Szewach Weiss

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Szewach Weiss
‏שבח וייס‎
Ilustracja
Szewach Weiss (2008)
Imię i nazwisko po urodzeniu

Szejwach Weiss

Data i miejsce urodzenia

5 lipca 1935
Borysław

Data i miejsce śmierci

3 lutego 2023
Tel Awiw-Jafa

Przewodniczący Knesetu
Okres

od 13 lipca 1992
do 24 czerwca 1996

Przynależność polityczna

Partia Pracy

Poprzednik

Dow Szilanski

Następca

Dan Tichon

Ambasador Izraela w Polsce
Okres

od 2001
do 2003

Poprzednik

Jigal Antebi

Następca

Dawid Peleg

podpis
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Zasługi RP Odznaka Honorowa „Bene Merito” Komandoria Missio Reconciliationis
Odznaczenie Szewacha Weissa (z prawej) Orderem Zasługi RP przez Aleksandra Kwaśniewskiego (2004)
Zygmunt Rolat, Samuel Willenberg, Szewach Weiss i Ada Willenberg podczas obchodów 70. rocznicy buntu w obozie zagłady w Treblince
Szewach Weiss (pierwszy z lewej) podczas uroczystości zapalenia lampy chanukowej w Sejmie (2015)

Szewach Weiss (hebr. שבח וייס; ur. 5 lipca 1935 w Borysławiu, zm. 3 lutego 2023[1] w Tel Awiwie[2]) – izraelski politolog, polityk i dyplomata, profesor nauk politycznych, poseł do Knesetu w latach 1981–1999 i jego przewodniczący (1992–1996), w latach 2001–2003 ambasador Izraela w Polsce[3], kawaler Orderu Orła Białego[4].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i czas wojny[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w ówcześnie leżącym w Polsce Borysławiu (obecnie leży na Ukrainie) w rodzinie żydowskiej, jako Szejwach Weiss (forma z języka jidysz), syn Gitł (Gieni) i Meira Wolfa Weissa, właściciela sklepu spożywczego. Latem 1941, po wkroczeniu armii niemieckiej, rodzinie Weissów udało się zbiec z getta. Najpierw ukrywali się u Ukrainki Julii Lasotowej, później u polskiego małżeństwa Anny i Michała Górali. Następnie pomagała im przetrwać sąsiadka, Maria Potężna z synem Tadeuszem.

Weiss:

(…) potem przenieśliśmy się do nowej kryjówki, którą przygotował mój ojciec. Między ścianą naszego sklepu, za szafami, a ścianą magazynu wydzielił pomieszczenie szerokości nie więcej niż sześćdziesiąt centymetrów, za to bardzo wysokie, aż do sufitu, i tam się schowaliśmy[5].

W tej kryjówce spędzili około 8 miesięcy. Następnie przenieśli się do ukrytej piwnicy innego niepozornego domu, gdzie ukrywali się przez kolejne 21 miesięcy[3].

W sierpniu 1944 do Borysławia wkroczyły wojska radzieckie. Po zakończeniu działań wojennych Weissowie zamieszkali ponownie w swoim starym domu, a Szejwach poszedł do drugiej klasy szkoły podstawowej. Jednak wkrótce potem zmuszeni byli wyjechać na tereny Polski w obecnych granicach. Przez pewien czas mieszkali w Wałbrzychu, a sam Szejwach mieszkał i uczył się w sierocińcu prowadzonym przez syjonistyczną organizację Bricha w Głuszycy. W tym czasie rozpoczął naukę języka hebrajskiego.

W styczniu 1946 Weissowie przekroczyli nielegalnie granicę z Czechosłowacją, by przedostać się do mandatu Palestyny. Przez Bratysławę dotarli do Wiednia, po czym znaleźli się w obozie przejściowym niedaleko Linzu. Następnie przedostali się do Włoch i dotarli do Rzymu. 1 grudnia Weiss wypłynął z Genui do mandatu Palestyny.

W Izraelu[edytuj | edytuj kod]

Po przybyciu na tereny obecnego Izraela zmienił imię na Szewach (w języku hebrajskim szewach oznacza „sława”[6]). Skierowano go do szkoły rolniczej Hadassim niedaleko Netanji. Tam spotkał polskiego lewicującego Żyda, Micha’ela Kasztana, który stał się jego nauczycielem. To m.in. pod jego wpływem Weiss zbliżył się do lewicy.

