Parki narodowe w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rozmieszczenie parków narodowych na terenie Polski (zielone obszary)

Park narodowy – obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce w brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 r.[1] "obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów".

Zasoby przyrodnicze parków narodowych zalicza się do strategicznych zasobów naturalnych Polski zgodnie z art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju[2].

Działalność[edytuj]

Powierzchnia parków narodowych podzielona jest na obszary różniące się zastosowaniem odrębnych metod ochrony przyrody. Wyróżnia się obszar ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej.

Na obszarach graniczących z parkiem wyznacza się otulinę parku narodowego. W otulinie może być utworzona strefa ochronna zwierząt łownych, niepodlegająca włączeniu do obwodów łowieckich. Teren parków narodowych udostępniony jest do zwiedzania, lecz ruch turystyczny może się tu odbywać wyłącznie w wyznaczonych obszarach, szlakach, drogach, ścieżkach.

Parki narodowe finansowane są z budżetu centralnego. Zarządzają nimi dyrektorzy, a organem doradczym jest Rada Parku. Do 30 kwietnia 2004 parki były nadzorowane przez Krajowy Zarząd Parków Narodowych. Od 1 maja 2004 jego obowiązki przejęło Ministerstwo Środowiska – Departament Leśnictwa, Ochrony Przyrody i Krajobrazu a od 19 stycznia 2007 Samodzielny Wydział ds. Obszarów Natura 2000 i Parków Narodowych. Po powstaniu GDOŚ i RDOŚ 15 października 2008, zadania wynikające z nadzoru Ministra Środowiska nad parkami narodowymi wypełnia Departament Ochrony Przyrody Ministerstwa Środowiska.

W polskich parkach narodowych prowadzone są liczne programy badawcze. Parki odgrywają istotną rolę w edukacji ekologicznej społeczeństwa. Na terenie parków narodowych możliwe jest zwiedzanie oraz turystyka i udostępniają one dobrze rozwiniętą infrastrukturę turystyczną. Wiele z nich posiada specjalnie przygotowane szlaki i centra dydaktyczne oraz muzea przyrodnicze.

Lista parków narodowych w Polsce[3].[edytuj]

