Żelazocyjanek potasu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żelazocyjanek potasu
jon heksacyjanożelazianowy kryształy K 4[Fe(CN) 6]·3H 2O
jon heksacyjanożelazianowy kryształy K
4
[Fe(CN)
6
]·3H
2
O
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny K
4
[Fe(CN)
6
]
Inne wzory K
4
[Fe(CN)
6
]·3H
2
O
(trihydrat)
Masa molowa 368,34 g/mol
Wygląd żółte kryształy
Identyfikacja
Numer CAS 13943-58-3 (bezwodny)
14459-95-1 (trihydrat)
PubChem 161067[1]
Podobne związki
Podobne związki błękit pruski, żelazicyjanek potasu
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Żelazocyjanek potasu, heksacyjanożelazian(II) potasu, K
4
[Fe(CN)
6
]
nieorganiczny związek chemiczny z grupy żelazocyjanków, sól kompleksowa, w której atomem centralnym jest żelazo na II stopniu utlenienia, a ligandami 6 anionów cyjankowych.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Z wody krystalizuje tworząc cytrynowożółte kryształy trihydratu K
4
[Fe(CN)
6
]·3H
2
O
. Nie rozpuszcza się w etanolu, jest za to dobrze rozpuszczalny w wodzie. Roztwór pod wpływem światła słonecznego powoli przebarwia się na niebiesko w wyniku powstawania błękitu pruskiego[5]. Logarytm stałej trwałości kompleksu [Fe(CN)
6
]
(logβ6) wynosi 24.

Sól uwodniona traci wodę w temperaturze 60–80 °C[2]. Podobnie jak inne żelazocyjanki metali alkalicznych, K
4
[Fe(CN)
6
]
jest trwały termicznie aż do temperatury czerwonego żaru, w której ulega rozkładowi do wielu produktów[6], nie osiągając temperatury topnienia.

Pod wpływem rozcieńczonych kwasów rozkłada się z wydzieleniem cyjanowodoru[6][7]:

K
4
[Fe(CN)
6
] + 3H
2
SO
4
→ 2K
2
SO
4
+ FeSO
4
+ 6HCN
K
4
[Fe(CN)
6
] + 6HCl → 4KCl + FeCl
2
+ 6HCN

Stężony kwas siarkowy powoduje rozkład związku z wydzieleniem tlenku węgla[6].

W reakcji z metalami ciężkimi tworzy nierozpuszczalne lub prawie nierozpuszczalne osady[8].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Podstawowym zastosowaniem żelazocyjanku potasu jest produkcji niebieskich pigmentów, takich jak błękit pruski[8][a]. Duże ilości tego związku są wykorzystywane jako substancja przeciwdziałająca zbrylaniu soli kuchennej[8]. Przykładowo, w Unii Europejskiej (kod E536) jego maksymalna dozwolona zawartość w soli wynosi 20 mg/kg[9], a w Kanadzie 13 mg/kg[10]. Jego zdolność do strącania metali ciężkich wykorzystywana jest przy produkcji kwasu cytrynowego, uszlachetniania wina, galwanostegii cyny oraz w chemii analitycznej. Jest stosowany też w fotografice kolorowej i w procesie oddzielania molibdenu od miedzi[8].

W stomatologii używany jako strącalnik dla 30 lub 50% chlorku cynku używanego do impregnacji zębów mlecznych[potrzebny przypis].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Żelazocyjanek potasu nie jest toksyczny. Dawka śmiertelna dla zwierząt wynosi ponad 3 g/kg masy ciała, np. 3,6 g/kg dla szczura (doustnie)[11], tj. w przybliżeniu tyle samo, co dla soli kuchennej (LD50 = 3,5 g/kg)[12]. Zatrucie żelazocyjankiem potasu przez jego spożycie jest trudne – w organizmie kompleksowy jon [Fe(CN)
6
]4−
jest trwały, a wydzielanie jonów cyjankowych CN
jest znikome, sam związek jest szybko wydalany z organizmu[13]. Do roku 2010 w literaturze opisany został jeden przypadek śmiertelnego zatrucia – 56-letniego emerytowanego farmaceuty, który wypił dwie szklanki roztworu tego związku[14]. Toksyczne są jednak opary cyjanowodoru, które wydzielają się w czasie reakcji żelazocyjanku potasu z kwasami[15].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W USA w tym celu stosowany jest zazwyczaj żelazocyjanek sodu – obie sole są praktycznie równoważne w większości zastosowań przemysłowych[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Żelazocyjanek potasu (CID: 161067) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. a b CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 83, Boca Raton: CRC Press, 2002, s. 4-51, ISBN 978-0-8493-1556-5.
  3. Żelazocyjanek potasu (ZVG: 4200) (ang. • niem.) w bazie GESTIS, Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA). [dostęp 2018-01-27].
  4. Żelazocyjanek potasu (ang.) w bazie ChemIDplus, United States National Library of Medicine. [dostęp 2016-10-25].
  5. Wilhelm Segerblom, Tables of properties of over fifteen hundred common inorganic substances, Exeter, 1909, s. 6.
  6. a b c Philip John Durrant, Bryl Durrant, Zarys współczesnej chemii nieorganicznej, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965, s. 1174.
  7. Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, Georg Brauer (red.), New York–London: Academic Press, 1963, s. 659.
  8. a b c d e Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji Ernst Gail i inni, Cyano Compounds, Inorganic [w:] Ullmann’s Encyclopedia of Chemical Industrial Chemistry, Weinheim: Viley-VCH, 2011, s. 692–693, DOI10.1002/14356007.a08_159.pub3 (ang.).
  9. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 września 2008 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych, Dz.U. z 2008 r. nr 177, poz. 1094.
  10. List of Permitted Anticaking Agents, Government of Canada, 30 października 2012 [dostęp 2018-11-03] (ang. • fr.).
  11. Żelazocyjanek potasu (nr P3289) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski. [dostęp 2018-11-3].
  12. Chlorek sodu (nr 310166) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski. [dostęp 2018-11-3].
  13. George D. Leikauf, Daniel R. Prows, Inorganic Compounds of Carbon, Nitrogen, and Oxygen [w:] Patty’s Toxicology, wyd. 6, t. 1, Toxicological Issues Related to Metals and Metal Compounds, Neurotoxicology and Radiation, Compounds of Inorganic Nitrogen, Carbon, Oxygen, and Halogens, Hoboken: John Wiley & Sons, 2012, s. 990, ISBN 978-0-470-41081-3.
  14. Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji Christine Payen i inni, Lethal acute poisoning with potassium ferrocyanide, „American Journal of Emergency Medicine”, 28 (5), 2010, s. 642.e3–642.e5, DOI10.1016/j.ajem.2009.09.007, PMID20579572 (ang.).
  15. Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji F. Musshoff, K.M. Kirschbaum, B. Madea, An uncommon case of a suicide with inhalation of hydrogen cyanide, „Forensic Science International”, 204 (1–3), 2011, s. e4–e7, DOI10.1016/j.forsciint.2010.05.012, PMID20541881 (ang.).