Gnostycyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krzyż gnostycki

Gnostycyzm (z stgr. γνωστικός gnostikos „dotyczący wiedzy, służący poznaniu”) – doktryny i ruchy religijne powstałe w I i II w. na wschodzie cesarstwa rzymskiego, gł. w Syrii i Egipcie, dualistyczne i łączące elementy chrześcijaństwa z grecko-egipskim hermetyzmem. Zrodziły się one w kościołach lokalnych, związanych częściowo z tradycjami judeochrystianizmu, poszukujących własnej drogi i dążących do uniezależnienia się od większych metropolii[1]. Około VI wieku ruchy gnostyckie zostały wchłonięte przez szerzący się manicheizm.

Zgodnie z przesłaniem gnostyckim człowiek egzystuje w nieprzyjaznym świecie, do którego został "wrzucony". Świat jest obcy Prawdziwemu Bogu i nie jest jego dziełem, lecz dziełem sił niższych zwanych Archontami (których przywódcą jest Demiurg).

Człowiek jest niespójnym konglomeratem ciała, duszy oraz ducha (pneumy). Jego prawdziwą jaźnią jest pneuma, równie obca światu, jak Bóg. Prawa natury zniewalają człowieka, a jego ciało i dusza (w tym psychika) aktywnie mu się przeciwstawiają, ograniczają i upokarzają.

Celem życia jest przebudzenie odrętwiałej pneumy i uwolnienie jej z więzów Losu i świata, aby wrócić do Boga. Potrzebne są do tego: wiedza, objawienie, iluminacja co do natury "ja", Boga i świata[2].

Przed pojawieniem się oświecającego doświadczenia (uzyskania gnozy) jedyną etyczną formą aktywności jest dążenie do owego doświadczenia.

„Gnostycyzm” jest nazwą zbiorczą dla niektórych powstałych w I-IV wieku n.e. na terenie Imperium Romanum prądów filozoficznych o ukierunkowaniu mistycznym. Nie da ich się już zaklasyfikować jako chrześcijańskie, choć niektórzy gnostycy sięgali także do tradycji chrześcijańskiej. Nazwa gnostycyzm została zaproponowana przez XX-wiecznych badaczy.

Zarys idei gnostycyzmu[edytuj | edytuj kod]

Gnostycy uznawali za natchnione pisma późnochrześcijańskie (poza Ewangelią Jana), które teologia katolicka zalicza do apokryfów, dokonując ich alegorycznej interpretacji, na podstawie których powstawały utwory o przekazie typowo gnostyckim, jak np.:

Trzy pierwsze ewangelie łączą się bardziej ściśle z tradycją synoptyków, m.in. poprzez nawiązanie do wydarzeń z życia Chrystusa, co jest tłem dla treści gnostyckich.

Główne doktryny i sekty gnostyckie[edytuj | edytuj kod]

adamiciagapeciantytakciapelliciarchontycyaskoficibarbelognostycybazylidianieborborycienkratyciherakleonicikainicikarpokratianiekleobianiekolarbasjaniekukeanielukanicimanicheizmmarcjonicimarkozjaniemenandrycioficipryscylianizmptolemaicisetianiesewerianieszymonianiewalentynianie

Twórcy doktryn gnostyckich[edytuj | edytuj kod]

BaradesanesKerdonKarpokratesMarek MagMenanderSatornilSzymon MagWalentyn

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Jan Wierusz-Kowalski: Wczesne chrześcijaństwo I-X wiek. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985. ISBN 83-03-00985-0, s. 45.
  2. Dobroczyński, Bartłomiej: New Age, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2000 ISBN 83-7006-926-6, s. 117-119

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]