Nusaybin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nusaybin
Nisibis
ilustracja
Państwo  Turcja
Prowincja Mardin
Dystrykt Nusaybin
Wysokość 472 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności

92 323[1]
Kod pocztowy 47300
Położenie na mapie Turcji
Mapa lokalizacyjna Turcji
Nusaybin
Nusaybin
Ziemia37°04′N 41°13′E/37,066667 41,216667
Strona internetowa

Nusaybin, dawniej Nisibis (asyryjska Nasibina, w okresie hellenistycznym i rzymskim Antiochia Mygdonia) – miasto w dzisiejszej południowo-wschodniej Turcji, w prowincji Mardin, przy granicy z Syrią. W starożytności było stolicą jednej z pięciu wielkich archidiecezji nestoriańskiego Kościoła Wschodu oraz siedzibą słynnej syryjskiej chrześcijańskiej szkoły teologicznej. Zachowały się ruiny starożytnego miasta.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Nasibina.

Starożytne Nisibis leżało w Mezopotamii na szlaku handlowym prowadzącym znad górnego Tygrysu nad Morze Śródziemne. Za czasów następców Aleksandra Wielkiego założone ponownie jako Antiochia Mygdonia (od nazwy prowincji Mygdonia). W I wieku n.e. zajęte przez Rzym, następnie na przemian pod władzą Persji i Rzymu - przedmiot walk granicznych. Szczególne znaczenie miasto miało od czasów panowania Septymiusza Sewera, gdyż stanowiło główną twierdzę i kolonię rzymską na Wschodzie, będąc najprawdopodobniej stolicą nowo utworzonej prowincji Mezopotamii i siedzibą namiestnika w randze ekwickiej. Za panowania Konstancjusza II Nisibis było kluczowym punktem obrony i ofensywy Rzymian w wojnie z Persją, będąc nawet oblężone przez armię Szapura II, która jednak nie zdobyła miasta. Jednakże po śmierci Juliana Apostaty i wycofaniu wojsk rzymskich operujących w Mezopotamii na rozkaz Jowiana, Nisibis na stałe przeszło pod władzę Persji (363 r.), po podpisaniu niekorzystnego dla Rzymian traktatu pokojowego.

Od 300 roku w mieście istniało biskupstwo, założone przez Babaja. W V wieku Nisibis stał się metropolią kościelną prowincji Beit-Arbaye z sześcioma sufraganiami, najważniejszym ośrodkiem Kościoła nestoriańskiego po stołecznej perskiej Seleucji-Ktezyfonie.

Syryjska szkoła teologiczna[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Jakuba w Nisibis

Po Soborze nicejskim (325 r.) biskup Jakub (zm. 340) założył szkołę teologiczną dla kształcenia perskiego duchowieństwa, jednym z jej profesorów był pochodzący z tego miasta Efrem Syryjczyk (Szkoła teologiczna w Nisibis). Oprócz komentowania Biblii na użytek liturgiczny, ważnym tematem w szkole była polemika z manicheizmem. Efrem pisał traktaty przeciw gnostyckie. Ułożył także pieśni, nazwane Carmina Nisibena, wśród których kantyki nr 43-51 bronią wiary w zmartwychwstanie przeciw Manesowi, Marcjonowi i Bardesanowi[2].

Szkoła, po zajęciu Nisibis przez Persów w 363 r., przeniosła się do Edessy. Blisko sto lat później, w okresie gorących dysput po Soborze efeskim (431), w 457 r. uczniowie Ibasa z Edessy zostali wydaleni z Edessy. Narsaj, który był wykładowcą szkoły od 437 r., w Nisibisie założył szkołę na nowo; miała ona charakter nestoriański[3]. Cesarz Zenon, z powodu szerzenia poglądów nestoriańskich, ostatecznie zamknął szkołę w Edessie w 489 r.

W tym czasie szachowie perscy, widząc możliwość podporządkowania sobie chrześcijan mieszkających w Persji, zaczęli popierać rozwój nestorianizmu: przyjęli pod swoją opiekę nestorian uciekających z terytorium Rzymu (462), zgładzili prorzymskiego patriarchę Babeusza, w miejsce którego został wybrany nestorianin Barsauma, biskup Nisibisu (484). Zaakceptowali przeniesienie szkoły teologicznej z Edessy, zlikwidowanej przez cesarza Zenona.

W 484 i w 486, kolejne synody przyjęły chrystologię Teodora z Mopsuestii, co ostatecznie potwierdził patriarcha Babaj Wielki na kolejnym synodzie w 497. W ten sposób Kościół Wschodu przyjął doktrynę nestorianizmu. Do dziś jego doktorami i świętymi pozostają Teodor z Mopsuestii wraz z Nestoriuszem i Diodorem z Tarsu. Pod koniec VI wieku ówczesny rektor szkoły w Nisibis Henana z Adiabeny usiłował zastąpić nauczanie Teodora z Mopsuestii własną doktryną, opartą na naukach Orygenesa. Jednak Babaj Wielki, jeden z doktorów Kościoła nestoriańskiego, nie dopuścił do przyjęcia doktryny Henany.

