Opactwo Cystersów w Byszewie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dawne opactwo cysterskie w Byszewie
Distinctive emblem for cultural property.svg nr rej. 64/31/A z 4 marca 1931
Kościół pocysterski w Byszewie
Kościół pocysterski w Byszewie
Państwo  Polska
Miejscowość Byszewo
Kościół Kościół katolicki
Rodzaj klasztoru opactwo
Właściciel Cystersi
Typ zakonu męski
Obiekty sakralne
Kościół Świętej Trójcy
Styl gotycko-barokowy
Data budowy 1651
Data zamknięcia 1819
Położenie na mapie gminy Koronowo
Mapa lokalizacyjna gminy Koronowo
Dawne opactwo cysterskie w Byszewie
Dawne opactwo cysterskie w Byszewie
Położenie na mapie powiatu bydgoskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bydgoskiego
Dawne opactwo cysterskie w Byszewie
Dawne opactwo cysterskie w Byszewie
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Dawne opactwo cysterskie w Byszewie
Dawne opactwo cysterskie w Byszewie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dawne opactwo cysterskie w Byszewie
Dawne opactwo cysterskie w Byszewie
Ziemia53°17′40″N 17°49′06″E/53,294444 17,818333
Kazimierz, książę łęczycki i kujawski nadaje klasztorowi cystersów w Byszewie dla zbawienia duszy zmarłej żony swej Konstancji, swego własnego oraz synów Leszka i Ziemomysła, wsie Trzęsacz i Żuków w kasztelanii wyszogrodzkiej z obszernymi swobodami, 1257

Opactwo Cystersów w Byszewie – dawne opactwo cystersów w Byszewie w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim. Opactwo funkcjonowało zaledwie kilkadziesiąt lat, później zostało translokowane do Koronowa. Dobra byszewskie pozostały własnością cystersów do kasaty klasztoru w 1819. Obecnie pozostałością opactwa jest kościół św. Trójcy, będący jednocześnie znanym Sanktuarium Matki Boskiej Byszewskiej – Królowej Krajny.

Historia[edytuj]

Początki opactwa cystersów w Byszewie sięgają roku 1250, kiedy to otrzymali oni od Mikołaja Zbrożka, skarbnika księcia kujawskiego Kazimierza tę miejscowość oraz osiem innych jako uposażenie dla nowego klasztoru[1]. Sprawa utworzenia klasztoru w Byszewie była przedmiotem obrad kapituły generalnej cystersów w 1253. Ze względu na niespokojną sytuację polityczną w tej okolicy[2], pierwsi zakonnicy przybyli do Byszewa w 1256. Decyzją kapituły klasztorem macierzystym dla Byszewa było opactwo sulejowskie[2]. Pierwszymi zakonnikami w Byszewie byli cystersi francuscy z podwłocławskiego Szpetala, później przybyli tu mnisi niemieccy. W 1283 roku cystersi uzyskali od księcia kujawskiego Ziemomysła przywilej lokacji miasta na prawie magdeburskim[1]. Ze względu na zburzenie przez Krzyżaków w tym samym roku klasztoru do lokacji tej nie doszło, a cystersi w 1286 przenieśli klasztor do wsi Smeysche (miejsce to zwane było przez cystersów Koroną Matki Boskiej, stąd później wykształciła się współczesna nazwa Koronowo)[3].

Po przeniesieniu cystersów klasztor byszewski stał się własnością parafii obsługiwanej przez księży diecezjalnych, chociaż niewykluczone, że cystersi nadal sprawowali nad nią opiekę. W 1460 Byszewo wraz z parafią wcielono do dóbr cysterskich, a cystersi powrócili do pełnej obsługi parafii. Stan ten utrzymał się aż do sekularyzacji klasztoru w 1819 roku. Mimo krótkiego funkcjonowania głównej siedziby cystersów w Byszewie, do końca funkcjonowania opactwa byli oni zamiennie nazywani koronowskimi lub byszewskimi.

