Rdestowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rdestowate
Morfologia (Rumex nemorosus)
Morfologia (Rumex nemorosus)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina rdestowate
Nazwa systematyczna
Polygonaceae Juss.
Gen. Pl.: 82. 4 Aug 1789
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Rdestowate (Polygonaceae Juss.) – rodzina roślin okrytonasiennych z grupy dwuliściennych właściwych. W sumie do rodziny zalicza się 43-49 rodzajów (w zależności od ujęcia systematycznego) z 1110 gatunkami[1]. Występują one głównie w strefie klimatu umiarkowanego na obu półkulach, zasięg nielicznych rodzajów obejmuje także tropiki[2]. Do rodzimej flory polskiej należy ok. 30 gatunków przeważnie roślin łąkowych i ruderalnych[3]. W sumie do flory Polski należą (rodzaje rodzime, uprawiane i zawleczone): gryka (Fagopyrum), szczaw (Rumex), szczawiór (Oxyria), rabarbar (Rheum), rdest (Polygonum), rdestowiec (Reynoutria) i rdestówka (Fallopia)[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wśród przedstawicieli dominują rośliny zielne (roczne i wieloletnie), należą tu także pnącza, krzewy i drzewa. Charakterystyczne są często zgrubiałe węzły na łodygach[2].
Liście
Skupione w rozecie przyziemnej lub skrętoległe, rzadziej naprzeciwległe lub okółkowe. Zwykle są pojedyncze, u niektórych rodzajów silnie zredukowane (Calligonum i Muehlenbeckia). Ogonek liściowy jest lub go brak, w podrodzinie Polygonoideae u nasady ogonka liściowego występuje charakterystyczna gatka – pochewka powstała ze zrośnięcia przylistków.
Kwiaty
Niepozorne, obupłciowe, wiatropylne lub owadopylne. Kwiaty zredukowane, 3–krotne. Okwiat jest pojedynczy lub podwójny, barwny lub zielony. Słupek jeden górny, powstający z 3 owocolistków zakończony 2-4 szyjkami, zwykle wolnymi, pręcików 6–9.
Owoce
Trójgraniasty orzeszek, u niektórych rodzajów zamknięty w rozrastającym się, mięsistym dnie kwiatowym[2].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)[edytuj | edytuj kod]

Rodzina siostrzana dla ołownicowatych, spokrewniona także z rodzinami tamaryszkowatych i pomorzlinowatych oraz liczną grupą innych rodzin łączonych w rząd goździkowców:

goździkowce





Droseraceaerosiczkowate




Nepenthaceaedzbanecznikowate




Drosophyllaceaerosolistnikowate




Ancistrocladaceae



Dioncophyllaceae











Frankeniaceaepomorzlinowate



Tamaricaceaetamaryszkowate





Plumbaginaceaeołownicowate



Polygonaceaerdestowate







Rhabdodendraceae




Simmondsiaceaesimondsjowate





Asteropeiaceae



Physenaceae





Microteaceae





Caryophyllaceaegoździkowate




Achatocarpaceae



Amaranthaceaeszarłatowate






Stegnospermataceae




Limeaceaelibawowate





Lophiocarpaceae




Barbeuiaceae




Gisekiaceae




Aizoaceaepryszczyrnicowate




Phytolaccaceaeszkarłatkowate



Sarcobataceae



Nyctaginaceaedziwaczkowate









Molluginaceaeugłastowate




Halophytaceae



Basellaceaewyćwiklinkowate



Montiaceaezdrojkowate



Didiereaceae




Talinaceaeporwinkowate




Portulacaceaeportulakowate




Anacampserotaceae



Cactaceaekaktusowate
















Podział rodziny[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja rodziny opiera się tradycyjnie na cechach morfologicznych. Relacje między taksonami pozostają niejasne, przez różnych autorów rodzaje są różnie ujmowane i dzielone[1][5][6][7]:

Podrodzina Symmerioideae Meisner

Podrodzina Polygonoideae Eaton – rośliny zielne, pnącza i krzewy, tu należą wszystkie rdestowate występujące w Europie Środkowej. Wyróżnia się tu ok. 15[1]–20 rodzajów[8] (w zależności od szerszego lub węższego ujęcia taksonomicznego taksonów). Wykaz rodzajów według GRIN[8][5]:

  • Plemię Polygoneae Rchb.
    • Knorringia (Czukav.) Tzvelev
    • Podplemię Polygoninae Roberty & Vautier
    • Podplemię Reynoutriineae Roberty & Vautier
      • Fallopia Adans. – rdestówka – ok. 15 gatunków
      • Homalocladium (F. Muell.) L. H. Bailey – 1 gatunek
      • Muehlenbeckia Meisn. – muhlenbekia – 22 gatunki
      • Reynoutria Houttuyn – rdestowiec – 3-7 gatunków (ew. włączany do Fallopia Adans.)
  • Plemię Persicarieae Dumort.
    • Podplemię Persicariinae (Dumort.) Galasso, Soldano & Banfi
      • Persicaria (L.) Mill. – persikaria – ok. 100 gatunków
    • Podplemię Koenigiinae Dammer
      • Aconogonon (Meisn.) Rchb. – 25 gatunków
      • Bistorta (L.) Scop. (ew. włączany do Persicaria (L.) Mill.) – ok. 50 gatunków
      • Koenigia L. – 6 gatunków
      • Rubrivena M.Král – 2 gatunki (ew. włączany do Persicaria (L.) Mill.)
  • Plemię Rumiceae Dumort.
    • Emex Campd. – 2 gatunki
    • Oxyria Hill – szczawiór – 1-4 gatunki
    • Rheum L. – rabarbar – ok. 60 gatunków
    • Rumex L. – szczaw – ok. 200 gatunków

Podrodzina Eriogonoideae Arnott – rodzaje zmienne pod względem pokroju, często z drewniejącymi pędami, występują w strefie tropikalnej i w zachodniej części Ameryki Północnej. Wyróżnia się tu ok. 28[1]–30 rodzajów[8] (w zależności od szerszego lub węższego ujęcia taksonomicznego taksonów). Wykaz rodzajów według GRIN[8]:

Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Polygonanae Takht. ex Reveal, rząd rdestowce (Polygonales Dumort.), rodzina rdestowate (Polygonaceae Juss.)[9].

Pozycja w systemie Takhtajana (1997)

Gromada okrytonasienne, klasa dwuliścienne, podklasa goździkowe (Caryophyllidae), nadrząd Polygonanae, rząd rdestowce (Polygonales), rodzina rdestowate (Polygonaceae).

Pozycja w systemie Cronquista (1981)

Gromada okrytonasienne, klasa dwuliścienne, podklasa goździkowe (Caryophyllidae), rząd rdestowce (Polygonales), rodzina rdestowate (Polygonaceae).

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Do rodziny rdestowatych należy kilka roślin ozdobnych, takich jak uprawiane w ogrodach skalnych rośliny z rodzaju pokoślin (Eriogonum) i persikaria (Persicaria) oraz sadzone nad wodami gatunki z rodzaju rabarbar (Rheum) i szczaw lancetowaty (Rumex hydrolapathum). Do roślin sadzonych jako ozdobne należą także muhlenbekia niska (Muehlenbeckia axillaris), Antigonon leptopus i Atraphaxis frutescens. Spożywane są mięsiste owoce pozorne gatunku kokkoloba gronowa (Coccoloba uvifera), liście szczawiu zwyczajnego (Rumex acetosa) i ogonki liściowe rabarbaru ogrodowego (Rheum × hybridum). Szeroko rozpowszechniona rośliną uprawianą dla jadalnych owoców jest też gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum)[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 263-264. ISBN 1-55407-206-9.
  3. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika Systematyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 83-01-13945-2.
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  5. 5,0 5,1 Gabriele Galasso, Enrico Banfi, Fabrizio De Mattia, Fabrizio Grassi, Sergio Sgorbati, Massimo Labra. Molecular phylogeny of Polygonum L. s.l. (Polygonoideae, Polygonaceae), focusing on European taxa: preliminary results and systematic considerations based on rbcL plastidial sequence data. „Atti Soc. it. Sci. nat. Museo civ. Stor. nat. Milano”. 150 (I), s. 113-148, 2009 (ang.). 
  6. Schuster, Tanja M., Wilson, Karen L., Kron, Kathleen A.. Phylogenetic relationships of Muehlenbeckia, Fallopia, and Reynoutria (polygonaceae) investigated with chloroplast and nuclear sequence data. „International Journal of Plant Sciences”. 172, 8, s. 1053(14), 2011 (ang.). 
  7. Schuster, Tanja M.; Reveal, James L.; Kron, Kathleen A.. Phylogeny of Polygoneae (Polygonaceae: Polygonoideae). „Taxon”. 60, 6, s. 1653-1666, 2011. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Family: Polygonaceae (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-06-01].
  9. Crescent Bloom: Polygonaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-08-29].