Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Kluczborku
Ilustracja
Kościół ewangelicko-augsburski w Kluczborku
Państwo  Polska
Siedziba Kluczbork
Adres ul. Bolesława Chrobrego 23
46-200 Kluczbork
Data powołania 1532[1]
Wyznanie protestanckie
Kościół Kościół Ewangelicko-Augsburski
Diecezja katowicka
Kościół parafialny Kościół Chrystusa Zbawiciela w Kluczborku
Filie Bąków, Gorzów Śląski, Maciejów, Nasale
Proboszcz Ks. Mateusz Łaciak
Położenie na mapie Kluczborka
Mapa lokalizacyjna Kluczborka
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Kluczborku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Kluczborku
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Kluczborku
Położenie na mapie powiatu kluczborskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kluczborskiego
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Kluczborku
Położenie na mapie gminy Kluczbork
Mapa lokalizacyjna gminy Kluczbork
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku
Parafia Ewangelicko-Augsburska
w Kluczborku
Ziemia50°58′20,374″N 18°12′45,932″E/50,972326 18,212759
Strona internetowa

Parafia Ewangelicko-Augsburskaparafia Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP w Kluczborku. Parafia należy do diecezji katowickiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

O przebiegu reformacji w Kluczborku wiadomo tyle, że w 1527 r. kościół parafialny został przejęty przez ewangelików, a rok później (1528) zaczęły się regularne nabożeństwa ewangelickie. Jednak dopiero w 1536 roku, gdy Kluczbork znalazł się we władaniu Piastów śląskichksiążąt brzeskich, którzy byli ewangelikami (luteranami), mógł nastąpić swobodny rozwój wyznania ewangelickiego w tym mieście. Ostatecznie w 1556 r. wszystkie okoliczne wioski, oprócz Kuniowa, Kujakowic Górnych i Dolnych oraz Łowkowic, przeszły na luteranizm.

Pierwszym stałym proboszczem parafii ewangelickiej w Kluczborku przy kościele Zbawiciela był w latach 1558-1588 ks. Georg von Stosch. Jednak najbardziej znanym duchownym ewangelickim w Kluczborku był w latach 1646-1688 ks. Adam Gdacjusz – jeden z najwybitniejszych pisarzy śląskich XVII wieku, zarazem pełniący funkcję seniora (odpowiednik dziekana). Za jego czasów wielki pożar w 1654 r. zniszczył prawie całe miasto, w tym również kościół. Nabożeństwa odprawiano wówczas w kaplicy cmentarnej, zaś lekcje religii odbywały się w ratuszu. Wkrótce jednak z patron parafii – jeden z książąt brzeskich – ofiarował fundusze na odbudowę kościoła, którą ukończono w 1660 r.

Po śmierci ostatniego z Piastów śląskich, Jerzego Wilhelma, w 1675 r. całe księstwo brzeskie, w tym i Kluczbork, przeszedł we władanie katolickiej dynastii Habsburgów. Kościół wówczas na siedem lat (1700-1707) przeszedł w ręce katolików, lecz w 1708 r. odzyskali oni swój kościół w wyniku ugody altransztadzkiej z 1707 roku, w wyniku której sytuacja ewangelików na Śląsku poprawiła się.

Następny pożar w 1737 r. znowu poczynił duże zniszczenia – prawie całkowicie została zniszczona wieża kościoła, której odbudowa trwała do 1754 r. W zachodniej części kościoła dobudowano drugą nawę, Drewniany sufit zmieniono na ceglany. Ponadto w latach 1743-1745 dokonano gruntownej przebudowy wnętrza kościoła, które do 1760 roku przybrało obecny wygląd – powstał ołtarz, ambona, chrzcielnica i prospekt organowy. Kościół utrzymany jest w białym i złotym kolorze, zdobiony rzeźbami i płaskorzeźbami. W latach 1795-1797 nadbudowano górną kondygnację wieży, a w 1806 r. zamontowano na niej zegar. Około 1820 r. zmieniono pokrycie dachu gontowe na dachówkę. W południowej części kościoła w 1824 roku dobudowano zakrystię, przebudowaną w 1854 r.

Zmarłych grzebano początkowo wokół kościoła. Później z powodu braku miejsca utworzono w zachodniej części miasta nowy cmentarz, tzw. szpitalny. Od 1815 r. ewangelicy korzystali z cmentarza, obecnie będącego komunalnym. W 1815 r. poświęcono trzeci już cmentarz, który później kilkakrotnie powiększano, w międzyczasie zaś zlikwidowano cmentarz przyszpitalny. W 1830 roku postawiono na cmentarzu drewnianą kapliczkę, w 1886 r. zmienioną na murowaną. W 1737 roku obok kościoła wybudowano dom parafialny stanowiący plebanię.

