Marcjon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Marcjon (ur. ok. 100 w Synopie, w Poncie nad Morzem Czarnym (na terenie obecnej Turcji); zm. po 160) – teolog, herezjarcha chrześcijański, twórca herezji marcjonizmu, częściowo powiązanego z gnostycyzmem.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Był synem biskupa chrześcijańskiego, dbającego o dyscyplinę i słynącego z surowości. Nie poszedł jednak w ślady ojca i dorobił się majątku jako armator. W trakcie wielu podróży obok zainteresowań handlowych zapoznawał się z prądami nurtującymi rozmaite kościoły chrześcijańskie. Kierowany antypatią do Żydów odrzucał judeochrześcijańskie spekulacje gnostyków, skłaniając się do staroirańskich doktryn o dwóch pierwiastkach rozdzierających istnienie świata i egzystencję ludzką. Zrodził się w nim pomysł powiązania dualizmu perskiego z doktryną Jezusa[1]. Został wyłączony ze wspólnoty kościelnej przez własnego ojca, prawdopodobnie z powodu wyznawanych nauk, uznanych za błędne. Około 140 roku przybył do Rzymu. Przez pewien czas był członkiem gminy rzymskiej, w której odgrywał znaczną rolę, gdyż ofiarował na potrzeby gminy swój pokaźny majątek (200 tys. sestercji i część swego bogatego księgozbioru). Około roku 144 z powodu głoszonych doktryn został wyłączony z gminy rzymskiej, która całkowicie zwróciła mu wcześniej ofiarowany majątek, zatrzymując jednak księgozbiór. Wówczas Marcjon założył własny kościół, który bardzo szybko rozpowszechnił się w całym cesarstwie, stając się pierwszą wielką dualistyczną wspólnotą chrześcijańską. Zmarł ok. 160 r.

Nauczanie[edytuj | edytuj kod]

Marcjon głosił, że istnieje okrutny świat widzialny, w którym żyjemy, niebiosa, w których żyje demiurg Jahwe, stwórca naszego świata i gdzieś ponad tym Bóg prawdziwy, miłosierny i litościwy. Marcjon wskazywał na różnice między Starym Testamentem i Nowym Testamentem. Jego zdaniem ich nauki są całkowicie przeciwstawne, a Jezus Chrystus nie jest zapowiadanym w Starym Testamencie mścicielem-wojownikiem. Jest on wysłannikiem prawdziwego Boga i przybył, by mrocznym naukom demiurga przeciwstawić ewangelię miłości.

Marcjon w całości odrzucał Stary Testament jako zbyt skażony religią żydowską, z Nowego zaś uznawał Ewangelię Łukasza i dziesięć listów św. Pawła. Podobnie jak u gnostyków, według Marcjona przede wszystkim unikać należało małżeństwa i płodzenia dzieci, czyniąc to bowiem pomaga się demiurgowi w jego dziele[2]. Odrzucenie przez Marcjona hebrajskich ksiąg Pisma Świętego oraz negowanie natchnienia części pism apostolskich stało się przyczynkiem do powstawania prac omawiających chrześcijański kanon Pisma Świętego.

Dzieło Marcjona „Antytezy”, w którym wyłożył zasady swojej doktryny, nie zachowało się. Światopogląd Marcjona znamy przede wszystkim z pism Orygenesa i z traktatu Tertuliana pt. Adversus Marcionem (łac. Przeciw Marcjonowi), w którym streszcza Antytezy. Na podstawie Tertuliana Adolf von Harnack zrekonstruował także Ewangelię Marcjona, również nie zachowaną w całości.

Głoszona przez niego idea Boga przeciwstawionego Bogu naszego kosmosu, niższego i tyrańskiego, a także pogląd na zbawienie jako wyzwolenie spod jego władzy jest w dużej mierze gnostycka. Zalecał nie wzbogacać świata stwórcy, a więc sprzeciwianie się używaniu rzeczy tego świata. Postawa taka pociągała za sobą skrajny ascetyzm (ścisły post, zakaz współżycia seksualnego i zawierania małżeństw), który miał na celu przeciwstawienie się demiurgowi.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Wierusz-Kowalski, Wczesne chrześcijaństwo I-X wiek, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, s. 46, ISBN 83-03-00985-0, ISBN 83-03-00986-9, OCLC 69374139.
  2. Steven Runciman, Manicheizm Średniowieczny, Książnica 2007.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Harnack, Marcion. Das Evangelium vom fremden Gott. Leipzig 1921 (2-gie wyd. 1924). (niem.)
  • Tertulian „Przeciw Marcjonowi” (Adversus Marcionem)
  • Runciman S. „Manicheizm średniowieczny”
  • Pseudo-Tertulian, „Przeciw wszystkim herezjom” (Adversus omnes haereses)
  • Apokryfy Nowego Testamentu
  • św. Efrem „Przeciw Maniemu, Marcjonowi i Bardesenesowi”
  • H. Jonas "Religia gnozy"

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]