L.p. Nazwa parku Logo Symbol Utworzono Powierzchnia (km²) Siedziba Uwagi
1. Babiogórski Park Narodowy POL Babiogórski Park Narodowy LOGO.svg okrzyn jeleni 1954 33,90 Zawoja rezerwat biosfery UNESCO
2. Białowieski Park Narodowy Logo Białowieskiego Parku Narodowego.svg żubr 1932 105,17 Białowieża rezerwat biosfery UNESCO, na liście światowego dziedzictwa UNESCO, dyplom Europy
3. Biebrzański Park Narodowy POL Biebrzański Park Narodowy LOGO.svg batalion (bojownik) 1993 592,23 Osowiec-Twierdza
4. Bieszczadzki Park Narodowy POL Bieszczadzki Park Narodowy LOGO.svg ryś 1973 291,96 Ustrzyki Górne rezerwat biosfery UNESCO, dyplom Europy
5. Park Narodowy „Bory Tucholskie” POL Park Narodowy "Bory Tucholskie" LOGO.svg głuszec 1996 46,13 Charzykowy rezerwat biosfery UNESCO
6. Drawieński Park Narodowy POL Drawieński Park Narodowy LOGO.svg wydra 1990 113,42 Drawno
7. Gorczański Park Narodowy LOGO GORCZAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg salamandra plamista 1981 70,30 Poręba Wielka
8. Park Narodowy Gór Stołowych LOGO PARKU NARODOWEGO GÓR STOŁOWYCH.svg Szczeliniec Wielki 1993 63,40 Kudowa-Zdrój
9. Kampinoski Park Narodowy Pn kampin.svg łoś 1959 385,48 Izabelin rezerwat biosfery UNESCO
10. Karkonoski Park Narodowy POL Karkonoski Park Narodowy Logo.svg dzwonek karkonoski
i goryczka trojeściowa[4]
1959 55,80 Jelenia Góra rezerwat biosfery UNESCO
11. Magurski Park Narodowy Logo Magurskiego Parku Narodowego.svg orlik krzykliwy 1995 194,39 Krempna
12. Narwiański Park Narodowy LOGO NARWIAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg błotniak stawowy 1996 68,10 Kurowo
13. Ojcowski Park Narodowy Ojcowski Park Narodowy LOGO.svg nietoperz 1956 21,46 Ojców
14. Pieniński Park Narodowy Logo Pieninskiego Parku Narodowego Polska.svg Trzy Korony 1932 23,46 Krościenko nad Dunajcem
15. Poleski Park Narodowy POL Poleski Park Narodowy LOGO.svg żuraw 1990 97,62 Urszulin rezerwat biosfery UNESCO
16. Roztoczański Park Narodowy POL Roztoczański Park Narodowy LOGO.svg konik polski[5] 1974 84,82 Zwierzyniec
17. Słowiński Park Narodowy Logo Słowińskiego Parku Narodowego.svg mewa 1967 215,72 Smołdzino rezerwat biosfery UNESCO
18. Świętokrzyski Park Narodowy Swietokrzyski Park Narodowy.svg jeleń 1950 76,26 Bodzentyn
19. Tatrzański Park Narodowy POL Tatrzański Park Narodowy LOGO since 2009.svg kozica tatrzańska 1954 211,87 Zakopane rezerwat biosfery UNESCO
20. Park Narodowy „Ujście Warty” POL Park Narodowy Ujście Warty LOGO.svg gęś zbożowa 2001 80,74 Chyrzyno
21. Wielkopolski Park Narodowy POL Wielkopolski Park Narodowy LOGO.svg puszczyk 1957 75,83 Jeziory
22. Wigierski Park Narodowy LOGO WIGIERSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg bóbr 1989 150,79 Krzywe
23. Woliński Park Narodowy POL Woliński Park Narodowy LOGO.svg bielik 1960 109,37 Międzyzdroje
Łączna powierzchnia (km²) 3167,48
Polskie parki narodowe
Białowieski Park Narodowy
Pieniński Park Narodowy
Bieszczadzki Park Narodowy
Świętokrzyski Park Narodowy
Babiogórski Park Narodowy
Tatrzański Park Narodowy
Ojcowski Park Narodowy
Wielkopolski Park Narodowy
Kampinoski Park Narodowy
Karkonoski Park Narodowy
Woliński Park Narodowy
Słowiński Park Narodowy
Roztoczański Park Narodowy
Gorczański Park Narodowy
Wigierski Park Narodowy
Drawieński Park Narodowy
Poleski Park Narodowy
Biebrzański Park Narodowy
Park Narodowy Gór Stołowych
Park Narodowy Bory Tucholskie
Narwiański Park Narodowy
Park Narodowy Ujście Warty

Muzea prowadzone przy parkach narodowych[edytuj]

Planowane parki narodowe[edytuj]

Jurajski Park Narodowy[edytuj]

Projektowany park narodowy w Polsce, w województwie śląskim, mający obejmować obszar pomiędzy Zawierciem a Częstochową, stanowiący część Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Jurajski Park Narodowy miałby być dwudziestym czwartym parkiem narodowym w Polsce, o jednej z najmniejszych powierzchni.

Pierwsze plany powstania parku sięgają lat siedemdziesiątych a pomysł narodził się wśród botaników Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Projekt Parku wykonał zespół z Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem prof. dra hab. Romualda Olaczka[6]. Na posiedzeniu Wojewódzkiej Komisji Ochrony Przyrody w Częstochowie, 12 października 1995 roku, przedstawiono dokumentację związaną z projektem utworzenia Jurajskiego Parku Narodowego[potrzebny przypis].

