Niedzica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: Niedzica (ujednoznacznienie), Niedzica-Zamek, Nidzica.
Artykuł 49°24′29″N 20°18′2″E
- błąd 39 m
WD 49°24'38"N, 20°18'12"E
- błąd 39 m
Odległość 362 m
Niedzica
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Łapsze Niżne
Liczba ludności (2006) 1600
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 34-441
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0443401
Położenie na mapie gminy Łapsze Niżne
Mapa konturowa gminy Łapsze Niżne, po prawej znajduje się punkt z opisem „Niedzica”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Niedzica”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Niedzica”
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
Mapa konturowa powiatu nowotarskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Niedzica”
Ziemia49°24′29″N 20°18′02″E/49,408056 20,300556

Niedzica (słow. Nedeca, węg. Nedec / Nedecz / Nyznecz[1], niem. Netzdorf / Nisitz) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Łapsze Niżne. Miejscowość położona jest u pd.-wsch. podnóży góry Cisówki (777 m) i Hombarku (743 m) – szczytów Pienin Spiskich.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Graniczy z Czorsztynem, Starą Wsią, Łapszami Niżnymi, Niedzicą-Zamkiem i Kacwinem.

W jej okolicach znajduje się zapora wodna i Zalew Czorsztyński.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś została lokowana na prawie niemieckim początkiem XIV w. Pierwsza pisemna wzmianka o Niedzicy pochodzi z 1320 r. – jest to dokument potwierdzający sprzedaż wsi (poza Niedzicą także: Frydmana, Kacwina i Frankowej) przez Kokosza Berzewiczego. Nabywcami tych obszarów byli: brat Kokosza – mistrz Jan oraz jego syn Michał. Niewykluczone jednak, że wieś istniała już wcześniej[2]. Ze wspomnianego okresu pochodzi także zamek Dunajec – warownia strzegąca granicy polsko-węgierskiej oraz wiodącego tędy szlaku handlowego, której właścicielem był także Kokosz Berzewiczy. Przez stulecia wieś stanowiła część państwa węgierskiego. Przez lata też jej losy były nierozerwalnie złączone z możnymi panującymi na zamku, czyli właścicielami tzw. dominium dunajeckiego. Poza Berzewiczymi można wymienić następujące rody: Drugethów, Zapolyów, Łaskich (jedyna polska rodzina), Joanellich, Horváthów, Salamonów. Ostatnią właścicielką zamku i okolicznych dóbr była hrabina Ilona Salamon.

Niedzica utrzymała polityczną przynależność do Węgier do 1918 r. Po rozpadzie Austro-Węgier została przyznana Polsce decyzją Rady Ambasadorów w Spa w 1920 r. Podczas II wojny światowej, w latach 1939-1945 włączona w obręb Słowacji. Po wojnie powróciła w granice Polski.

Do 1931 przetrwały w Niedzicy szczątkowe formy pańszczyzny, tzw. żelarki.

1 stycznia 2014 roku z Niedzicy wyłączono jej integralną część, przysiółek Zamek, który od tego dnia stanowi samodzielną wieś Niedzica-Zamek[3].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

We wsi jest używana gwara spiska, zaliczana przez polskich językoznawców jako gwara dialektu małopolskiego języka polskiego, przez słowackich zaś jako gwara przejściowa polsko-słowacka[4]. Tradycyjnym ubiorem był strój spiski w odmianie kacwińskiej[5].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Na Polanie Sosny znajdującej się pomiędzy Dunajcem a szosą w kierunku Łysej nad Dunajcem znajduje się osada turystyczna z polem namiotowym, restauracją w dawnym dworze przeniesionym tutaj z Grywałdu, dwa pensjonaty, przystań wodna z wypożyczalnią, parking i ośrodek narciarski[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Niedzica — Przegląd. niedzica.wikimapia.org. [dostęp 2019-02-20].
  2. Tadeusz M. Trajdos, Średniowieczne początki Niedzicy, [w:] Niedzica. 1320-2020, red. A. Mlekodaj, E. Łukuś, Niedzica, 2020.
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2013 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazwy obiektu fizjograficznego (Dz.U. z 2013 r. poz. 1629)
  4. Júlia Dudášová-Kriššáková, Goralské nárečia z pohľadu súčasnej slovenskej jazykovedy, Prešov: Vydavateľstvo Prešovskej univerzity v Prešove, 2016, s. 20-24, ISBN 978-80-555-1714-8 (słow.).
  5. Sylwia Plucińska, Górale Spiscy | Strój i ubiór codzienny, etnozagroda.pl [dostęp 2021-09-23] [zarchiwizowane z adresu 2020-09-20] (pol.).
  6. Józef Nyka: Pieniny. Przewodnik. Wyd. IX. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2006. ISBN 83-915859-4-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]