Obiekt pocysterski współcześnie[edytuj]

Na początku przy opactwie wzniesiono drewniany kościół lub kaplicę. Pozostałością z tamtego okresu jest granitowa romańska chrzcielnica[4]. Kościół został zniszczony wraz z opactwem w 1283. Na jego miejscu na przełomie XV i XVI wieku wzniesiono pierwszy kościół murowany, który funkcjonował do początku wieku XVII, kiedy to uległ zniszczeniu w wyniku pożarów. W 1610 z inicjatywy opata koronowskiego Jana Karola Czołchańskiego ufundowano nowy kościół[5], wybudowany w stylu manierystycznym, konsekrowany w 1663[3]. Prezbiterium oraz korpus nawowy przetrwał do czasów współczesnych, natomiast pozostałe elementy przebudowano w II połowie XVIII wieku. Dobudowano wtedy dwie kaplice boczne oraz kruchtę, a szczyt wieży nakryto hełmem. W tym stanie świątynia funkcjonuje do czasów współczesnych.

Świątynia wewnątrz zamknięta jest sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, żaglastymi i kolebkowo-krzyżowymi. Wnętrze jest jednolite stylistycznie, z XVIII-wiecznym rokokowym wystrojem, pokryte lekkimi białymi polichromiami ze złoconymi ażurowymi ornamentami wykonanymi przez Leona Drapiewskiego w 1920 roku.

Ołtarz główny świątyni, drewniany, polichromowany na biało, ze złoconymi ornamentami mieści w swej środkowej części największy skarb świątyni – obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, zwanej Królową Krainy. Obraz pochodzi z I połowy XVII wieku. Na jego rewersie znajduje się XV-wieczne przedstawienie męczeństwa św. Bartłomieja. Bogato zdobiona rokokowa rama obrazu podtrzymywana jest przez aniołki. Obraz ten, będący celem pielgrzymek wielu pątników, koronowany był w 1966 przez biskupa Kazimierza Kowalskiego XVII-wiecznymi koronami[5].

Legendy i ciekawostki[edytuj]

Z opactwem i sanktuarium byszewskim związane są różne ciekawe legendy (po części są to udokumentowane przekazy historyczne). Jedna z nich mówi, że w XVII wieku cudowny obraz wyłowiony został jeziora, leżącego tuż obok kościoła. Obraz wisiał wcześniej w kaplicy przy gościńcu i już wtedy uważany był za nadzwyczajny. Okoliczni ludzie w obawie o uszkodzenie lub utratę wizerunku podczas licznych wówczas wojen schowali go do kosza (lub szczelnej skrzyni) i ukryli w trzcinie jeziora. Od tego czasu jezioro nazwane jest Świętym.

Inna legenda głosi, że z klasztornej krypty w Byszewie, gdzie do dziś spoczywają szczątki pierwszych zakonników, do kościoła Najświętszej Marii Panny w Koronowie prowadzi tunel. Tunel jest tak szeroki, że mógłby nim przejechać nawet wóz konny.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b ks. Janusz Góral: Dawne opactwa cysterskie. Byszewo-Koronowo (pol.). Pomorski Szlak Cysterski. [dostęp 2012-05-21].
  2. a b Byszewo (pol.). Szlak Cysterski w Polsce. [dostęp 2012-05-21].
  3. a b Pomorska Pętla Szlaku Cysterskiego. Byszewo (pol.). Muzeum Diecezjalne w Pelplinie. [dostęp 2012-05-21].
  4. Anna Gąsior: Kościół pw. Świętej Trójcy w Byszewie (pol.). listopad 2005. [dostęp 2012-05-21].
  5. a b Katarzyna Mamys: U Królowej Krajny (pol.). Przewodnik Katolicki 37/2003. [dostęp 2012-05-21].

Bibliografia[edytuj]