Operacja Cezary

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Operacja „Cezary”gra operacyjna przeprowadzona przez funkcjonariuszy Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego PRL, zakończona w 1952 kompromitacją wywiadów amerykańskiej Centralnej Agencji Wywiadowczej (CIA) i brytyjskiej Secret Intelligence Service (SIS) oraz aferą Bergu pogrążającą polską emigrację w chaosie i rozbiciu[1].

Przebieg operacji[edytuj | edytuj kod]

Utworzenie przez MBP fikcyjnej struktury tak zwanej V Komendy lub V Zarządu Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, kontrolowanej przez funkcjonariuszy MBP – oznaczało to wzięcie pod kontrolę operacyjną resztek WiN-u. Celem operacji miało być działanie o charakterze prowokacji, czyli nakłanianie do popełniania przestępstw i tworzenie fałszywych dowodów, w celu skierowania postępowania karnego przeciwko osobom działającym w ich mniemaniu w niepodległościowej organizacji.

Głównym celem gry operacyjnej była dezinformacja wywiadów zachodnich CIA i SIS, które liczyły, że WiN, oprócz prowadzenia wywiadu, posłuży w przypadku wybuchu wojny do sabotażu i dywersji. W trakcie gry od wiosny 1948 do grudnia 1952 przejęto między innymi 17 przesłanych z zachodu radiostacji, ponad milion dolarów i kilkaset kilogramów złota. Przejmowano przerzucanych z zachodu drogą lotniczą, lądową i morską agentów, wysyłając w zamian emisariuszy z fałszywymi meldunkami i ludzi na przeszkolenie dywersyjne i wywiadowcze. Utrzymywano z CIA i SIS łączność radiową. CIA przesłało V komendzie „Plan Wulkan” – plan zniszczenia węzłów komunikacyjnych i głównych fabryk w Polsce Ludowej przez WiN na wypadek wybuchu III wojny światowej oraz „Plan X” – wytyczne do działania dla podziemia na okres bezpośrednio przedwojenny i na czas wojny. Wielu informacji dostarczyły MBP także delegatury zagraniczne WiN-u. Rezultatem prowokacji było przeprowadzenie procesów karnych w stosunku do domniemanych członków WiN-u i przerzuconych z zachodu agentów, w wyniku których obok kilkudziesięciu zasądzonych kar więzienia zapadło także 15 wyroków śmierci, z czego 6 wykonano. Stracono między innymi Stefana Skrzyszowskiego i Dionizego Sosnowskiego, którzy po przejściu kursu radiotelegraficzno-dywersyjnego zostali zrzuceni w listopadzie 1952 na spadochronach do Polski, gdzie złożyli sprawozdanie ze szkolenia. Miesiąc później obu aresztowano[2]. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego przerwało na polecenie Moskwy grę w grudniu 1952, publikując w prasie tak zwane „Oświadczenia Kosa i Wiktora” – rzekomych przywódców organizacji, którzy mieli w ten sposób się ujawnić[potrzebny przypis]. Jednocześnie podano, że ujawniający się przywódcy przekazali aparatowi bezpieczeństwa będące w ich posiadaniu dolary i obszerne archiwum Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość.

Likwidacja WiN-u spowodowała „aferę Bergu” – ujawnienie faktu współpracy emigracyjnych stronnictw skupionych w Radzie Politycznej z CIA w prowadzeniu wywiadu i dywersji w Polsce, za co otrzymywały pieniądze na działalność – spowodowało to rozłam na emigracji i potępienie tej działalności między innymi przez emigracyjnego prezydenta Augusta Zaleskiego oraz wielu byłych oficerów Armii Krajowej i Narodowej Organizacji Wojskowej. Emigracyjny premier Stanisław Mackiewicz napisał w tej sprawie znany artykuł „O handel śmiercią”, w którym zarzucił emigracyjnym współpracownikom CIA kupczenie losem rodaków w kraju dla osiągnięcia osobistych materialnych korzyści[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sławomir Cenckiewicz: Oczami bezpieki, Kraków 2006, s. 26.
  2. Michał Wenklar: V komenda WiN.
  3. Jak się później okazało, sam Mackiewicz był zarejestrowany jaki kontakt operacyjny wywiadu PRL, jednak odmawiał stanowczo wszelkiej współpracy mającej charakter agenturalny.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sławomir Cenckiewicz: Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL. Kraków: Wydawnictwo ARCANA, 2006, s. tak. ISBN 83-89243-76-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]