Projektowany park obejmowałby dwa obszary: część złotopotocką o powierzchni 3,5 tys. ha – obejmującą m.in. zabytkowy dworek Krasińskich w Złotym Potoku i rezerwat przyrody Parkowe oraz część olsztyńską o powierzchni blisko 1,1 tys. ha – na której znajdują się m.in. ruiny zamku w Olsztynie koło Częstochowy i rezerwat przyrody Sokole Góry. Krajobraz urozmaicają m.in. liczne wapienne skałki – tzw. ostańce – oraz dolinki i czynne źródła krasowe. 6 obiektów przyrody nieożywionej nie jest objętych obecnie żadną formą ochrony (m.in. Jaskinia Wierna, Jaskinia na Dupce, Kamieniołom Warszawski w Siedlcu, Góra Zamkowa). Znajdują się tu jednak w sumie cztery rezerwaty przyrody – Sokole Góry, Ostrężnik, Parkowe i Bukowa Kępa (poza granicami planowego parku, ale w jego otulinie znalazłby się rezerwat przyrody Kaliszak). Istnieje też stanowisko dokumentacyjne przyrody Jaskinia Wiercica, a także dwie ostoje olsztyńsko-mirowska i złotopotocka, które wejdą do europejskiej sieci Natura 2000. Projektowane jest też stworzenie użytku ekologicznego Skałki Olsztyńskie i rezerwatu Góry Gorzkowskie
– Posiedzenie zespołu studyjnego do spraw ustanowienia Jurajskiego Parku Narodowego[6]


Turnicki Park Narodowy[edytuj]

Turnicki Park Narodowy o powierzchni 19 tysięcy hektarów miałby powstać na terenie gmin Bircza, Fredropol i Ustrzyki Dolne w województwie podkarpackim. Proponowane granice Parku rozciągać się miały od granicy państwowej z Ukrainą koło Kalwarii Pacławskiej, poprzez Leszczyny, Makową i Rybotycze (granicą lasu), obok Posady Rybotyckiej przez Łodzinkę Dolną i Wolę Korzeniecką w okolice Birczy i dalej (granicą lasu) do Leszczawy Dolnej i Górnej i wreszcie przez Trzcianiec, Wojtkową i Jureczkową do granicy państwowej z Ukrainą na północ od Krościenka[7].

Historia starań o Turnicki Park Narodowy[edytuj]

Pierwsze propozycje utworzenia parku narodowego na terenie Pogórza Przemyskiego pojawiły się już przed II wojną światową. Park narodowy miał powstać na bazie lasów należących do Polskiej Akademii Umiejętności, zapisanych Akademii testamentem Pawła Tyszkowskiego i Piotra Kwiatkowskiego[potrzebny przypis] i nosić nazwę Wschodniokarpacki Park Narodowy[8].

Po wojnie propozycja utworzenia parku narodowego pojawiła się w maju 1982 roku, na II zjeździe Ligi Ochrony Przyrody w Przemyślu, dzięki staraniom profesorów Janusza Kotlarczyka i Jerzego Pióreckiego[9]. Padła wówczas propozycja nazwy – "Park Narodowy Doliny Środkowego Wiaru". Proponowano również nazwy: "Park Narodowy Brzeżnych Karpat", "Lędziański Park Narodowy", "Wschodniokarpacki Park Narodowy"[9], oraz najbardziej popularny projekt nazwy "Turnicki Park Narodowy". Nazwa ta wywodzi się od centralnie położonego dzikiego masywu górskiego Turnica (563 m n.p.m.) oraz wypływającej zeń rzeki o tej samej nazwie[9]. Znajduje się tam Rezerwat przyrody Turnica. Na obszarze tym bytują wilki, rysie, żbiki oraz gniazduje 9 par orła przedniego.

