Srebrzyszcze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Srebrzyszcze
Pałac z końca XVIII wieku (obecnie szkoła podstawowa)
Pałac z końca XVIII wieku
(obecnie szkoła podstawowa)
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat chełmski
Gmina Chełm
Liczba ludności (2011) 890[1]
Strefa numeracyjna (+48) 82
Tablice rejestracyjne LCH
SIMC 0101528
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Srebrzyszcze
Srebrzyszcze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Srebrzyszcze
Srebrzyszcze
Ziemia51°08′57,55″N 23°32′29,86″E/51,149319 23,541628

Srebrzyszcze, do 1970 Serebryszcze – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie chełmskim, w gminie Chełm[2].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa chełmskiego.

Historia wsi Srebrzyszcze[edytuj]

Serebryszcze wzmiankowana od 1405 w dokumentach mówiących o granicy dóbr serebryskich – gnieździe rodowym Serebryskich, których pierwszym przedstawicielem był Godzała, wojewoda chełmski. 11 listopada 1464 Bogdan Serebryski otrzymuje przywilej na przeniesienie wsi z prawa polskiego na magdeburskie. W II połowie XVII wieku istniał tu na wzgórzu dwór obronny Serebryskich, otoczony fosą. Posesorami królewskiej części Serebryszcz (oraz Rudy Wyżnej i Niżnej) byli, między innymi, Jan Krzywczycki, Stanisław Krasiński, Jakub Kwiatkowski i Kazimierz Chrząstkowski. Część wsi posiadał w 1675 Wojciech Serebryski. Właścicielami połowy dworu byli w 1691 Serebryscy, a połowy Krasińscy. W 1702 dwór Węglińskiego, leżący z drugiej strony wsi, przejął Jan Serebryski. W latach 1714–1751 właścicielami części wsi byli Jasieńscy, a w 1739 Jerzy Serebryski.

W 1739 roku dobra te kupił Józef Łopuski h. Ślepowron, miecznik chełmski, który rozbudował dwór według projektu Pawła Antoniego Fontany. Potem właścicielami Serebryszcz byli synowie miecznika, Kajetan i Antoni Łopuscy. W 1799 wdowa po Kajetanie, Eufrozyna z Suchodolskich, przekazał dobra serebryskie siostrze zmarłego, Eufrozynie z Łopuskich Horeckiej. Eufrozyna i Teodor Horeccy posiadali Srebrzyszce do 1811, kiedy to dobra zostały sprzedane byłemu podkomorzemu chełmskiemu Franciszkowi Kunickiemu, właścicielowi Kamienia, Czułczyc i Łowczy. W 1819 Kunicki sprzedał majątek za 404 000 zł baronowi Antoniemu Grothusowi, majorowi wojska polskiego i dziedzicowi Pławnic.

W 1824 właścicielką majątku została teściowa majora, Justyna z Grabowskich Sokołowska. W 1870 przeszedł on na własność Klemensa Lechnickiego h. Zadora (powstańca styczniowego) – wieś była posagiem jego żony Karoliny Zawadzkiej. W czasach międzywojennych właścicielem był poseł Felicjan Lechnicki.

Kilka dni po 17 września 1939 roku majątek zajęli czerwonoarmiści, którzy natychmiast wprowadzili swoje porządki: mieszkańcy pałacu zostali ograbieni z biżuterii i zapasów żywności, a dotychczasowego właściciela żołdacy przywiązali do psiej budy (pod osłoną nocy miejscowi chłopi odwiązali go, przebrali i wyprawili w podróż). Z ciekawością oglądali różne wynalazki: maszynę do pisania, przezrocza. Sowieci próbowali podburzać miejscowych chłopów do zlinczowania „panów”, ale ci wcale do tego się nie kwapili, mając w pamięci dobre traktowanie przez panią Lechnicką. Żołdacy zorganizowali więc upokarzające widowisko: nakazali dać mieszkańcom pałacu na kolację kaszę bez omasty i kwaśne mleko, by jedli to samo co chłopi, i spędzili wieśniaków, aby to oglądali. Barbara Zakrzewska, córka lekarza i polityka Leona Surzyńskiego, obecna wtedy w pałacu, wspomina, że chłopi stali w grobowym milczeniu, a niektóre kobiety zasłaniały sobie oczy chustkami[3].

Warto zobaczyć[edytuj]

We wsi usytuowany jest zabytkowy zespół pałacowo-parkowy ze stawem (od 1980 roku w pałacu mieści się szkoła podstawowa). Na polach między Srebrzyszczem a Antoninem znajduje się wojskowy plac ćwiczeń i strzelnica, a na południowym skraju wsi lądowisko sanitarne.

Przed pałacem zlokalizowano pętlę autobusową podmiejskich autobusów Chełmskich Linii Autobusowych.

Przypisy

  1. Wieś Srebrzyszcze w liczbach, polskawliczbach.pl [dostęp 01.08.2017]
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2014-01-08].
  3. Aleksandra Solarewicz. Sowieci w polskim dworze. „Nóż w plecy.”, s. 12 i 13, 17.09.2009. ISSN 0208-9130.  Dodatek specjalny „Rzeczpospolitej” oraz UdSKiOR