Marcin Kątski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marcin Kazimierz Kątski
Ilustracja
Portret pędzla malarza gdańskiego, drugiej połowy XVII wieku
Herb
Brochwicz
Rodzina Kątscy herbu Brochwicz
Data urodzenia 1636
Data i miejsce śmierci marzec/kwiecień 1710
Kamieniec Podolski
Ojciec Wojciech Kątski
Matka Anna ze Stogniewów
Żona

Urszula Denhoff (zm. 1709)

Dzieci

Jan Stanisław Kątski

Marcin Kazimierz Kątski herbu Brochwicz (ur. w 1636 roku – zm. III/IV 1710 roku w Kamieńcu Podolskim) − kasztelan krakowski w latach 1706-1710, wojewoda krakowski w latach 1702-1706, wojewoda kijowski w latach 1684-1702, kasztelan lwowski w latach 1679-1684, wielkorządca krakowski od 24 czerwca 1679 roku do 24 czerwca 1680 roku, stolnik przemyski w latach 1665-1668, podstoli przemyski w latach 1658-1662, podstoli kamieniecki w 1658 roku, chorąży wendeński w 1657 roku, generał artylerii koronnej w latach 1665-1710, starosta przemyski w latach 1668-1678, starosta kamieniecki w latach 1676-1710, starosta latyczowski w latach 1679-1699, starosta marienhauski w latach 1687-1710, starosta urzędowski w latach 1702-1710, starosta baliński w latach 1701-1710, starosta dźwinogrodzki w 1705 roku, dworzanin królewski w latach 1657-1658[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Wojciecha i Anny ze Stogniewów. Studiował w Akademii Krakowskiej i w Paryżu. Na koszt Jana Kazimierza w latach 1653-1657 poznawał sztukę wojenną we Francji, służąc w wojsku francuskim pod rozkazami Kondeusza, a także w Niderlandach.

W latach 1663–1664, będąc podpułkownikiem piechoty, brał udział w zadnieprzańskiej wyprawie króla Jana Kazimierza, gdzie odznaczył się podczas oblężenia Głuchowa oraz w bitwie pod Nowogrodem Siewierskim. W 1666 roku został pułkownikiem artylerii, a w 1667 – generałem artylerii koronnej, mając zaledwie 32 lata. W 1669 roku w obronie własnej zabił w pojedynku starostę krośnieńskiego Jana Karola Fredrę. Elektor Jana III Sobieskiego z województwa ruskiego w 1674 roku[2]. Był marszałkiem sejmików województwa ruskiego w 1675 i 1676 roku[3]. Poseł sejmiku wiszeńskiego województwa ruskiego z ziemi przemyskiej na sejm koronacyjny 1676 roku[4]. Brał udział we wszystkich kampaniach Jana Sobieskiego, walnie przyczyniając się do jego sukcesów, m.in. pod Chocimiem, Żórawnem, Wiedniem i Parkanami. Jako jedyny dowódca artylerii z wojsk sprzymierzonych zdołał przeprowadzić 28 dział przez góry Lasu Wiedeńskiego i użyć ich w bitwie. W kampanii bukowińskiej z 1685 roku dowodził strażą tylną wojsk polskich, odpierając ogniem artylerii i piechoty ataki osmańskie. Brał udział w kolejnych wyprawach bukowińskich 1686 i 1691 roku.

Był uczestnikiem rokoszu łowickiego 1697 roku[5] a wcześniej jednym z kandydatów do korony po śmierci Jana III Sobieskiego.

W służbie czynnej pozostawał jeszcze za czasów Augusta II Mocnego, odbierając w jego imieniu Kamieniec Podolski z rąk tureckich. Odznaczył się skutecznym działaniem artylerii w bitwie pod Kliszowem.

Oprócz funkcji generała artylerii koronnej sprawował następujące godności: podstolego podolskiego, stolnika przemyskiego, starosty przemyskiego, starosty podolskiego, kasztelana lwowskiego, wielkorządcy krakowskiego, wojewody kijowskiego, wojewody krakowskiego oraz kasztelana krakowskiego.

Przyczynił się do rozwoju polskiej artylerii, dbał o rozwój twierdz oraz infrastruktury obronnej. W widłach Zbrucza i Dniestru wybudował sławny szaniec, a później twierdzę pod nazwą Okopy Świętej Trójcy.

W okresie międzywojennym był patronem Wołyńskiej Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Obecnie jest patronem Szkoły Podstawowej w Kątach.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Franciszek Leśniak, Wielkorządcy krakowscy XVI-XVIII wieku, Kraków 1996, s. 273.
  2. Volumina Legum. t. V. Petersburg, 1860, s. 154.
  3. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wskutek fundacyi śp. Aleksandra hr. Stadnickiego. Wyd. staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. T. 20. Lauda sejmikowe. T. 1. Lauda wiszeńskie 1572-1648 r., Lwów 1909, s. XXX.
  4. Krystyn Matwijowski, Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wrocław 1976, s. 245.
  5. RELATIA ZIAZDU POD ŁOWICZEM, JchMćiow PP. Rokoszowych, zá Vniwersałem I. O. Xćiá I. Mći Kardynáłá, Primasa Regni conwocowánych do Zgody. [kurs.:] Pro Die 18. Februarij. 1698, b.n.s.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]