Ulica Krzyżowa w Katowicach
Dąb, Wełnowiec-Józefowiec | |||||||||||||||||||||||||
Ulica w kierunku wschodnim (2015) | |||||||||||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||||||||||||||||||||
Miejscowość | |||||||||||||||||||||||||
Długość |
303 m | ||||||||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Katowic ![]() | |||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||||||||||||||||||||||||
![]() |
Ulica Krzyżowa w Katowicach – ulica w Katowicach, położona w północnej części miasta, na granicy Dębu i Wełnowca-Józefowca.
Droga ta o przebiegu zbliżonym do równoleżnikowego od strony północnej zamyka układ urbanistyczny historycznego centrum Dębu i łączy tę część miasta z Józefowcem. Zabudowę wzdłuż ulicy tworzą głownie familoki z przełomu XIX i XX wieku i przy niej siedzibę ma m.in. Filia „Dąb” Miejskiego Domu Kultury „Koszutka”.
Przebieg
[edytuj | edytuj kod]Ulica Krzyżowa przebiega przez teren katowickich dzielnic Dąb i Wełnowiec-Józefowiec[1] i stanowi jednocześnie granicę pomiędzy tymi dzielnicami – tereny na północ od jezdni ulicy przynależą do Wełnowca-Józefowca, a na południe do Dębu[2][3].
Numeracja budynków przy ulicy Krzyżowej rozpoczyna się od strony zachodniej, gdzie droga krzyżuje się na skrzyżowaniu sterowanym sygnalizacją świetlną prostopadle z ulicą Dębową i na wprost z ulicą Bukową. Z tego też miejsca ulica Krzyżowa biegnie w kierunku zbliżonym do południowego wschodu i na wysokości budynku MDK zmienia ona swój kierunek na zbliżony do wschodniego. Ulica kończy swój bieg na skrzyżowaniu z ulicami T. Kotlarza, Szczecińską i ks. P. Ściegiennego[1].
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/We%C5%82nowiec-J%C3%B3zefowiec_264.jpg/220px-We%C5%82nowiec-J%C3%B3zefowiec_264.jpg)
Ulica Krzyżowa to droga powiatowa nr 6462S o klasie drogi lokalnej (L). Posiada ona jezdnię o nawierzchni bitumicznej, a jej szerokość wynosi 6,1 m[4]. Łączna długość ulicy wynosi 303 m[5]. Jest ona w administracji Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w Katowicach[6]. W systemie TERYT ulica widnieje pod numerem 10196[7], a kod pocztowy dla adresów wzdłuż niej to 40-111[8].
Ulicą kursują autobusy miejskiego transportu zbiorowego Zarządu Transportu Metropolitalnego (ZTM). Na samej natomiast ulicy nie ma żadnego przystanku – najbliższe są na ulicy ks. P. Ściegiennego i na ulicy Szczecińskiej (przystanek Józefowiec Ściegiennego)[9].
Wzdłuż całej ulicy Krzyżowej przebiega fragment niebieskiego szlaku turystycznego – Katowicki Szlak Spacerowy, łączący park Śląski w Chorzowie z Hamerlą przez Śródmieście i Muchowiec[10].
Zabudowę ulicy tworzy w głównej mierze rząd historyzujących, czterokondygnacyjnych familoków z przełomu XIX i XX wieku[11]. Pomiędzy nimi a osiedlem mieszkaniowym przy ulicy ks. J. Ściegiennego znajduje się zespół terenów zielonych[12] – jest nim skwer asp. Jana Górskiego[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Ulica Krzyżowa położona jest na terenie Dębu[13] i wraz z ulicą Bukową od północy zamyka historyczne centrum pierwotnego założenia urbanistycznego tej części Katowic, którego osią jest ulica Dębowa[13]. Na przełomie XVIII i XIX wieku rozwinęła się sieć połączeń Dębu z nowo założonymi skupiskami zabudowy i z Wełnowcem w ciągu późniejszych ulic Krzyżowej i Słonecznej. W tym też czasie do skrzyżowania ulic Dębowej i Krzyżowej sięgała zabudowa Dębu w formie luźnych gospodarstw[14].
W okolicach 1900 roku przebieg późniejszej ulicy Krzyżowej został poddany regulacji[15], a drogę po przekształceniom terenu spowodowanego działalności kopalni „Waterloo” poprowadzono dalej do Józefowca wzdłuż późniejszej ulicy Szczecińskiej[16]. W tym też okresie przy ulicy zbudowano czteropiętrowe familoki pod nr. 3-11[11].
