Nikołaj Bucharin

Nikołaj Bucharin

Nikołaj Bucharin (lata 20. XX w.)
Data i miejsce urodzenia	27 wrz.?/9 października 1888 Moskwa, Cesarstwo Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	15 marca 1938 Kommunarka, RFSRR
Redaktor naczelny „Izwiestiji”
Okres	od luty 1934 do styczeń 1937
Poprzednik	Iwan Gronski
Następca	Boris Tal
Rektor Międzynarodowej Szkoły Leninowskiej
Okres	od 1926 do 1930
Poprzednik	stanowisko utworzone
Następca	Kławdija Kirsanowa
Sekretarz generalny Komitetu Wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej
Okres	od listopad 1926 do kwiecień 1929
Przynależność polityczna	WKP(b)
Poprzednik	Grigorij Zinowjew
Następca	Wiaczesław Mołotow
Redaktor naczelny „Prawdy”
Okres	od listopad 1918 do kwiecień 1929
Poprzednik	funkcjonowało kolegium redakcyjne
Następca	Michaił Olminski

Nikołaj Iwanowicz Bucharin (ros. Николай Иванович Бухарин; ur. 27 września^?/9 października 1888 w Moskwie, zm. 15 marca 1938 w Kommunarce) – radziecki działacz partyjny, publicysta, ekonomista, ideolog i rewolucjonista narodowości rosyjskiej, czołowa postać ruchu bolszewickiego, redaktor naczelny „Prawdy” (1918–1929), sekretarz generalny Komitetu Wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej (1926–1929), członek Politbiura Komitetu Centralnego WKP(b) (1924–1929). Podczas wojny domowej przywódca lewego skrzydła partii komunistycznej, po jej zakończeniu został głównym twórcą Nowej Polityki Ekonomicznej. Po śmierci Lenina sprzymierzył się w walce o schedę po nim ze Stalinem, jednak do 1928 roku poróżnił się z nim o przymusowną kolektywizację, wyrósł też na przywódcę frakcji Prawej Opozycji. W 1929 roku odwołany ze wszystkich stanowisk i zdegradowany do rektora Międzynarodowej Szkoły Leninowskiej (1926–1930). Wszedł później do prezydium Najwyższej Rady Gospodarki Narodowej (1929–1932), a w 1934 roku przywrócono go do Komitetu Centralnego partii i mianowano redaktorem naczelnym „Izwiestiji” (1934–1937). Podczas wielkiej czystki aresztowany, był jednym z głównych oskarżonych w pokazowym III procesie moskiewskim, w którym skazano go na śmierć, po czym stracono.

Życiorys

Bucharin wstąpił do SDPRR w 1906, związał się z frakcją bolszewików. W 1911 został relegowany z Uniwersytetu Moskiewskiego (gdzie studiował ekonomię na wydziale prawa) za działalność rewolucyjną i zesłany. Po ucieczce z zesłania, na emigracji został najbliższym współpracownikiem Lenina, współpracował także z Lwem Trockim. W maju 1917 wrócił do Rosji. Na polecenie Lenina przygotowywał dekrety o nacjonalizacji przemysłu. W początkach 1918 był przywódcą frakcji lewicowych komunistów. Sprzeciwiał się zawarciu pokoju brzeskiego, uważał, że Rosja – nawet kosztem kolejnych tysięcy ofiar – powinna kontynuować wojnę z krajami kapitalistycznymi. Do niego należy sławny cytat: „Przymus proletariacki we wszystkich swoich formach, poczynając od rozstrzeliwania, a kończąc na obowiązku pracy jest metodą tworzenia komunistycznego człowieka”. Później jednak wsparł wprowadzenie rynkowej gospodarki NEP-u, kierując do chłopów sławne wezwanie „Bogaćcie się!”. W latach 1918–1929 był redaktorem naczelnym „Prawdy”. W latach 1926–1929, po usunięciu Grigorija Zinowiewa był przewodniczącym Prezydium Komitetu Wykonawczego Kominternu oraz rektorem Międzynarodowej Szkoły Leninowskiej (1926–1930).

Po śmierci Lenina członek Biura Politycznego i główny ideolog partii. Był autorem licznych prac filozoficznych i ekonomicznych, wieszczących nieuchronny upadek kapitalizmu, a także tekstu Konstytucji, która weszła w życie w 1936. Popierał Stalina przeciwko Trockiemu, a następnie Zinowjewowi i Lwu Kamieniewowi. W 1928 wystąpił przeciwko przymusowej kolektywizacji, proponując ewolucyjne, stopniowe uspółdzielczanie. W efekcie, jego poglądy podzielane przez premiera Aleksieja Rykowa i lidera związków zawodowych Michaiła Tomskiego zostały nazwane „odchyleniem prawicowym”. W listopadzie 1929 usunięty z Biura Politycznego. W latach 1929–1932 członek prezydium WSNCh, po jej likwidacji od 1932 członek kolegium komisariatu przemysłu ciężkiego. W latach 1934–1936 redaktor naczelny „Izwiestii”.

