Ulica Grzegorza z Sanoka w Sanoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sanok
ulica Grzegorza z Sanoka
Śródmieście
Ulica w lipcu 2015
Ulica w lipcu 2015
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg 0 Ulica Tadeusza Kościuszki
Ikona ulica z lewej.svg 45m Ulica Ks. Prałata Adama Sudoła
Ikona ulica koniec T.svg 100m Ulica Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz Plac św. Michała
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
ulica Grzegorza z Sanoka
ulica Grzegorza z Sanoka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Grzegorza z Sanoka
ulica Grzegorza z Sanoka
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
ulica Grzegorza z Sanoka
ulica Grzegorza z Sanoka
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
ulica Grzegorza z Sanoka
ulica Grzegorza z Sanoka
Ziemia49°33′37,2″N 22°12′17,2″E/49,560333 22,204778

Ulica Grzegorza z Sanoka w Sanoku – ulica w dzielnicy Śródmieście miasta Sanoka[1].

Biegnie od zbiegu z ulicą Tadeusza Kościuszki w stronę północną do placu św. Michała.

Historia i opis[edytuj | edytuj kod]

Nazwa ulicy upamiętnia Grzegorza z Sanoka. Jeszcze przed przyjęciem nazwy, w maju 1904 sanocki lekarz Karol Zaleski wysunął propozycję ustanowienia pomnika Grzegorza z Sanoka, który miał stanąć w obszarze obecnej ulicy, zaś trakt miał przyjąć także imię tej osoby[2]. W tym celu rozpoczęto zbiórkę funduszy, jednak ostatecznie pomnik nie powstał. W południowo-wschodniej części obecnej ulicy w 1905 utworzono skwer Plac Marii.

Po wybuchu II wojny światowej w okresie okupacji niemieckiej ulica została przemianowana na Horst Wessel Gasse[3][4].

W połowie jej przebiegu od strony zachodniej zbiega się z ulicą Ks. Prałata Adama Sudoła[5].

Zabudowa ulicy[edytuj | edytuj kod]

W południowej części obecnej ulicy istniał w przeszłości kościół Najświętszej Marii Panny (od XIV do XVIII wieku).

  • Na początku ulicy przylega do niej wschodnią ścianą budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4
  • Kamienica pod numerem 2, tzw. „Ramerówka” (do 1939 pod adresem Tadeusza Kościuszki 2[6]). Budynek został wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[7].
    • Przy jej zachodniej ścianie w 1905 utworzono skwer Plac Marii, później zlikwidowany. Po prowadzonych wykopaliskach archeologicznych w 2014 teren byłego Placu Marii zyskał nowy wygląd. W tym miejscu w przeszłości ustanawiano pomniki:
  • Kamienica pod numerem 3. Do początku lat 30. osoby i podmioty działające w budynku były wymieniane pod numerami 83 i 92 ulicy Grzegorza z Sanoka, wówczas byli tamże przypisani Noe Blum, prowadzący skład mąki, adwokat dr Izydor Fell, Lazar Lische, który prowadził handel towarów bławatnych[10][11], Artur Weiner, prowadzący sprzedaż produktów naftowych[12], adwokat dr Jonasz Spiegel[13][14]. Po 1945 w budynu miała siedzibę Komenda Powiatowa Milicji Obywatelskiej, której pierwszym powojennym komendantem był Jan Hnatuśko[15]. W późniejszych latach w kamienicy podjęto działalność handlową. W pomieszczeniach działała księgarnia językowa „Wiking”[16]. Budynek został wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[17].
  • Kamienica pod numerem 4. W 1938 do adresu był przypisany adwokat dr Józef Schumer[14]. W latach PRL przy południowo-zachodnim narożniku kamienicy był zlokalizowany dystrybutor paliwowy[18]. Budynek został wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[19].
  • Budynek pod numerem 5, plebania parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku[20] (została tam przeniesiona 15 kwietnia 1989 z siedziby w kamienicy przy ówczesnej ul. J. Dąbrowskiego[21]). Za wykonanie projektu odpowiadał inż. Bogusław Hofbauer, zaś budynek zyskał przydomek „sanocki belweder[22].
  • Kościół Przemienienia Pańskiego, jego wschodnia część przylega do końcowej części ulicy.
  • Kamienica pod numerem 8. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[19].
  • Kamienica pod numerami 10 i 12. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[19]. W przeszłości w kamienicy pod obecnym numerem 12 istniał balkon, w którego zdobieniu umieszczona była data 1880[23]. W częćci parterowej budynku powstał punk handlowy przedsiębiorstwa Beef-San.

