniwersytetu w Parmie, pionier w dziedzinie badań promieniowania cieplnego (wł. calorico raggiante), twórca pierwszych przyrządów umożliwiających pomiary w długofalowym zakresie widma (w tym IR), oparte na zjawisku termoelektrycznym, odznaczony w roku 1834 Medalem Rumforda.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Parmie. Po studiach w Politechnice Paryskiej wrócił do rodzinnego miasta, gdzie w roku 1824 został mianowany profesorem fizyki w Università degli Studi di Parma[1][2].

Jako przeciwnik absolutyzmu uczestniczył w ruchach powstańczych (zob. Giuseppe Mazzini, Giuseppe Garibaldi, Młode Włochy, Risorgimento, Karbonariusze), wskutek czego został w roku 1831[3][2] (lub 1830[4]) zmuszony do ucieczki do Francji[3][5], gdzie mieszkał do roku 1839 bez stałego stanowiska[4]. Prowadził badania w Uniwersytecie Montpellier[5] oraz w Genewie[1].

Uzyskane wyniki były podstawą przyznania mu przez Royal Society w roku 1834 Medalu Rumforda (na wniosek Faradaya). W następnym roku komisja, w której skład wchodzili François Arago, Jean-Baptiste Biot i Siméon Denis Poisson, przyznała mu tytuł członka korespondenta Instytutu Francji[1]. W roku 1839 został członkiem zagranicznym Royal Society[3].

W tymże roku Alexander von Humboldt, przyjaciel Melloniego i wybitny geolog, zaproponował na dworze Burbonów jego kandydaturę na dyrektora organizowanego wówczas obserwatorium Wezuwiusza (Osservatorio Vesuviano)[1][6]. Kandydatura została zaakceptowana przez Ferdynanda II. Melloni wrócił do Włoch i zamieszkał w Neapolu[3]. Kierował „Konserwatorium Sztuk i Rzemiosł”[5] oraz Osservatorio Vesuviano[1][6] do roku 1848 (formalnie do 6 listopada 1849[6]). W tym roku za udział w ruchu liberalnym został pozbawiony wszystkich funkcji publicznych. W uznaniu osiągnięć naukowych przebywał na „wygnaniu” w Villa Moretta w Portici, gdzie kontynuował badania właściwości promieniowania cieplnego[1].

Zmarł na cholerę w Portici w wieku 56 lat[3][7][5].

Zakres badań[edytuj | edytuj kod]

Badania promieniowania cieplnego, wykonane przez Melloniego, poprzedzały o ponad 20 lat sformułowanie przez Kirchoffa jego prawa promieniowania, według którego zdolność emisyjna ciała doskonale czarnego zależy w stanie równowagi wyłącznie od jego temperatury (pojęcie ciała doskonale czarnego Kirchhoff wprowadził w roku 1862). Poprzednikami Melloniego, z których osiągnięć korzystał, byli m.in. Carl Scheele, Pierre Prévost, John Leslie[8] (zob. chronologia termodynamiki) oraz Thomas Johann Seebeck – odkrywca zjawiska termoelektrycznego, zjawiska Seebecka (podstawa działania termopar) i Johann Schweigger (1779–1857) – wynalazca miernika prądu stałego, nazwanego na cześć Luigi Galvaniego galwanometrem. W czasie pobytu w Paryżu jego współpracownikiem był inny włoski fizyk, Leopoldo Nobili (1784–1835), wynalazca nowego typu galwanometru[9][10][11].

Badania właściwości promieniowania cieplnego Melloni wykonywał, korzystając z zaprojektowanego przez siebie zestawu pomiarowego, przypominającego współczesne urządzenie nazywane „ławą optyczną”[12]. Na metrowej długości szynie mosiężnej umieszczał źródło promieniowania, detektor i ok. 50 innych elementów, np. płytki z materiałów, dla których określał parametry przewodzenia i odbicia promieni cieplnych[7][13][14][15].

1
Galwanometr Leopolda Nobiliego
2
„Die gesammten Naturwissenschaften” 1873, s. 444–445

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Wśród licznych publikacji Melloniego[16] znajdują się m.in. pozycje dostępne w Internet Archive[17]:

  • Mémoire sur la transmission libre de la chaleur rayonnante par différens corps solides et liquides présenté à l'Académie des Sciences le 4 fevrier 1833 par M. Melloni
  • Parere de' socii M. Melloni e F. de Luca intorno alla memoria del loro collega sig. E. Capocci presentata all'Accademia il dì 23 aprile 1844, sotto il titolo Su di un nuovo cromatico nella luce crepuscolare,
  • Cenni storici ed analitici sulle correnti elettriche indotte dal magnetismo terrestre letti alla R. Accademia delle scienze, nella tornata del 3 giugno 1845 Macedonio Melloni,
  • Memoria sull'abbassamento di temperatura prodotto alla superficie terrestre durante le notti placide e serene e sui fenomeni che ne risultano nelle basse regioni dell'atmosfera letta alla r. Accademia delle scienze di Napoli nelle tornate de' 23 febbraio, 9 e 16 marzo 1847 dal suo socio ordinario Macedonio Melloni,

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Północna strona Palazzo di Riserva przy Via Melloni w Parmie

Naukowy dorobek Macedonio Melloniego jest tematem wielu artykułów i omawiany w przeglądowych opracowaniach książkowych, np.[18]:

  • Luigi Pinto, Della vita e delle opere di Macedonio Melloni, 1872
  • Maria Francesca Bonetti, Monica Maffioli, Fratelli Alinari spa, 2003 – 276L'Italia d'argento: 1839–1859: storia del dagherrotipo in Italia, 2003
  • F. Melchiorri, Y. Rephaeli, Background Microwave Radiation and Intracluster Cosmology, 2006
  • Catherine Curzon, The Scientific Life of Macedonio Melloni[19].

