Stanisław Kętrzyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Kętrzyński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

10 września 1876
Lwów, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

26 maja 1950
Warszawa, Polska

Miejsce spoczynku

cmentarz Powązkowski w Warszawie

Zawód, zajęcie

historyk, uczony

Miejsce zamieszkania

Polska

Narodowość

polska

Tytuł naukowy

Profesor

Alma Mater

Uniwersytet Lwowski

Uczelnia

Uniwersytet Lwowski
Uniwersytet Warszawski

Rodzice

Wojciech Kętrzyński
Wincentyna de Rautenberg-Klińska

Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Rycerz Krzyża Wielkiego Orderu Oranje-Nassau (Holandia)
Stanisław Kętrzyński
Data i miejsce urodzenia

10 września 1876
Lwów

Data śmierci

26 maja 1950

Poseł RP w ZSRR
Okres

od 20 grudnia 1924
do 10 grudnia 1926

Poprzednik

Kazimierz Wyszyński (chargé d'affaires)

Następca

Stanisław Patek (poseł)

Poseł RP w Holandii
Okres

od 25 maja 1927
do 7 maja 1931

Poprzednik

Stanisław Koźmiński

Następca

Wacław Babiński

Grób Stanisława Kętrzyńskiego na cmentarzu Powązkowskim

Stanisław Kętrzyński (ur. 10 września 1876 we Lwowie, zm. 26 maja 1950 w Warszawie) – polski historyk, dyplomata, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności, wolnomularz.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Wojciecha (wybitnego historyka, dyrektora Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie) i Wincentyny de Rautenberg-Klińskiej. W 1895 ukończył VIII klasę i zdał egzamin dojrzałości w Gimnazjum im. Franciszka Józefa (w jego klasie byli m.in. Wincenty Czernecki, Adam Ferdynand Czyżewicz, Władysław Podlacha)[1]. Studiował historię na Uniwersytecie Lwowskim (1895-1899), m.in. u Ludwika Finkla. Uzupełniał studia w Akademii Paleograficznej w Rzymie (1899-1901), na uniwersytecie w Monachium i w École nationale des chartes w Paryżu (1901-1902). W 1900 obronił doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie pracy Kazimierz Odnowiciel, 1034-1058, przygotowanej pod kierunkiem Stanisława Smolki. Pracował jako archiwariusz w Archiwum Akt Dawnych w Krakowie, od 1904 był dyrektorem Biblioteki Ordynacji Krasińskich w Warszawie. W latach 1906-1910 wykładał historię Polski na Wydziale Humanistycznym Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie[2]. Lata 1910-1913 spędził na badaniach archiwalnych w Rzymie. W 1913 habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim po przedstawieniu pracy O elementach chronologicznych dokumentów Kazimierza Wielkiego (promotor Stanisław Krzyżanowski). W latach 1917-1918 wykładał historię dyplomatyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, 1918-1922 był związany z Uniwersytetem Warszawskim – jako docent i od 1920 profesor nadzwyczajny w Katedrze Historii Polski Wieków Średnich i Nauk Pomocniczych Historii[3]. Kierował także Archiwum Akt Dawnych w Warszawie (1919-1920)[3] oraz Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie (1919-1920)[4].

W latach 1922-1923 pełnił funkcję dyrektora Departamentu Politycznego Ministerstwa Spraw Zagranicznych; był zwolennikiem liberałów i rządów centrowych, zrezygnował z funkcji w resorcie po objęciu teki przez Romana Dmowskiego. Był następnie posłem RP w Moskwie (1925-1927) i Hadze (1927-1931). W 1932 powrócił do pracy w Katedrze Historii Polski Wieków Średnich i Nauk Pomocniczych Historii Uniwersytetu Warszawskiego, w 1934 objął jej kierownictwo oraz został profesorem zwyczajnym[3]. W latach 1935-1939 prezes Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej z siedzibą w Wilnie[5].

W czasie II wojny światowej uczestniczył w tajnym nauczaniu uniwersyteckim w Warszawie (pracował zarazem jako kustosz w Bibliotece Ordynacji Krasińskich); jego księgozbiór naukowy został skonfiskowany przez Niemców, a wiele materiałów spłonęło podczas powstania warszawskiego. Sam Kętrzyński został aresztowany przez gestapo w listopadzie 1943, był więziony na Pawiaku, potem w krakowskim klasztorze św. Michała i w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. Po wojnie pracował krótko na Uniwersytecie Jagiellońskim (1945-1946) i Uniwersytecie Warszawskim (ponownie kierownik Katedry Historii Polski Wieków Średnich i Nauk Pomocniczych Historii 1946-1947). W 1947 przeszedł na emeryturę, zmarł w 1950 po chorobie serca[3].