Po rozpoczęciu terroru „wielkiej czystki” we wrześniu 1936 po pokazowym procesie Zinowjewa i Kamieniewa ogłoszono o śledztwie w sprawie jego spiskowej działalności, później śledztwo zawieszono, wobec oporu umiarkowanej frakcji w WKP(b) – z Sergo Ordżonikidze na czele – w kwestii eskalacji terroru. Po śmierci Ordżonikidze, 27 lutego 1937 Bucharin został aresztowany przez NKWD w czasie obrad burzliwego plenum KC WKP(b) poświęconego sprawie jego i Aleksieja Rykowa.

Był głównym oskarżonym w pokazowym trzecim procesie moskiewskim (oficjalnie proces prawicowo-trockistowskiego bloku antyradzieckiego) przed Kolegium Wojskowym Sądu Najwyższego ZSRR. W odróżnieniu od innych oskarżonych częściowo polemizował z oskarżycielem. 13 marca 1938 sądzony pod zarzutem stworzenia i uczestnictwa w kontrrewolucyjnej organizacji szpiegowsko-terrorystycznej, skazany na karę śmierci. Rozstrzelany wraz z innymi podsądnymi 15 marca 1938 w miejscu egzekucji Kommunarka pod Moskwą, pochowany anonimowo.

Jego żona, Anna Łarina została aresztowana wkrótce po procesie jako żona wroga ludu. Spędziła pół roku w małej celi po kostki w wodzie, a następnie osiemnaście lat w łagrach i na zesłaniu. W ostatnich dniach przed aresztowaniem Bucharina nauczyła się na pamięć jego „Posłania dla przyszłych przywódców partii”, w którym zapewniał o swojej niewinności i prosił o rehabilitację i ponowne przyjęcie do partii.

W 1951 wszystkie jego utwory zostały wycofane z polskich bibliotek oraz objęte cenzurą. Bucharina zrehabilitowano 4 lutego 1988 roku postanowieniem plenum Sądu Najwyższego ZSRR. Wówczas również opublikowano w Moskwie ów „list do partii”. Maleńki synek Bucharinów był wychowywany przez siostrę Anny i przez dwadzieścia lat nie wiedział nic o swoich prawdziwych rodzicach. Pierwszą żonę Bucharina Nadieżdę, która kilkakrotnie pisała w jego obronie do Stalina, aresztowano, okrutnie torturowano i w 1940 zamordowano wraz z braćmi, szwagrem i innymi krewnymi. Odpowiedzialność zbiorowa członków rodziny była standardem postępowania wobec rodzin aresztowanych w czasie „wielkiej czystki”, zwłaszcza osób wysokiego szczebla (funkcjonariuszy partyjnych, państwowych i wojskowych). Był to w Rosji standard wprowadzony przez bolszewików w okresie zdobywania władzy 1918 – (np. zamordowanie rodziny carskiej) w skali masowej wobec przeciwników politycznych i dla sterroryzowania społeczeństwa (powstanie jarosławskie, powstanie tambowskie, powstanie w Kronsztadzie) i w niezliczonych innych przypadkach (terror Czeka – GPU) jako technika sprawowania władzy.

Bucharin był autorem serii prywatnych karykatur polityków sowieckich.

Prace

• Экономика переходного периода. 1920

przekłady na język polski

• Ekonomika okresu przejściowego. Z uwagami W. Lenina do książki (Tyt. oryg.: Èkonomika perechodnogo perioda). N. Bucharin ; [słowo wstępne Jarosław Ładosz ; tł. z ros.]. Warszawa: Książka i Wiedza, 1990. ISBN 83-05-12348-0. 210, [3] s.: faks., rys.; 21 cm.

Galeria

• 
  Bucharin jako dziecko (1898)
• 
  Kartoteka Ochrany Bucharina (1909)
• 
  Dwudziestotrzyletni Bucharin (1911)
• 
  Jako redaktor naczelny „Prawdy” (ok. 1920)
• 
  W mundurze Armii Czerwonej, choć nigdy w niej nie służył (1924)
• 
  Przemawiając do młodych działaczy Kominternu (1925)
• 
  Na spotkaniu z rporterami (1926)
• 
  Rodzina Bucharina: żona, córka i ojciec (1927)
• 
  Fotoreporter Samsonow (u góry) pokazuje Rykowowi i Bucharinowi aparat (1928)
• 
  Unszlicht, Jagoda, Kalinin, Budionny, Bucharin i Stalin odbierają defiladę z okazji roczniczy rewolucji październikowej (1929)
• 
  Na II Międzynarodowym Kongresie Historii Nauki w Londynie (1931)
• 
  Na wakacjach w Soczi (1935)
• 
  Na krótko przed aresztowaniem i śmiercią (1937)
• 
  Bucharin i Rykow eskortowani na proces, w którym zostaną skazani na śmierć (1937)
• 
  Bucharin był uznanym karykaturzystą, jego praca z 1929 roku

Bibliografia

• Stephen F. Cohen: Bukharin and the Bolshevik Revolution: A Political Biography, 1888–1938, Knopf and Oxford University Press New York 1973 i 1980, ISBN 0-394-46014-6.
• Biogram na portalu hrono.ru
• Бухарин Николай Иванович
• Бухарин Николай Иванович