W 1833 roku zbudowano nowy dom parafialny oraz szkołę. W 1888 roku rozpoczął działalność szpital ewangelicki "Betania", w którym pracowały diakonise. W latach 1911 i 1926 r. szpital rozbudowano i powstał przy nim mały kościołek. Diakonise prowadziły też: Dom Starców "Sarepta" (1891), "Przytułek Marii" dla nerwowo chorych kobiet (1910), Dom Dziecka "Bersaba" z przedszkolem (1911, przebudowany później na plebanię), oraz nowy Dom Dziecka "Salem" (1918).

Parafia rozwijała się, także liczebnie. W 1850 r. parafia liczyła 6 tys. wiernych, w 1933 r. już ponad 9 tys. W związku z tym od 1896 r. ustanowiono urząd trzeciego duchownego w parafii. Dawny powiat Kreuzburg (Kluczbork) był jedyny na Górnym Śląsku z większością protestancką. W 1861 mieszkało tu 27.783 Ewangelików (72,8% mieszkańców), 9.617 Katolików i 763 ludzi żydowskiego wyznania[2].

W okresie powojennym jednym z ważniejszych przejawów aktywności parafii są Kluczborskie Wieczory Muzyczne, które odbywają się od 1985 roku, przede wszystkim propagując muzykę organową dzięki wyremontowanym organom Kościoła Zbawiciela, pochodzącym z 1898 roku.

Organy[edytuj | edytuj kod]

Organy, jak i obecny wystrój kościoła, pochodzą z lat 1750-1760. Zaprojektowane zostały przez Leopolda Jaschke z Wrocławia. Styl regencyjno-rokokowy. W 1899 r. instrument przebudowała firma Schlag & Söhne ze Świdnicy.

DYSPOZYCJA ORGANÓW
Manuał I

Bordun 16' Principal 8' Flöte 8' Gemshorn 8' Gambe 8' Octave 4' Hohflöte 4' Rauschquinte 2x Cornet 3x Mixtur 3-4x

Trompete 8'

II/I

Manuał II

Gedackt 16' Geigenprincipal 8' Lieblich Gedackt 8' Portunal 8' Salicet 8' Aeoline 8' Octave 4' Flaut trav. 4' Progr. Harm. 3x

Pedał

Subbas 16' Violon 16' Bassflöte 8' Octavbass 8' Cello 8' Quinte 10 2/3'

Posaune 16'

I/P

II/P

Dzwony[edytuj | edytuj kod]

W przeszłości świątynia ta posiadała trzy dzwony, które wskutek pożarów kościoła w 1659, 1737, 1788 i 1795 roku ulegały zniszczeniu. Po pierwszym pożarze w 1659 odlano tylko jeden dzwon - duży. Średni dzwon odlano w 1693, a mały w 1694. Wszystkie dzwony odlała Ludwisarnia Petera Brucka w Brzegu. Po kolejnym pożarze (1737) odlano nowe dzwony - duży i średni w Ludwisarni Schnellenratha we Wrocławiu. 29 września 1738 roku zabiły one po raz pierwszy. W 1781 odlano tylko jeden dzwon, którego fundatorem był Ludwik Ostadlo. Instrument ten posiadał napis testamentowy mówiący o tym, aby co rok 22 czerwca dzwonił godzinę upamiętniając godzinę śmierci fundatora. Obecnie Parafia posiada 4 dzwony, w tym nie wspomnianą wcześniej, nieużywaną już sygnaturkę, używaną kiedyś najprawdopodobniej jako dzwon pogrzebowy i alarmowy.

Obecne dzwony Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Kluczborku
Waga Średnica Ton uderzeniowy Ludwisarnia Rok odlania
Sygnaturka ~ 25 kg ~ 30 cm ? ? XXVII w.
Mały dzwon ~ 110 kg 52 cm gis(as)''+ Ludwisarnia Kriegera Breslau (Wrocław) 1795
Średni dzwon ~ 200 kg 70 cm dis(es)" Ludwisarnia Kriegera Breslau (Wrocław) 1795
Duży dzwon ~ 600 kg 95 cm a'+ Ludwisarnia Kriegera Breslau (Wrocław) 1795
Średni dzwon Parafii Ewangelicko Augsburskiego w Kluczborku (2016)



Duszpasterze[edytuj | edytuj kod]

Proboszczowie[edytuj | edytuj kod]

Filiały[edytuj | edytuj kod]

Bąków[edytuj | edytuj kod]

Parafia ewangelicka w Bąkowie (niem. Bankau) istniała już w XVII wieku. W roku 1690 połączono ją z parafią w Biadaczu i tak jest do dziś. W latach 1845-1846 zbudowano obecny budynek plebanii. W 1913 roku poddano renowacji drewniany kościół pochodzący prawdopodobnie z czasów sprzed Reformacji. Natomiast kościół w Biadaczu zbudowano w 1842 roku w miejscu drewnianego kościołka z 1541 roku.