Później, w 1992 utworzenie Parku proponował ówczesny minister ochrony środowiska – Stefan Kozłowski, który wystąpił z takim wnioskiem do wojewody przemyskiego.

W 1994 propozycja utworzenia Parku została pozytywnie zaopiniowana przez Państwową Radę Ochrony Przyrody.

W 1995 Rada Ekologiczna przy Prezydencie RP domaga się jak najszybszego utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. Jednak ówczesny minister Stanisław Żelichowski uznał, iż nie widzi możliwości powołania nowego parku. Poparła go Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie, która wcześniej wobec projektu miała stanowisko pozytywne. Również samorządy gmin Bircza i Fredropol stanowczo sprzeciwiły się projektowi utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. 15 lutego 1996 roku powołano społeczną radę Turnickiego Parku Narodowego, w skład której weszli autorzy projektu, profesorowie Stefan Kozłowski i Roman Andrzejewski, przyrodnicy oraz przedstawiciele Pracowni na rzecz Wszystkich Istot. Przewodniczącym rady został ornitolog Przemysław Kunysz[10]. Od początku prowadzenia kampanii na rzecz utworzenia Turnickiego Parku Narodowego stowarzyszeniu Pracownia na rzecz Wszystkich Istot udało się uzyskać poparcie dla tej idei w mediach lokalnych i ogólnopolskich, stowarzyszenie zebrało około 50 tysięcy podpisów pod petycjami na rzecz parku. W 1997 roku trafiły one do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa[11]. W 1998 propozycja była omawiana w Senacie RP[12]. W 1999 roku Przemyskie Towarzystwo Ornitologiczne wspólnie z Pracownią na rzecz Wszystkich Istot wystosowało do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa list, w którym proponowały wprowadzenie „Moratorium dla Lasów Arłamowskich”, które powstrzymałoby niekorzystne zmiany w środowisku leśnym na terenie przyszłego TPN do momentu jego utworzenia[13]. Park nie powstał do dziś, obecnie pozyskuje się na tym terenie ok. 100 000 m³ drewna rocznie (czyli z lasu wyjeżdża dziennie dziesięć 40 tonowych ciężarówek obładowanych pniami często ponad stuletnich drzew).

W marcu 2008 odbyło się spotkanie założycielskie Stowarzyszenia na rzecz Utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. Celem Stowarzyszenia miało być m.in. promocja tej inicjatywy oraz przekazywanie rzetelnych informacji o funkcjonowaniu parku, edukowanie w kwestiach świadomości ekologicznej, podejmowanie działań prawnych, reagowanie na inwestycje stojące w jasnej sprzeczności z prawem ochrony przyrody i dyrektywami – siedliskową i ptasią[14]. Aktualnie jedną z organizacji pozarządowych prowadzących aktywne działania na rzecz promowania idei utworzenia Turnickiego Parku Narodowego oraz kreowania zrównoważonego rozwoju w przyszłej otulinie parku zajmuje się Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze.

W 2015 złożono wnioski w sprawie ustanowienia pomnikami przyrody 1064 jodeł pospolitych (o obwodzie od 3 do 4,7 m), 748 buków zwyczajnych (o obwodzie 3-5,6 m), 45 jaworów (258-412 cm obwodu) oraz 74 grabów pospolitych (1,9-3,3 m obwodu), stanowiących najcenniejsze okazy drzewostanu na terenie postulowanego Parku[15].

Mazurski Park Narodowy[edytuj]

Mazurski Park Narodowy miałby zostać wyodrębniony z terenów obecnego parku krajobrazowego i obejmować: rzekę Krutynię, jeziora Nidzkie i Łuknajno. Istnieją dwie propozycje obszarów: mniejsza ma obejmować 34,5 tys. ha, większa – 39,5 tys. ha. W obu tych wariantach największą powierzchnię w parku zajmowałaby woda a następnie lasy i bagna. Skarb Państwa jest właścicielem ponad 90% terenów, na których miałby powstać ten park[16].