W tym czasie zaczął uprawiać wyczynowo sport. W 1954 był jednym z najlepszych sportowców w Izraelu[potrzebny przypis] (trenował lekkoatletykę i podnoszenie ciężarów). Następnie rozpoczął służbę wojskową w armii izraelskiej, gdzie zaangażował się w życie kulturalne – jako podoficer do spraw kultury dla północnej części Izraela. Dosłużył się stopnia sierżanta[7]. Później został dziennikarzem radiowym. Jednocześnie studiował na Wydziale Nauk Politycznych Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie i Wydziale Prawa w Tel Awiwie.

W 1965 uległ wypadkowi samochodowemu, który zakończył jego karierę sportową. Był jednak jednym z pierwszych trenerów Miriam Sidranski, wielokrotnej mistrzyni Izraela w biegach.

W 1975 założył Wydział Mediów na Uniwersytecie Hajfy i został profesorem nauk politycznych na tej uczelni.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1969–1981 był radnym w Hajfie, od 1977 do 1999 członkiem Komitetu Centralnego Partii Pracy. Był jednym ze zwolenników Icchaka Rabina podczas jego wewnątrzpartyjnej rywalizacji z Szimonem Peresem. Od 1981 był posłem do Knesetu.

Przewodniczący Knesetu[edytuj | edytuj kod]

W latach 1988–1992 był wiceprzewodniczącym[7], od 13 lipca 1992 do 24 czerwca 1996 przewodniczącym Knesetu[8], wybranym stosunkiem głosów 76:32. Po latach pisał:

Na mnie głosowała nie tylko moja partia, ale też partie religijne! Jedna z nich – Aguda – miała pięciu posłów w parlamencie. Ich lider, Awram Szapira, urodzony w Drohobyczu, bardzo mnie lubił, zawsze mówił do mnie w jidysz – Szejwach. I podczas tego posiedzenia parlamentu Awram Szapira wstał i powiedział: 'Moja partia jest w opozycji i nigdy nie będziemy głosować na Partię Pracy, ale na Szejwacha zawsze'![9]

W 1993 uczestniczył w rozmowach pokojowych z Jasirem Arafatem w Oslo, zakończonych podpisaniem porozumienia.

Był jedną z ostatnich osób, z którą rozmawiał premier Izraela Icchak Rabin zanim zginął z rąk żydowskiego nacjonalisty 4 listopada 1995. Przy wielu okazjach reprezentował Kneset za granicą (w latach 1984–1999 był delegatem izraelskiego parlamentu do Rady Europy).

Ambasador Izraela w Polsce i późniejsza działalność[edytuj | edytuj kod]

W latach 2001–2003 pełnił funkcję ambasadora Izraela w Polsce. Podczas swojej misji w Polsce brał udział w polskim życiu publicznym, do czego przyczyniała się jego biegła znajomość języka polskiego. Od 2000 był Przewodniczącym Rady Instytutu Pamięci Jad Waszem.

Prowadził wykłady na temat historii i polityki Izraela na Wydziale Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, w ostatnich pięciu latach we współpracy z dr hab Elżbietą Kossewską. W 2008 r. wspólnie z prof. Stanisławem Sulowskim i dr hab. Elżbietą Kossewską powołał Centrum Badań nad Izraelem i Diasporą Żydowską na tym Wydziale. Po śmierci Szewacha Weissa, dla uczczenia jego pamięci, decyzją Władz Uniwersyteckich i Wydziału, Centrum zmieniło nazwę na: Centrum Badań nad Izraelem i Diasporą Żydowską im. prof. Szewacha Weissa[10].

Przez kilka lat współpracował z tygodnikiem „Wprost”[11], a od 2011 do 2012 z tygodnikiem „Uważam Rze”. Publikował także komentarze w „Rzeczpospolitej”. Od stycznia 2013 był publicystą tygodnika „Do Rzeczy[12].

Był autorem kilkudziesięciu książek: dla dzieci, z dziedziny nauk politycznych, na temat zarządu miejskiego oraz Holocaustu.