Sformułował natomiast własną systematyczną teologię, przetwarzając dość znacząco tezy Teodora z Mopsuestii. Ta właśnie zmodyfikowana doktryna jest do dziś nauką Kościołów wywodzących się z Kościoła Wschodu[4].

Babaj Wielki i monastycyzm[edytuj | edytuj kod]

Babaj sam był najpierw uczniem szkoły w Nisibisie. Studiował pod kierunkiem Abrahama z Bet Rabban. Około roku 571, kiedy orygenista Henana z Adiabeny został jej nowym przywódcą, Abraham Wielki z Kaszkaru założył nowy klasztor na Górze Izla powyżej Nisibisu; Babaj w tym czasie nauczał w Xenodocheio w Nisibisie, jednak niebawem wstąpił do nowego monastyru. Kiedy Abraham zmarł w 588 Babaj opuścił konwent i założył nowy, a także szkołę w rodzinnym Bet Zabdai. W 604 Babaj został trzecim z kolei opatem klasztoru Abrahama na Górze Izla.

Abraham Wielki rozpoczął ruch reformy monastycznej, który kontynuowali Babaj i inni jego uczniowie. Od Barsaumy i Synodu w Bet Lapat mnisi i zakonnice byli zachęcani do związków małżeńskich. Kiedy Babaj wrócił na Górę Izla w 604, wydalił mnichów żyjących z kobietami i wymusił ścisłą dyscyplinę, akcentując życie w modlitwie oraz samotność. Wynikiem tego był masowy exodus, nie tylko żonatych mnichów, jednakże Kościół Wschodu pozostał przy Babaju.

Nisibis dziś[edytuj | edytuj kod]

Nusaybin ma obecnie ponad 90 tys. mieszkańców i jest ośrodkiem transportowym i handlowym. Gospodarka miasta opierała się w głównej mierze na handlu transgranicznym. Jednak w wyniku wojny domowej w Syrii granica pomiędzy Nusaybin a znajdującym się po syryjskiej stronie Al-Kamiszli została zamknięta w grudniu 2011 roku. Ocenia się, że w związku z tym bezrobocie w mieście wzrosło nawet do 90%[5].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez Nusaybin przebiega trasa europejska E90 (turecka D400 z Datça do Esendere na granicy z Iranem). Lokalna droga 47-05 łączy miasto z Midyat.

Stacja kolejowa Nusaybin znajduje się we wschodniej części miasta. Jest końcową stacją linii Karkamış – Nusaybin. Została otwarta 25 października 1918 r. w ramach Kolei bagdadzkiej[6]. Stanowi on również ostatnią stację kolei bagdadzkiej w obecnej Turcji. Na wschód od Nusaybin linia przekracza granicę z Syrią z kolejną stacją w Al-Kamiszli.

Około 5 km od miasta znajduje się port lotniczy Al-Kamiszli, leżący jednak po stronie syryjskiej. Najbliższym tureckim lotniskiem jest port lotniczy Mardin, około 55 km na północny-zachód.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam H. Becker, Fear of God and the Beginning of Wisdom: The School of Nisibis and Christian Scholastic Culture in Late Antique Mesopotamia, University of Pennsylvania, 2006.
  • Raymond Le Coz, Histoire de l'Église d'Orient, Éditions du Cerf, 1995.
  • Arthur Vöbus, History of the School of Nisibis, Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium 266, subsidia 26 (Louvain, 1965).
  • Wigram, W. A.: An introduction to the history of the Assyrian Church: The Church of the Sassanid Persian Empire, 100-640 A.D.. Gorgias Press, 2004. ISBN 1-59333-103-7.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nusaybin. (fr. • ang. • niem. • hiszp.). W: World Gazetteer [on-line]. [dostęp 2010-08-30].
  2. Wydanie krytyczne: G. Bickell, Lipsk 1866 r.; por. G. Bardy: Manichéisme, sources chrétiennes. W: Dictionnaire de théologie catholique (DTC). A. Vacant, E. Mangenot, É. Amann (red.). T. 9. Paryż: 1927, s. kol. 1855. (fr.)
  3. E.C. Whitaker: Documents of the Baptismal Liturgy. Wyd. 10. Londyn: SPCK, 2001, s. 50. ISBN 0-281-02983-0.
  4. Mirosław Kropidłowski: Kościół Asyryjski (Asyriacki). W: Magazyn Teologiczny Semper Reformanda [on-line]. 26.02.2004. [dostęp 2010-08-31].
  5. The Economist: South by south-east
  6. CIOB - Chemin de Fer Impérial Ottoman de Baghdad (ang.)