SPAD S.XII

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
SPAD S.XIICa1
Dane podstawowe
Państwo  Francja
Producent Société (anonyme) Pour L'Aviation et ses Dérivés (SPAD)
Typ samolot myśliwski
Konstrukcja dwupłat o konstrukcji drewnianej
Załoga 1
Historia
Data oblotu 1917
Lata produkcji 1917
Wycofanie ze służby 1918
Egzemplarze 300 (?)
Dane techniczne
Napęd 1 Silnik widlasty Hispano-Suiza 8C
Moc 200 KM (147 kW)
Wymiary
Rozpiętość 8,0 m
Długość 6,40 m
Wysokość 2,55 m
Powierzchnia nośna 20,2 m2
Masa
Własna 587 kg
Startowa 883 kg
Osiągi
Prędkość maks. 203 km/h
Prędkość wznoszenia 6 m 3 s na 2000 m, 25 m na 5000 m
Pułap 6850 m
Zasięg 300 km
Długotrwałość lotu 1,75 h
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 działko Puteaux kal. 37 mm, 1 Karabin maszynowy Vickers 7,7 mm
Użytkownicy
 Francja  Wielka Brytania  Stany Zjednoczone

SPAD S.XIIfrancuski samolot myśliwski zaprojektowany i zbudowany w wytwórni lotniczej Société (anonyme) Pour L'Aviation et ses Dérivés (SPAD)

Historia i użycie w lotnictwie[edytuj | edytuj kod]

Samolot SPAD S.XII został skonstruowany w grudniu 1916 roku[1] przez inż. Louisa Béchereau we francuskiej wytwórni lotniczej Société (anonyme) Pour L'Aviation et ses Dérivés (SPAD) z inicjatywy znakomitego francuskiego asa lotniczego - Georges'a Guynemera jako następca modelu SPAD S.VII. Chciano w nim znacząco poprawić siłę ognia, montując zamiast pojedynczego karabinu maszynowego działko Puteaux kal. 37 mm[2]. Jednostrzałowe działko o masie 55 kg (z amunicją), ładowane ręcznie z kabiny przez pilota, umieszczono między blokami cylindrów silnika i strzelało przez otwór w osi śmigła (co wymusiło zastosowanie przekładni i reduktora przy przeniesieniu napędu na śmigło)[3]. Celowanie odbywało się przy pomocy karabinu maszynowego Vickers 7,7 mm umieszczonego na kadłubie, który strzelał amunicją smugową[4].

Mimo zamówienia 300 egzemplarzy samolotu pod oznaczeniem SPAD S.XIICa1 (Ca1 oznaczało jednomiejscowy myśliwiec wyposażony w działko[5]) wyprodukowano ich o wiele mniej - w lotnictwie operacyjnym nigdy nie było ich więcej niż 8 równocześnie[6]. Mała popularność modelu wśród pilotów miała swe przyczyny w trudnościach eksploatacyjnych: wibracje spowodowane reduktorem obrotów silnika, trudność celowania i ładowania działka, mała szybkostrzelność, duży odrzut powodujący zakłócenie stateczności lotu i dym wypełniający po każdym strzale kabinę pilota sprawiały, że tym samolotem latać mogli tylko najlepsi piloci, jak Georges Guynemer, René Fonck, Albert Deullin, Fernand Henri Chavannes, Georges Madon, François Battesti czy Lionel de Marmier[7]. Mimo tych trudności osiągnęli oni na tych maszynach liczne sukcesy - Guynemer był zachwycony swoim avion magique (egzemplarz o numerze S.382)[8][9], na którym w lecie 1917 roku zestrzelił cztery wrogie maszyny (zwycięstwa nr 49, 50, 51 i 52), zaś "snajper" Fonck osiągnął na dwóch egzemplarzach S.XII (S.445 i S.452) aż jedenaście zestrzeleń[10][11][12]! W lipcu 1918 r. jeden egzemplarz tego samolotu został zakupiony przez United States Army Air Service i miał trafić w ręce amerykańskiego asa Davida E. Putnama, jednak zginął on zestrzelony zanim go otrzymał (maszynę w październiku 1918 r. użytkował major Charles John Biddle, dowódca 13th Aero Squadron[13][14]); również tylko jeden egzemplarz o numerze S.449 trafił w marcu 1918 roku do Wielkiej Brytanii (otrzymał numer B6877), ale został uszkodzony w trakcie prób strzelania i nie został nawet wyremontowany[9][14][15].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Samolot SPAD S.XIICa1 był jednomiejscowym samolotem myśliwskim, dwupłatem o konstrukcji drewnianej, z odkrytą kabiną. Kadłub o konstrukcji kratownicowej i przekroju prostokątnym, pokrycie przodu kadłuba z blach aluminiowych, reszta płótnem. Płaty proste, kryte płótnem, bez wzniosu, cienkie (profil 5%), dwudźwigarowe w formie płaskiej kratownicy wzmocnionej drutem stalowym, połączone słupkami stalowymi z okładziną drewnianą; płat dolny nieco o mniejszej rozpiętości i cięciwie. Lotki tylko na górnym płacie. Usterzenie o konstrukcji drewnianej, kryte płótnem. Podwozie klasyczne dwukołowe stałe, z płozą ogonową. Napęd: silnik widlasty Hispano-Suiza 8C o mocy 147 kW (200 KM) lub w późnej serii produkcyjnej Hispano-Suiza 8Cb o mocy 162 kW (220 KM)[13], śmigło dwułopatowe, drewniane. Zewnętrznie różnił się od S VII nieco większymi wymiarami, głębszym osadzeniem silnika w kadłubie oraz zaokrąglonymi końcówkami skrzydeł i tylnego usterzenia, jak w wersji S. XIII.