Był członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Umiejętności[13]. Od 28 marca 2008 był członkiem Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Od 1959 był żonaty z Ester, z którą miał dwójkę dzieci – córkę Jifat i syna No’ama. Miał wnuczkę Szirę.

Biegle władał językami: hebrajskim, polskim, angielskim i rosyjskim.

Zmarł 3 lutego 2023 w Ramat Gan w wieku 87 lat[14][2][1]. Został pochowany dwa dni później na narodowym cmentarzu na Wzgórzu Herzla w Jerozolimie[15].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Nie żyje Szewach Weiss, Rzeczpospolita, 4 lutego 2023 [dostęp 2023-02-04].
  2. a b Zmarł prof. Szewach Weiss, Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych, 4 lutego 2023 [dostęp 2023-02-04].
  3. a b Piotr Gabryel: Ambasador Izraela w Polsce i Polski w Izraelu. rzeczpospolita.pl, 29 grudnia 2008. [dostęp 2015-05-22].
  4. Poland's highest distinction for Professor Shevah Weiss. sztetl.org.pl. [dostęp 2018-05-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-11-28)]. (ang.).
  5. Joanna Szwedowska, Szewach Weiss: Ziemia i chmury. Sejny: 2002, s. 24. ISBN 83-86872-31-4.
  6. (…)Schevach – a post-Biblical word for „praise”. (…) also means „to improve, raise in value”. [1]
  7. a b Szewach Weiss (ang.) – profil na stronie Knesetu.
  8. Israel. Ministries, etc.. rulers.org. [dostęp 2019-06-05]. (ang.).
  9. Joanna Szwedowska, Szewach Weiss: Ziemia i chmury. Sejny: 2002, s. 89. ISBN 83-86872-31-4.
  10. Centrum Badań nad Izraelem i Diasporą Żydowską im. prof. Szewacha Weissa – Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych [dostęp 2023-06-24] (pol.).
  11. Teksty publikowane we „Wprost” w latach 2003–2005 ukazały się w publikacji Między nami (współpr. Ewa Szmal, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2005, ISBN 83-7384-412-0.)
  12. Redakcja. dorzeczy.pl. [dostęp 2013-02-04]. (pol.).
  13. Prof. dr Shewach Weiss, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2023-02-04].
  14. עופר אדרת, שבח וייס, יו"ר הכנסת ושגריר ישראל בפולין לשעבר, מת בגיל 87, „הארץ”, 4 lutego 2023 [dostęp 2023-02-04] (hebr.).
  15. Szewach Weiss został pochowany na cmentarzu przywódców państwowych w Jerozolimie. pap.pl. [dostęp 2023-02-05].
  16. Postanowienie nr rej. 592/2016 Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 grudnia 2016 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2017 r. poz. 151).
  17. Prezydent Duda odznaczył Szewacha Weissa Orderem Orła Białego. tvpparlament.pl, 17 stycznia 2017.
  18. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 stycznia 2004 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2004 r. nr 26, poz. 441).
  19. K.K., Misja Pojednania, „Kombatant, 2003, nr 11, s. 20.
  20. Wręczenie przez ministra Radosława Sikorskiego odznaki Bene Merito. msz.gov.pl, 14 listopada 2009. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-05)].
  21. Szewach Weiss z Odznaką „Bene Merito”. msz.gov.pl, 14 listopada 2009. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-04)].
  22. Laureaci Nagrody im. Sergio Vieira de Mello (2008), | Narodowe Centrum Kultury [dostęp 2023-02-04].
  23. Uniwersytet Warszawski. [dostęp 2011-11-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-28)].
  24. Doktorat Honorowy Uniwersytetu Medycznego w Łodzi dla prof. Szewacha Weissa. [w:] Uniwersytet Medyczny w Łodzi [on-line]. umed.pl, 11.11.2011. [dostęp 2013-08-03].
  25. Profesor Szewach Weiss, Akademia Pedagogiki Specjalnej [dostęp 2023-02-04].
  26. Shevach Weiss awarded honorary doctorate by the University of Economics in Katowice. scienceinpoland.pap.pl. [dostęp 2018-05-19]. (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]