Skyfos

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czarnofigurowy skyfos attycki typu A z końca VI w. p.n.e.
Czerwonofigurowy attycki skyfos typu B z początku V w. p.n.e.

Skyfos lub skifos[a] (gr. σκύφος skýphos, lm. skyphoi) – w ceramice starogreckiej niewielkie, głębokie naczynie z bocznymi uchwytami, służące do picia.

Była to wyodrębniona forma pogłębionego pucharu lub kielicha do wina, charakteryzująca się niewielką, pierścieniowatą podstawą (stopką) oraz dwoma uchwytami (imadłami) umieszczonymi po bokach, nieco poniżej wylewu. Naczynia te były szczególnie popularne w okresie klasycznym w starożytnej Grecji, później stosowano je również starożytnym Rzymie (łac. scyphus).

Najstarsze skyfosy występują już w okresie późnohelladzkim (XIII-XII w. p.n.e.), rozwinięcie charakterystycznego kształtu zyskały od VIII w. p.n.e. w ceramice korynckiej, lecz dopracowaną i zróżnicowaną postać przybrały w ceramice attyckiej. Tam również powstały tak szczególne odmiany jak skyfos kantarosowy, mastoidalny, bezimadłowy czy antropomorficzny (w formie głowy mężczyzny/satyra). W imperium rzymskim naczynia biesiadne tego rodzaju wyrabiano częściej z metali szlachetnych, jako luksusowe, z wymyślną dekoracją (np. Puchar Warrena).

W typologii ceramiki antycznej wyróżnia się wiele odmian tego naczynia, m.in.:

  • skyfos koryncki: mocno przewężony ku dołowi, o niewielkiej stopce, z niemal poziomymi imadłami umieszczonymi tuż pod wylewem
  • skyfos Hermogenesa: formą pochodny od korynckiego, lecz z nisko osadzonymi, wysoko wzniesionymi imadłami, zdobiony czarnofigurowo z charakterystycznym pasem środkowym wypełnionym drobnymi figurami
  • skyfos beocki: czarnofigurowy, typowy dla tzw. Grupy Kabirów – walcowaty, o niemal prostopadłych ściankach, osadzony na masywnej, krążkowej stopce, z pionowymi pierścieniowymi imadłami
  • skyfos kyliksowy: czarnofigurowa forma pośrednia – niski, na sporej kolistej stopce, o pełnej czaszy z nieco odchylonym wylewem
  • skyfos attycki typu A: szerszy, o pełniejszej czaszy, dość prostych, lekko rozchylonych ściankach, sporej, odstającej stopce i z poziomymi imadłami poniżej szerokiego wylewu (wyodrębnionego lub nie); typowy dla techniki czerwonofigurowej
  • skyfos attycki typu B: bardziej zaokrąglony, z jednym uchwytem poziomym i jednym pionowym
  • skyfos Hierona: podobny typ attycki, lecz na krągłej, pełnej stopce, z mocno uniesionymi poziomymi imadłami i lekko rozchyloną krawędzią wylewu
  • skyfos południowoitalski: w postaci wysokiego kubka o dość prostych ściankach i pełnej, ale słabo wyróżnionej stopce, z masywnymi poziomymi imadłami poniżej wylewu, czerwonofigurowy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W polskiej literaturze naukowej jest to znacznie rzadsza wersja nazwy, jednak stosowana zarówno w okresie przedwojennym[1], jak i współcześnie[2][3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Ludwika Bernhard: Greckie malarstwo wazowe. Wrocław: Ossolineum, 1966
  • Kazimierz Bulas: Keramika grecka. Lwów: Biblioteka Filomaty, 1933
  • Wolfgang Schiering: Die griechische Tongefässe. Gestalt, Bestimmung und Formenwandel. Berlin: Mann, 1983