Przypisy

  1. T. Goworek: Pierwsze samoloty myśliwskie lotnictwa polskiego. Warszawa: 1991, s. 97.
  2. J. Guttman: SPAD XII/XIII aces of World War I. Oxford: 2002, s. 8.
  3. W. Bączkowski: Samoloty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 32.
  4. W. Bączkowski: Samolot myśliwski SPAD VII - XIII. Warszawa: 1987, s. 4.
  5. J. Guttman, dz. cyt., s. 8.
  6. T. Goworek: Samoloty myśliwskie pierwszej wojny światowej. Warszawa: 1988, s. 85.
  7. W. Bączkowski, Samoloty I wojny..., s. 32-33.
  8. J. Guttman, dz. cyt., s. 8.
  9. 9,0 9,1 T. Goworek, Pierwsze samoloty..., s. 97.
  10. M. P. Roffe, R. Ward, J. M. Bruce, SPAD Scouts SVII-SXIII, New York 1969, s. 4.
  11. W. Bączkowski, Samolot myśliwski..., s. 4.
  12. J. Guttman, dz. cyt., s. 11.
  13. 13,0 13,1 M. P. Roffe, R. Ward, J. M. Bruce, dz. cyt., s. 5.
  14. 14,0 14,1 J. Guttman, dz. cyt., s. 12.
  15. W. Bączkowski, Samoloty I wojny..., s. 33.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wiesław Bączkowski: Samolot myśliwski SPAD VII - XIII. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07418-6.
  • Wiesław Bączkowski: Samoloty I wojny światowej. Warszawa: Lampart, 2000. ISBN 83-86776-54-4.
  • Tomasz Goworek: Pierwsze samoloty myśliwskie lotnictwa polskiego. Warszawa: Sigma-Not, 1991. ISBN 83-85001-46-8.
  • Tomasz Goworek: Samoloty myśliwskie pierwszej wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1988. ISBN 83-206-0689-6.
  • Jon Guttman: SPAD XII/XIII aces of World War I. Oxford: Osprey Publishing, 2002. ISBN 1841763160.
  • Zbigniew Jankiewicz, Julian Malejko: Samoloty i śmigłowce wojskowe - litera B. Warszawa: Bellona, 1994. ISBN 83-11-08241-3.
  • Volker Nemsch: Die Fliegerei des Ersten Weltkrieges. Germany: QAU, 2003. ISBN 3-930571-71-4.
  • Michael P. Roffe, Richard Ward, J. M. Bruce: SPAD scouts SVII-SXIII. New York: Arco Pub. Co., 1969. ISBN 978-0850450095.
  • Michael Sharpe: Dwupłatowce, trójpłatowce i wodnosamoloty. Warszawa: Bellona, 2001. ISBN 83-11-09273-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]