Był wolnomularzem[6].

Od 1908 był członkiem rzeczywistym, od 1930 członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego; w latach 1913-1924 i 1945-1950 przewodniczył Komisji Historycznej TNW. W 1929 został powołany na członka korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności, w 1938 – na członka czynnego tej akademii. Należał również do Towarzystwa Naukowego we Lwowie, Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, Polskiego Towarzystwa Historycznego; organizował zebrania naukowe Polskiego Towarzystwa Historycznego (z Ludwikiem Kolankowskim) w czasie wojny. W 1946 został laureatem nagrody naukowej Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Polonia Restituta oraz holenderskim Orderem Niepodległości[3]. Pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 188-3-32)[7].

Zainteresowania naukowe[edytuj | edytuj kod]

W pracy naukowej Stanisław Kętrzyński zajmował się dyplomatyką, sfragistyką, historią średniowieczną Polski, bibliotekoznawstwem. Badał m.in. genealogię Piastów oraz genezę urzędu kanclerza w Polsce. Zajmował się życiem i działalnością Mieszka I. Na przykładzie analizy pieczęci Przemysława II, Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego podkreślał rolę sfragistyki w badaniach historycznych. Analizował kronikę Wincentego Kadłubka. Wiele uwagi poświęcił problematyce rozbicia dzielnicowego oraz powstaniu stolicy Polski w Krakowie. Współpracował z pismami "Przegląd Historyczny", "Przegląd Demokratyczny" oraz wydawnictwem "The Cambridge History of Poland".

Uczniowie[edytuj | edytuj kod]

Wśród jego uczniów byli m.in. Stanisław Arnold, Aleksander Gieysztor, Jadwiga Karwasińska, Adam Wolff[3].

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

Ogłosił wiele prac naukowych, m.in.:

  • Gall-Anonim i jego kronika (1898)
  • O rzekomej wyprawie Władysława Hermana na Szczecin (1899)
  • O paliuszu biskupów polskich XI wieku (1902)
  • O zaginionym żywocie św. Wojciecha (1902)
  • Ze studiów nad Gerwazym z Tilbury (1903)
  • O Astryku Anastazym (1906)
  • Uwagi i przyczynki nad kancelaryą koronną Kazimierza Jagiellończyka (1912)
  • O datach tzw. niejednolitych w dokumentach polskich (1927)
  • Do genezy kanclerstwa koronnego (1929)
  • Uwagi o pieczęciach Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego (1929)
  • Na marginesie "Genealogii Piastów" O. Balzera (1931)
  • Zarys nauki o dokumencie polskim wieków średnich (1934)
  • Ze studiów genealogicznych (1934)
  • O zaginionej metropolii czasów Bolesława Chrobrego (1947)
  • Polska X-XI wieku (1961, redaktor Aleksander Gieysztor)

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum Lwowskiego im. Franciszka Józefa za rok szkolny 1895. Lwów: 1895, s. 62, 63.
  2. Dziesięciolecie Wolnej Wszechnicy Polskiej TKN: sprawozdanie z działalności Towarzystwa Kursów Naukowych, 1906-1916, opracowali Ryszard Błędowski, Stanisław Orłowski, Henryk Mościcki, Warszawa 1917, s. 129 Podkarpacka BC – wersja elektroniczna
  3. a b c d e f g h Biogramy uczonych polskich, część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O, (red.) A. Śródka i P. Szczawiński, Wrocław 1984, s. 49-53.
  4. Zarys dziejów kształtowania się zasobu, Archiwum Główne Akta Dawnych, agad.archiwa.gov.pl.
  5. Stanisław Kętrzyński
  6. L. Hass, Ambicje rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928, Warszawa 1984, s. 231.
  7. Cmentarz Stare Powązki: STANISŁAW KĘTRZYŃSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-11-08].
  8. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 18.
  9. Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 9, s. 143, 1932

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O (red.) A. Śródka, P. Szczawiński, Wrocław 1984.
  • Hass L., Ambicje, rachuby, rzeczywistość : wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928, Warszawa 1984.
  • Rybarski A., Centralny zarząd archiwalny w odrodzonej Rzeczypospolitej polskiej, „Archeion”, T. I (1927), s. 1-14.
  • Zarys dziejów kształtowania się zasobu, Archiwum Główne Akta Dawnych, agad.archiwa.gov.pl.