Jerzy Wilhelm legnicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Wilhelm
Książę legnicko-wołowsko-brzeski
Ilustracja
książę na miedziorycie Jana Tscherninga
Wizerunek herbu
Książę legnicko-brzeski
Okres

od 1672
do 1675

Poprzednik

Chrystian

Dane biograficzne
Dynastia

Piastowie

Data i miejsce urodzenia

29 września 1660
Oława

Data i miejsce śmierci

21 listopada 1675
Brzeg

Ojciec

Chrystian

Matka

Ludwika Anhalcka

Jerzy IV Wilhelm, cz. Jiří Vilém Břežsko-Lehnický, niem. Georg Wilhelm IV (ur. 29 września 1660 w Oławie, zm. 21 listopada 1675 w Brzegu[1]) – książę legnicko-wołowsko-brzeski. Był ostatnim księciem ze śląskiej linii Piastów i ostatnim męskim potomkiem całej dynastii Piastów (w 29. pokoleniu potomek Piasta), synem księcia Chrystiana i Ludwiki Anhalckiej[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się na zamku w Oławie 29 września 1660. Jego ojciec, który spędził wiele lat na emigracji w Rzeczypospolitej podczas wojny trzydziestoletniej, a po abdykacji Jana Kazimierza myślał o ubieganiu się o tron Polski, chciał początkowo nadać synowi imię Piast, jednak sprzeciwiło się temu duchowieństwo kalwińskie utrzymując, że odczytano by to jako nawrót do pogaństwa[1].

Jerzy Wilhelm wobec śmierci w 1663 i 1664 swoich stryjów Jerzego III Brzeskiego i Ludwika IV Legnickiego został jedynym spadkobiercą ojca we wciąż rozległym księstwie legnicko-brzeskim. Od młodych lat odbierał staranne wykształcenie w duchu kalwińskim[1]. Nad jego wychowaniem czuwali marszałek legnickiego dworu Fryderyk Bohme oraz lekarz Henryk Martini. Młody książę wyniósł z tego pierwszego okresu edukacji znajomość wielu języków: niemieckiego, francuskiego, łaciny, włoskiego, hiszpańskiego i polskiego. Ojciec dbał o to, aby syn mówił po polsku[2]. Pobierał lekcje matematyki, fizyki, astronomii, a także teologii, filozofii i retoryki[2]. Uczył się również sztuki jazdy konnej, fechtunku i tańca[1].

Dzień przed śmiercią ojca (1672) Jerzy Wilhelm został wysłany przez matkę regentkę (zgodnie z testamentem męża Chrystiana miała zarządzać księstwem do czasu, aż syn osiągnie pełnoletność) na studia uniwersyteckie do Frankfurtu nad Odrą[1]. Nauki jednak nie ukończył. Potajemnie wrócił Brzegu z powodu niepokojących wydarzeń w księstwie. Otóż Ludwika znana z zamiłowania do francuszczyzny zastąpiła dworzan męża Francuzami. W jej otoczeniu pojawili się jezuici budzący nieufność miejscowych luteranów i kalwinów[1]. Oburzenie protestanckich stanów legnicko-brzeskich wywołała także zgoda księżnej na legalizację potajemnego ślubu córki Karoliny (starszej siostry Jerzego) z cesarskim oficerem, katolikiem, księciem z rodu Schleswig-Holstein-Sonderburg-Wiesenburg[3].

Do formalnego przejęcia władzy w księstwie doszło 14 marca 1675, gdy Jerzy Wilhelm na dworze cesarza Leopolda I w Wiedniu złożył przed nim uroczysty hołd lenny. W Wiedniu zaledwie 15-letni książę zrobił dobre wrażenie, zauważono jego wybitne zdolności, znajomość wielu języków, dojrzałość umysłową i ogładę towarzyską. Po powrocie do księstwa był owacyjnie witany przez poddanych[1]. Ludwika Anhalt Dessau zmuszona została do usunięcia się do otrzymanej po mężu oprawy wdowiej w Oławie.

Dobrze zapowiadające się rządy Jerzego Wilhelma zaledwie po kilku miesiącach przerwała jego nagła śmierć. Książę od młodego wieku słynął z zamiłowań łowieckich (jako 12-latek zawiązał bractwo łowieckie „Złoty Jeleń”[1] i ustanowił Order Złotego Jelenia). W dniu św. Huberta urządził tradycyjne polowanie na jelenie, podczas którego nabawił się silnej gorączki[2]. Na domiar złego, osłabionego, umieszczono go w chłopskiej chacie w Kościerzynie, gdzie od dzieci gospodarza zaraził się ospą[1]. Przewieziony do Brzegu zmarł rankiem 21 listopada 1675[2]. Został pochowany w kościele Świętego Jana w Legnicy[2].

Księstwo legnicko-brzeskie wobec śmierci Jerzego Wilhelma stało się częścią domeny cesarskiej, przeszło w ręce Habsburgów[1]. Pretensje do spadku zgłaszał potomek ze strony stryja Jerzego Wilhelma – August hrabia Legnicki, ale bezskutecznie. Wołów do 1680, czyli do czasu śmierci Ludwiki Anhalt Dessau, pozostawał w jej rękach. Córka księżnej Karolina, ostatnia Piastówna, zmarła w 1707.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Księżna Ludwika świadoma znaczenia śmierci swojego syna, oznaczającej koniec królewskiego rodu, ufundowała w Legnicy mauzoleum upamiętniające ostatnich przedstawicieli rodu, które jednocześnie jest pomnikiem całej dynastii Piastów. To właśnie tam znajduje się sarkofag ze szczątkami Jerzego Wilhelma, a także trumny jego ojca Chrystiana i matki Ludwiki[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Marcin Makuch, Sekrety Legnicy, Łodź 2015, wyd. Księży Młyn, s. 6-8,
  2. a b c d e Hanna Widacka, Ostatni Piast śląski, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 6 czerwca 2008 [dostęp 2017-03-25].
  3. Wacław Korta: Historia Śląsku do 1763 roku. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2003, s. 316–317. ISBN 83-7181-283-3.
  4. https://zabytki.legnica.eu/mauzoleum-piastow
  5. Gabriela Wąs: Śląsk we władaniu Habsburgów. W: Marek Czapliński (red.): Historia Śląska. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2002, s. 175. ISBN 83-229-2213-2.
  6. B.Z., Piastowie w dziejach Polski, w: Mówią Wieki, nr 1/1976, s.34, ISSN 0580-0943