Halit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Halit
Selpologne.jpg
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny NaCl
Twardość w skali Mohsa 2,0
Przełam muszlowy
Łupliwość doskonała według (100)
Pokrój kryształu izomorficzne (w formie sześcianu), naskorupienia, skupienia włókniste, naciekowe, wykwity
Układ krystalograficzny regularny
Topliwość 804 °C
Właściwości mechaniczne kruchy, diatermiczny, łatwo rozpuszczalny w wodzie (35,7 g NaCl/100 ml H2O)
Gęstość minerału 2,1 – 2,2 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa bezbarwny, białawy lub zabarwiony na niebiesko, różowo, pomarańczowo, żółto lub czerwonawo
Rysa biała
Połysk szklisty, tłusty
Współczynnik załamania 1,5443
Dodatkowe dane
Szczególne własności optycznie izotropowy

Halitminerał z gromady halogenków. Nazwa pochodzi od greckich słów halos – sól, słony, oraz lithos – kamień. Minerał znany i używany od czasów starożytnych. Głównym składnikiem jest chlorek sodu.

Halityt (potocznie sól kamienna) to monomineralna skała zbudowana z halitu.

Budowa[edytuj]

Struktura halitu

Przeważającą postacią kryształów jest sześcian. Struktura kryształu charakteryzuje się regularnym ułożeniem jonów Cl- i z wypełnieniem wolnych przestrzeni przez Na+. W wyższej temperaturze minerał staje się plastyczny. Również przy wzroście ciśnienia zmieniają się jego właściwości fizyczne i wówczas jest zdolny do "płynięcia" – halokineza. Płytki wyłupane z kryształów przy około 200 °C stają się giętkie i podatne na trwałe deformacje. Jest minerałem bardzo higroskopijnym, głównie na skutek małych domieszek chlorków Mg i K.

Teoretycznie zawiera 39,34% Na i 60,66% Cl.

W skupieniach halitu pospolicie obecne bywają domieszki ziaren piasku kwarcowego, substancji bitumicznych, a przede wszystkim innych chlorków i siarczanów charakterystycznych dla cyklotemów ewaporacyjnych, np. kizeryt, polihalit, karnalit, sylwin, gips, anhydryt, czasami siarka rodzima (Kłodawa).

Zabarwienie

Geneza[edytuj]

Jest produktem krystalizacji wód morskich lub słonych jezior. Tworzy wykwity na pustyniach. Jest obecny również wśród ekshalacji wulkanicznych. Powstają przeważnie w rejonach Ziemi charakteryzujących się suchym klimatem.

Występowanie[edytuj]

Sól z wody morskiej lub z wód jezior słonych pozyskuje się we: Włoszech, Francji, Portugalii, Hiszpanii, Indiach, Chinach, Rosji, Azerbejdżanie, Kazachstanie, Uzbekistanie, Arabii Saudyjskiej, Algierii, Tunezji, USA, Chorwacji.

W Polsce największe złoża soli kamiennej są wieku cechsztyńskiego, znajdują się na Kujawach (kopalnie w Inowrocławiu – wydobycie ok. 2,5 mln t rocznie i Ciechocinku, gdzie sól pozyskiwana jest metodą wypłukiwania solanki), a także we wschodniej Wielkopolsce w Kłodawie – obecnie najważniejsze złoże eksploatowane metodą podziemną, wydobycie ok. 700 tys. t rocznie, oraz na Dolnym Śląsku w Sieroszowicach – wydobycie ok. 220 tys. t rocznie.

Złoża w Małopolscemioceńskie, obecnie nieeksploatowane:

  • w Wieliczce: Kopalnia soli "Wieliczka" – wydobycie zakończono w 1996 r., a produkcja w wysokości ok. 20 tys. t soli rocznie odbywa się poprzez utylizację wód zasolonych wpływających do kopalni. Kopalnia jest przede wszystkim obiektem turystyczno-uzdrowiskowym, odwiedzanym przez ponad 1 mln turystów rocznie
  • w Bochni – w likwidacji od 1990 r., od 1995 r. prowadzona jest działalność turystyczno-uzdrowiskowa
  • w Baryczy – zakończono wydobycie w 1998 r.

Mniejsze, nieeksploatowane złoża, znajdują się także pomiędzy Żorami i Rybnikiem oraz nad Zatoką Pucką, pomiędzy Łebą a Puckiem.

W Polsce w roku 2013 wydobyto 4,2 mln ton soli kamiennej[1].

Wybrani producenci
soli kamiennej
w 1998 roku[2]
Produkcja w tysiącach ton
Europa 55 470
Niemcy 15 700
Francja 7 386
Holandia 5 500
Polska 3 284
Rosja 2 000
Afryka (z Półwyspem Arabskim) 3 963
Egipt 1 380
Ameryka Północna i Środkowa 64 555
USA 41 230
Kanada 13 320
Meksyk 8 412
Ameryka Południowa 15 453
Brazylia 6 837
Chile 6 207
Azja 53 837
Chiny 30 830
Indie 11 964
Australia 8 879
Świat 204 257

Zastosowanie[edytuj]

Galeria[edytuj]


Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Surowce mineralne Polski. Sól kamienna (pol.). Państwowy Instytut Badawczy. [dostęp 2014-12-21].
  2. Wielka Encyklopedia PWN, tom 25, str. 396, ISBN 83-01-14193-X