Imię Meloniego nosi Istituto Tecnico Economico Statale, I.T.E. w Parmie[20] i Szpital w Mediolanie, położony przy Via Macedonio Melloni 52[21]. Nazwę Via Macedonio Melloni nadano również jednej z ulic w Parmie. Kolekcja jego wynalazków jest przechowywana i udostępniana przez Università degli Studi di Parma[22].

Nieustannie wznawiane są książki autorstwa Melloniego. W roku 2012 ukazała się np. książka Considerazioni Ed Esperienze Intorno Al Magnetismo Delle Rocce: Memoria I, Sulla Polarit Magnetica Delle Lare E Rocce Affini, reprodukcja wersji wydanej przed rokiem 1923[23] (w roku 2009 udostępniono wersję cyfrową wydania z roku 1853[24]).

Przypisy

  1. a b c d e f Macedonio Melloni (wł.). W: Strona internetowa Osservatorio Vesuviano [on-line]. Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia. [dostęp 2014-09-05].
  2. a b La storia dell'Università di Parma (wł.). W: Strona internetowa Università Degli Studi di Parma [on-line]. www.unipr.it. [dostęp 2014-09-06].
  3. a b c d e Macedonio Melloni (ang.). W: Notable Names Database [on-line]. Soylent Communications. [dostęp 2014-09-05].
  4. a b Jed Z. Buchwald: Melloni, Macedonio (ang.). W: Complete Dictionary of Scientific Biography [on-line]. Encyclopedia.com, 2008. [dostęp 2014-09-05].
  5. a b c d Mellóni, Macedonio. W: Enciclopedie on line [on-line]. www.treccani.it. [dostęp 2014-09-05].
  6. a b c Storia dell'Osservatorio Vesuviano (wł.). W: Strona internetowa Osservatorio Vesuviano [on-line]. Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia. [dostęp 2014-09-05].
  7. a b James David Forbes: Macedonio Melloni; Transmission and Refraction of Heat (ang.). W: A Review of the Progress of Mathematical and Physical Science (1858) [on-line]. todayinsci.com. [dostęp 2014-09-05].
  8. An Experimental Inquiry Into the Nature and Propagation of Heat; Leslie's cube
  9. Jed Z. Buchwald: Nobili, Leopoldo (ang.). W: Complete Dictionary of Scientific Biography [on-line]. www.encyclopedia.com, 2008. [dostęp 2014-09-06].
  10. Autor (autorzy) nieznany. Biografia di Leopoldo Nobili. „Il Cimento”. 2 (1), s. 277–283, 1844. DOI: 10.1007/BF02584385. ISSN 1827-5672 (ang.). 
  11. Astatic Galvanometer (ang.). W: Strona internetowa Kenyon College (Department of Physics) [on-line]. physics.kenyon.edu. [dostęp 2014-09-07].
  12. Ława optyczna. W: encyklopedia.pwn.pl [on-line]. PWN. [dostęp 2014-09-06].
  13. Banco di Melloni (wł.). W: www.phys.uniroma1.it [on-line]. Università degli Studi di Roma. [dostęp 2014-09-06]. (Lampada di Locatelli., Spirale di platino., Lamine di rame.)
  14. Macedonio Melloni e lo studio della radiazione infrarossa (wł.). W: www.phys.uniroma1.it [on-line]. Università degli Studi di Roma. [dostęp 2014-09-06].
  15. Silvia Trapanese: Gli esperimenti di Macedonio Melloni (wł.). W: Strona internetowa 'Museo del Dipartimento di Fisica Università "La Sapienza" Roma ' [on-line]. www.phys.uniroma1.it. [dostęp 2014-09-05].
  16. inauthor:"Macedonio Melloni". W: google.books [on-line]. [dostęp 2014-09-05].
  17. Macedonio Melloni w archive.org Search Results for: Macedonio Melloni (ang.). W: Internet Archive [on-line]. [dostęp 2014-09-05].
  18. Search dla 'Macedonio+Melloni'. W: books.google [on-line]. [dostęp 2014-09-07].
  19. Catherine Curzon: The Scientific Life of Macedonio Melloni (ang.). W: A Covent Garden Gilflurt's Guide to Life [on-line]. www.madamegilflurt.com. [dostęp 2014-09-05].
  20. Istituto Tecnico Economico Statale (wł.). W: Strona internetowa ITE [on-line]. [dostęp 2014-09-07].
  21. Azienda Ospedaliera Fatebenefratelli e Oftalmico - Milano (wł.). W: Strona internetowa szpitala [on-line]. www.fbfmilano.com. [dostęp 2014-09-07].
  22. Technical museum M. Melloni (ang.). www.stay.com. [dostęp 2014-09-07].
  23. Considerazioni Ed Esperienze Intorno Al Magnetismo Delle Rocce: Memoria I, Sulla Polarit Magnetica Delle Lare E Rocce Affini (Italian Edition) (ang.). W: Strona internetowa abebooks.com [on-line]. [dostęp 2014-09-07].
  24. Macedonio Melloni: Considerazioni ed esperienze intorno al magnetismo delle rocce: Memoria I, sulla polarità magnetica delle lare e rocce affini. Bawarska Biblioteka Państwowa, 1853.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]