Inne:

  • Na początku XX wieku przy ulicy funkcjonował magazyn augmentacyjny 45 Pułku Piechoty[24].
  • Do połowy 1912 przy ulicy istniało stanowisko fiakrów, przeniesione w tym czasie na Rynek[25].
  • W 1932 przy ulicy Grzegorza z Sanoka swoją siedzibę miała Gmina Żydowska[10].

W przeszłości do gminnej ewidencji zabytków Sanoka zostały wpisane budynki przy ulicy Grzegorza z Sanoka pod numerami: 2, 3, 4[26]. Do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015, został wpisany budynek pod numerami 2, 3, 4, 8, 10 i 12 ulicy[27].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. O dzielnicy. sanoksrodmiescie.pl. [dostęp 2015-08-20].
  2. Kronika. Towarzystwo dla upiększania miasta. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 21 z 22 maja 1904. 
  3. Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1941, s. 59.
  4. Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1942, s. 80.
  5. Marian Struś. Uliczka ks. Prałata Adama Sudoła. „Tygodnik Sanocki”, s. 3, Nr 30 (1129) z 2 sierpnia 2013. 
  6. Książka telefoniczna. 1939. s. 706. [dostęp 2015-05-26].
  7. Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. s. 3. [dostęp 2016-10-20].
  8. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 375.
  9. Alojzy Zielecki, Życie kulturalne. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku, W epoce autonomii galicyjskiej w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 462.
  10. a b Spis abonentów sieci telefonicznych państwowych i koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy). Warszawa: Ministerstwo Poczt i Telegrafów, 1932, s. 513.
  11. Spis Właścicieli Kont Czekowych w Pocztowej Kasie Oszczędności: według stanu z dnia 30 września 1934 r.. Warszawa: Pocztowa Kasa Oszczędności, 1934, s. 637.
  12. Spis Właścicieli Kont Czekowych w Pocztowej Kasie Oszczędności: według stanu z dnia 30 września 1934 r.. Warszawa: Pocztowa Kasa Oszczędności, 1934, s. 798.
  13. Spis abonentów Państwowych i Koncesjonowanych Sieci Telefonicznych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) 1931/32 r.. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Poczt i Telegrafów, 1931, s. 490-491.
  14. a b Spis Abonentów sieci telefonicznych Państwowych i Koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) na 1938 r.. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, 1938, s. 623.
  15. Benedykt Gajewski: Walka z ukraińskim podziemiem na południowo-wschodnim obszarze Polski w latach 1944-1948. Publikacje, raporty, relacje, zeznania. Sanok: 2005, s. 347, 348, 352.
  16. Reklama. „Głos Ziemi Sanockiej”. Nr 10, s. 6, 4 czerwca 2000. 
  17. Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. s. 1. [dostęp 2016-10-20].
  18. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 348. ISBN 978-83-60380-26-0.
  19. a b c Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. s. 4. [dostęp 2016-10-20].
  20. Parafia Rzymskokatolicka pw. Przemienienia Pańskiego w Sanoku. .fara.sanok.pl. [dostęp 24 października 2014].
  21. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 16.
  22. Marian Bursztyn: Wspomnienia osób świeckich. Nasz Ksiądz Proboszcz. W: Kapłan wielkiej odwagi. Jubileusz 60-lecia kapłaństwa księdza prałata Adama Sudoła. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2004, s. 146. ISBN 83-919305-6-4.
  23. Stefan Stefański. Pan Stefański opowiada. O balkonikach sanockich kamieniczek. „Tygodnik Sanocki”. 17-18 (233-234), s. 6, 30 kwietnia 1996. 
  24. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 19 z 12 maja 1912. 
  25. Kronika. Stanowisko fiakrów. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 28 z 14 lipca 1912. 
  26. Burmistrz miasta Sanok. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w dzielnicy Śródmieście m. Sanoka o nazwie „Śródmieście - II”. Edycja do wyłożenia do publicznego wglądu. bip.um.sanok.pl, Luty 2014. s. 8. [dostęp 2015-07-18].
  27. Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. s. 1, 3, 4. [dostęp 2016-10-19].