Park Narodowy Dolina Dolnej Odry[edytuj]

Utworzony 28 czerwca 1995 roku na terenie brandenburskiego powiatu Uckermark w Niemczech Park Narodowy Doliny Dolnej Odry (niem. Nationalpark Unteres Odertal), obejmujący obszar 10 418 ha na lewym brzegu Odry, stanowi część polsko-niemieckiego zespołu obszarów chronionych, obejmującego po polskiej stronie Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry i Cedyński Park Krajobrazowy. Dokumentacja projektowa parku powstała w 1991 roku, przy czym zakładała utworzenie parku narodowego po obu stronach granicy (autorami dokumentacji byli profesorowie Michael Succow i Mieczysław Jasnowski). Od tego czasu trwają starania o pełne zrealizowanie tego projektu, które inicjowane są przez Stowarzyszenie Przyjaciół Niemiecko-Polskiego Europejskiego Parku Narodowego Dolina Dolnej Odry (Verein der Freunde des Deutsch-Polnischen Europa-Nationalparks Unteres Odertal e.V.) z siedzibą w Criewen koło Schwedt/Oder.

Park powołany został w celu ochrony dna doliny Odry wraz z jej starorzeczami i kompleksami szuwarów, łąk zalewowych i lasów łęgowych. Zbocza doliny Odry porastają lasy mieszane, miejscami także murawy kserotermiczne. Zróżnicowanie siedlisk jest znaczne i warunkuje występowanie ogromnej różnorodności gatunkowej flory i fauny, zwłaszcza ptaków.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Tekst ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2015 r. poz. 1651)
  2. Dz. U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1051
  3. Parki Narodowe w Polsce. Działalność organizacyjna i finansowanie w 2009 r. (pol.). Departament Ochrony Przyrody Ministerstwa Ochrony Środowiska. [dostęp 2014-09-08].
  4. is24.pl: Od dziś Karkonoskie parki narodowe mają wspólne logo!!! : Karkonoski Park Narodowy. www.kpnmab.pl. [dostęp 2015-08-11].
  5. Piotr Profus, Zofia Tomek: Ssaki. W: Tadeusz Wilgat (red.): Roztoczański Park Narodowy. Zwierzyniec: Roztoczański Park Narodowy, s. 202. ISBN 83-900625-2-6.
  6. a b Posiedzenie zespołu studyjnego do spraw ustanowienia Jurajskiego Parku Narodowego (pol.). www.katowice.uw.gov.pl, 2007-10-29. [dostęp 2010-12-08].
  7. Polskie Radio Rzeszów: Będzie Turnicki Park Narodowy (pol.). [dostęp 9 maja 2008].
  8. Dla kogo powinna istnieć puszcza? Dla Ciebie, czy dla myśliwych?
  9. a b c Nowiny: Czy powstanie Turnicki Park Narodowy? (pol.). [dostęp 9 maja 2008].
  10. Dzikie Życie, wrzesień 2003, Nr 9/111 „Turnicki węzeł gordyjski” (pol.). [dostęp 6 stycznia 2009].
  11. Działania Pracowni na rzecz Wszystkich Istot w celu utworzenia TPN (pol.). [dostęp 6 stycznia 2009].
  12. Senat RP: Diariusz Senatu RP nr 13 (pol.). [dostęp 9 maja 2008].
  13. Dzikie Życie, lipiec/sierpień 1999, Nr 7,8/61,61 „List do ministra ochrony środowiska” (pol.). [dostęp 6 stycznia 2009].
  14. Powstało stowarzyszenie na rzecz Turnickiego Parku Narodowego (pol.). [dostęp 9 maja 2008].
  15. Anita Karwowska Drzewa na pomniki
  16. www.ochrona-przyrody.edu.pl: Mazurski Park Narodowy (pol.). [dostęp 2011-01-04].

Linki zewnętrzne[edytuj]