Most Powstańców Śląskich w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Most Powstańców Śląskich
Ilustracja
Most widziany od strony Kazimierza
Poprzednie nazwy Most Krakusa
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Podstawowe dane
Przeszkoda Wisła
Długość 148 m
Szerokość:
• całkowita
• jezdni

19 m
12 m
Liczba przęseł 3
Data budowy 1913
Data zburzenia 1945
Data odbudowy 1945
Data remontu 1971
Projektant Józef Szulc, Krakowskie Biuro Studiów i Projektów Mostostal
Plan
Plan okolic mostu
Most Powstańców Śląskich pod numerem 9
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Most Powstańców Śląskich
Most Powstańców Śląskich
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Most Powstańców Śląskich
Most Powstańców Śląskich
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Most Powstańców Śląskich
Most Powstańców Śląskich
Ziemia50°02′57″N 19°57′12″E/50,049167 19,953333

Most Powstańców Śląskich (dawniej most Krakusa) – most drogowy w Krakowie na Wiśle łączący Śródmieście (ul. Starowiślna) z Podgórzem (ul. Na Zjeździe).

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pomimo nadania mu w 1918 roku nazwy mostu Krakusa[1], krakowianie w dwudziestoleciu międzywojennym i po wojnie używali nadal nazwy III most[2].

Po remoncie w 1971 roku ZBOWiD wystąpił z propozycją nadania mostowi imienia Powstańców Śląskich uzasadniając to faktem, że "oddanie mostu zbiegło się z 50 rocznicą wybuchu III Powstania śląskiego"[3]. Po podjęciu decyzji przez Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa 12 października 1971 roku nastąpiło nadanie nazwy mostowi, powiązane z odsłonięciem na wschodnim przyczółku mostu tablicy upamiętniającej to wydarzenie[4].

Historia mostu[edytuj | edytuj kod]

Rozpoczęcie budowy[edytuj | edytuj kod]

Dzisiejszy most nie jest pierwszym mostem, jaki stał w tym miejscu. W latach 1908–1913 wybudowano tu most Krakusa (fotografia) łączący ul. Starowiślną z ulicą Juliusza Słowackiego na Podgórzu[5]. Został on zaprojektowany przez wiedeńskiego budowniczego Edwarda Zittera[6], a konstrukcje żelazne wykonały zakłady Zieleniewskiego[7]. Prace rozpoczęto w 1908 roku[8]. Wykonawcą była lwowska firma Sosnowski i Zacharysiewicz, a pracami kierował Walerian Marzec, potem inż. Hajduk[9] . Nadzór ze strony namiestnictwa pełnił inż. Warchałowski[8], a poźniej inż. Adolf Schneider[9].

Zawalenie się w 1911 roku[edytuj | edytuj kod]

18 lutego 1911 roku 52 metrowa konstrukcja żelazna budowanego mostu runęła do wody[7]. Przyczyną było nagłe ruszenie lodów i niedostateczne zabezpieczenie konstrukcji[7]. Runęła część środkowa i fragment od strony Podgórza[10]. Ocalały filary i przyczółki[7]. W kwietniu 1911 roku rozpoczęto prace przy wydobywaniu zatopionej konstrukcji[11]. Prowadziła je krakowska firma Zieleniewskiego[11].

Oddanie do eksploatacji[edytuj | edytuj kod]

Most został oddany do użytku 20 stycznia 1913[12][13]. Równocześnie otwarto nową szerokotorową linię tramwajową prowadzącą od III mostu do Salwatora. Linia miała dwa tory i prowadziła ulicą Wawrzyńca, Dajwór, Starowiślną, przez plac Dominikański i ulicę Zwierzyniecką[14].

Most widziany od strony Podgórza

Był to most żelazny, kratownicowy, złożony z 3 przęseł[13] swym kształtem nasuwał skojarzenia np. z mostami budapeszteńskimi. Na moście tym 4 lipca 1915 miało miejsce uroczyste połączenie Krakowa z Podgórzem, w którym wzięli udział prezydent Krakowa Juliusz Leo i ostatni burmistrz Podgórza Franciszek Maryewski[15].

W lutym 1917 roku przez most przeprowadzono linię tramwajową, wydłużając istniejącą linię do Rynku Podgórskiego[16]. Po odzyskaniu niepodległości na początku grudnia 1918 roku zdjęto umieszczone na żelaznej konstrukcji austriackie, a umieszczono polskie srebrne orły[17].

Odbudowa w 1945 roku[edytuj | edytuj kod]

Widok na Most Powstańców Śląskich z Kładki Ojca Bernatka od strony Bulwaru Podolskiego

Most (podobnie jak inne mosty Krakowa) został wysadzony przez wycofujące się wojska niemieckie w styczniu 1945 roku. Już w lutym tego samego roku rozpoczęto jego odbudowę. Powstał Komitet Odbudowy Mostów na Wiśle w Krakowie[18]. Jako pierwsze zostały odbudowane: Most Dębnicki i III Most. Prace wykonały Oddziały Techniczne Armi Czerwonej, mieszkańcy Krakowa i firma Zieleniewski[18]. 23 lutego 1945 roku odbyło się uroczyste otwarcie obu mostów zakończone defiladą wojskową i odegraniem przez orkiestrę obu hymnów: polskiego i radzieckiego[19].