Po 1945 Bąków stanowi filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. Obydwa kościoły zostały przejęte przez parafię katolicką. Obecnie nabożeństwa ewangelickie odbywają się w dawnej organistówce przebudowanej na kaplicę. W 2004 roku kaplica została gruntownie odnowiona. Kościół ewangelicko-augsburski w Grabiach

Gorzów Śląski[edytuj | edytuj kod]

W Gorzowie Śląskim (niem. Landsberg O.S.) regularne nabożeństwa ewangelickie odbywały się od 1834 roku w sali szkoły ewangelickiej wybudowanej w 1802 roku. Parafia formalnie powstała w 1852 r., a rok później otrzymała stałego duszpasterza. W 1857 r. poświęcono ewangelicki kościół Krzyża Jezusowego.

Po 1945 roku Gorzów Śląski stanowi filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. W 1994 roku kościół przeszedł gruntowny remont.

Grabie[edytuj | edytuj kod]

Kościół ewangelicki w Grabiach (niem. Heinrichsfelde) poświęcono w 1924 roku, a w 1925 roku powołano tu samodzielną parafię, do której należały Jełowa, Kały, Kobylno, Rzędów i Turawa. Po 1945 roku Grabie stanowiły filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. W 2009 roku kościół został przekazany parafii rzymskokatolickiej św. Barłomieja w Jełowej.

Maciejów[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Maciejowie (niem. Matzdorf) stał się ewangelicki w 1532 roku w wyniku reformacji. Wówczas też powstała parafia, jednej z najstarszych na Opolszczyźnie po Kluczborku i Byczynie. Aż do II wojny światowej liczba ewangelików wynosiła tu około 90% mieszkańców. W 1696 r. przeprowadzono remont i rozbudowę kościoła, z tego czasu pochodzi ołtarz. Ambona pochodzi z roku 1700. W roku 1850 wieża została zniszczona podczas burzy, i już jej nie odbudowano – jej kwadratową podstawę przykrył przedłużony dach. Wnętrze jest barokowe. Organy zostały zbudowane w 1861 roku. Po 1945 roku Maciejów stanowi filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku.

Nasale[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Kościół Ewangelicki św. Wawrzyńca w Nasalach.
Osobny artykuł: Kościół Ewangelicko-Augsburski Apostołów Piotra i Pawła w Nasalach.

Nasale (niem. Nassadel) stanowiły dawniej filiał parafii ewangelickiej w Roszkowicach. W 1870 r. zbudowano nowy, murowany kościół, ponieważ poprzedni, prawdopodobnie drewniany, został zamknięty z powodu złego stanu technicznego.

Po 1945 roku Nasale stanowiły filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. Kościół został w 1945 r. przejęty przez parafię rzymskokatolicką, natomiast ewangelicy użytkują pochodzący z XVI wieku drewniany kościół przeniesiony ze Zdziechowic, przebudowany w 1730 r. Był on zmontowany w Nasalach w okresie międzywojennym, jednak wojna przerwała rekonstrukcję i pozostał bez wieży. Kościół posiada konstrukcję zrębową, był orientowany, i stał na podmurówce z cegły. Dnia 11 maja 2010 roku około godziny 18.00 w kościół uderzył piorun, wskutek którego drewniana świątynia spłonęła. 7 lipca 2013 roku nowo wybudowany kościół został poświęcony, przez zwierzchnika kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce ksiądz biskup Jerzy Samiec z Warszawy w obecności ks. biskupa Tadeusza Szurmana z Katowic i proboszcza parafii w Kluczborku, ks. Pawła Szwedo

Działalność parafii[edytuj | edytuj kod]

  • Spotkania młodzieży.
  • Zespół młodzieżowy "Maranatha" – zespół wokalno-instrumentalny założony w 1988 roku.
  • Zespół puzonistów – założony w 1993 roku i kierowany przez Henryka Barcza.
  • Koncerty organowe – odbywają się od 1985 roku w kościele Zbawiciela, kierownikiem muzycznym jest prof. Andrzej Chorosiński.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Historia parafii. [dostęp 09-01-2013].
  2. Felix Triest: Topographisches Handbuch von Oberschlesien. Breslau 1865
  3. ks. Henryk Schröder: Kościoły ewangelickie Ziemi Kluczborskiej. Kluczbork: Antykwa, 1997, s. 82. ISBN 83-87493-05-8.
  4. Dzieło łaski Boga. Diecezja Katowicka Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP (historia i współczesność), Wyd. Głos Życia, Katowice 2003, s. 81-87.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dzieło łaski Boga. Diecezja Katowicka Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP (historia i współczesność), Wydawnictwo "Głos Życia", Katowice 2003.
  • Schröder H., Kościoły ewangelickie ziemi kluczborskiej, Kluczbork 1997.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]