Remont w 1971 roku[edytuj | edytuj kod]

Projektantem przbudowy był Józef Szulc z krakowskiego "Mostostalu"[20]. Obok ciągle otwartego III mostu zbudowano nowy. 19 marca w nocy zamknięto ruch i zdemontowano jezdnię starego mostu, aby rano ustawić nowy w ciągu kilku godzin na starych filarach[20]. 20 lipca 1971 roku remont został ukończony[21]. Wykonawca remontu - krakowski Mostostal został z tej okazji decyzją Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa odznaczony złotą odznaką "za pracę społeczna dla miasta Krakowa"[21]. Stara konstrukcja III mostu została zdemontowana i barkami przewieziona do portu w Nowej Hucie, skąd miała być przewieziona do Leżajska[22].

W 1978 roku dokończono remont uruchamiając dojazd do mostu od strony Zabłocia ul. Na Zjeździe[23].

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

Most ma 148 metrów długości i 19 metrów szerokości. Jest konstrukcją stalową, powłokową z płytą ortotropową[24]. Podparty jest na 4 filarach, dwóch rzecznych i dwóch nabrzeżnych[25]. Podczas przebudowy w 1971 roku pozostawiono oryginalne filary z 1913 roku[20]. Na moście w każdym kierunku prowadzą po 1 pasie ruchu samochodowego rozdzielone torowiskiem tramwajowym, a po bokach znajdują się chodniki dla pieszych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Adamczewski J. Mała encyklopedia Krakowa Kraków 1999 s.318 ISBN 83-918802-0-6
  2. Rożek M. Wokół mostów Krakowa s. 42 W: Mosty Krakowa Kraków 2002 ISBN 83-88575-42-2
  3. III most otrzyma imię Powstańców Śląskich Dziennik Polski 1917 nr 223 z 19/20 września s. 8
  4. Pamięci Powstańców Śląskich Dziennik Polski 1971 nr 243 s. 6
  5. Otwarcie trzeciego mostu Ilustowany Kurier Codzienny 1913 nr 16 z. 21 stycznia s. 4
  6. Encyklopedia Krakowa, Antoni Henryk Stachowski (red.), Elżbieta Adamczyk, Warszawa: PWN, 2000, ISBN 83-01-13325-2, OCLC 830213257.
  7. a b c d Runięcie mostu na Wiśle, Kuryer Lwowski (Lemberger Courier), 1911-02-20, s. 1, anno.onb.ac.at [dostęp 2018-10-14] (pol.).
  8. a b Budowa trzeciego mostu na Wiśle, Kuryer Lwowski (Lemberger Courier), 1908-08-27, Seite 10, anno.onb.ac.at [dostęp 2018-10-14] (pol.).
  9. a b Nowy most, nowy tramwaj Czas 1913 nr 31 z 21 stycznia s. 2
  10. Runięcie mostu na Wiśle Czas 1911 nr 82 z 20 lutego s.2
  11. a b Trzeci most na Wiśle, Kuryer Lwowski (Lemberger Courier), 1911-04-28, s. 9, anno.onb.ac.at [dostęp 2018-10-14] (pol.).
  12. Nowy most – nowy tramwaj Czas 1913 nr 31 z 20 stycznia s. 2 [1].
  13. a b Otwarcie trzeciego mostu w krakowie Nowości Illustrowane 1913 nr 4 s. 2–3 (zdjęcia) [2].
  14. Nowa linia tramwajowa w Krakowie Nowości Illustrowane 1913 nr 4 s. 3
  15. Jak powstawał Wielki Kraków. 100 lat od przyłączenia Podgórza [dostęp 2018-10-13] (pol.).
  16. Nowa linia tramwajowa Czas 1917 nr 86 z 21 lutego s. 2
  17. Polskie orły na moście Czas 1918 nr 521 z 2 grudnia s. 2
  18. a b Przystępujemy do odbudowy mostów Dziennik Polski 1945 nr 18 s. 8
  19. Uroczyste otwarcie mostów na Wiśle Dziennik Polski 1945 nr 22 z 25 lutego s. 8
  20. a b c Operacja most! Dziennik Polski 1971 nr 65 z 18 marca s. 6
  21. a b Wiecha na III moście Dziennik Polski 1971 nr 170 z 20 lipca
  22. Udana podróż trzeciego mostu Dziennik Polski 1971 nr 68 z 21 marca
  23. Przejazd przez most Powstańców Śląskich Dziennik Polski 1978 nr 285 z 16 grudnia
  24. Mosty, kładki, budowle mostowe – mostypolskie.pl, www.mostypolskie.pl [dostęp 2017-11-25].
  25. Trzeci most na Wiśle Czas 1908 nr 195 z 26 sierpnia s. 2
Widok z zachodu, za nim most kolejowy na linii średnicowej, w tle po prawej Most Kotlarski, po lewej wieżowiec Błękitek.
Widok z zachodu, za nim most kolejowy na linii średnicowej, w tle po prawej Most Kotlarski, po lewej wieżowiec Błękitek.