W 1904 roku ulicy nadano nazwę Bülowstrasse[17] bądź też w tym okresie droga miała nazwę Kaiser Wilhelmstrasse[18] (inne źródła wskazują, że tę drugą nazwę miała sąsiadująca z ulicą Krzyżową ulica Szczecińska[16][19]; Urszula Rzewiczok wskazuje natomiast, że nazwę Bülowstrasse miała ulica Bilowa, będąca nieistniejącym już wschodnim odgałęzieniem ulicy Dębowej[15]). W 1920 roku drodze nadano nazwę ulica Konstantego Damrota[17]. W 1924 roku obszar Dębu wraz z ówczesną ulicą K. Damrota został włączony w granice Katowic[20], a drogę przemianowano na ulicę Krzyżową[17].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Katowice_-_J%C3%B3zef_Kania_plaque_%281%29.jpg/220px-Katowice_-_J%C3%B3zef_Kania_plaque_%281%29.jpg)
1 września 1918 roku reaktywowano działalność gniazda „Dąb” Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, które swoją siedzibę od 1929 roku miało w wyremontowanym budynku przy ulicy Krzyżowej 1[21]. W latach 20. XX wieku w obrębie ulicy Krzyżowej powstały nowe szyby kopalni „Eminencja”, które połączono z głównym szybem i cegielniami kolejką wąskotorową[22]. Ich likwidacja nastąpiła prawdopodobnie w drugiej połowie lat 40. XX wieku[23].
W okresie II wojny światowej ulica nosiła nazwę Kreuzstrasse, po czym przywrócono jej nazwę z lat międzywojennych – ulica Krzyżowa[17]. W czasach Polski Ludowej budynek sokolni przy ulicy Krzyżowej 1 został wyburzony[21], a w jego miejsce w listopadzie 1955 roku oddano do użytku gmach przedszkola i domu kultury kopalni „Gottwald”[24]. Pod koniec lat 60. XX wieku rozpoczęto budowę osiedla mieszkaniowego pomiędzy ulicami Krzyżową, Szczecińska a prof. J. Mikusińskiego[25].
W latach 90. XX wieku Górniczy Dom Kultury zaczął podupadać. Został on w 2005 roku przejęty przez miasto Katowice. W jego miejscu stanął gmach Fili „Dąb” Miejskiego Domu Kultury „Koszutka”, oddany do użytku w 2014 roku[21]. W 2017 roku do budynku przy ulicy Krzyżowej 12 została przeniesiona Szkoła Podstawowa nr 19 im. Wojciecha Korfantego w Katowicach[26]. 12 czerwca 2018 roku z inicjatywy Rady Jednostki Pomocniczej nr 10 Dąb została odsłonięta tablica pamiątkowa upamiętniająca ks. Józefa Kanię, którą wmurowano w budynku przy ulicy Krzyżowej 7, w miejscu jego narodzin[27].
Obiekty zabytkowe i miejsca pamięci
[edytuj | edytuj kod]Obiekty historyczne i zabytkowe:
- Krzyż Boża Męka (ul. Krzyżowa / Agnieszki)[28] – z 1922 roku; postument posiada głęboką wnękę, w którym znajduje się figura Matki Bożej Różańcowej; krzyż ma prosto zakończone ramiona, a na jego przecięciu znajduje się medalion z głową Jezusa Chrystusa w koronie cierniowej; krzyż otoczony jest kutym ogrodzeniem[29],
- Dom (ul. Krzyżowa 3)[28] – z końca XIX wieku w stylu historyzmu ceglanego prostego; jest to obiekt murowany z cegły, nieotynkowany, dwukondygnacyjny, zwieńczony dachem dwuspadowym krytym papą; posiada ceglane nadproża w firmie trójkątnych naczółków[30],
- Kamienica (ul. Krzyżowa 4) – z 1900 roku w stylu historyzmu ceglanego prostego; jest to obiekt murowany z cegły, nieotynkowany, dwukondygnacyjny, zwieńczony dachem dwuspadowym krytym papą; posiada ceglany fryz, nadproża i płyciny[31],
- Dom (ul. Krzyżowa 5)[28] – z końca XIX wieku w stylu historyzmu ceglanego prostego; jest to obiekt murowany z cegły, nieotynkowany, trójkondygnacyjny, zwieńczony dachem dwuspadowym krytym papą; posiada ceglane fryzy, gzyms i nadproża[31],
- Kamienica (ul. Krzyżowa 7)[28] – z 1916 roku w stylu historyzmu ceglanego prostego; jest to obiekt murowany z cegły, nieotynkowany, trójkondygnacyjny, zwieńczony dachem dwuspadowym krytym papą; posiada ceglane fryzy, gzyms, nadproża i okna zamknięte łukami odcinkowymi[31],
- Kamienica (ul. Krzyżowa 9)[28] – z 1904 roku w stylu historyzmu ceglanego prostego; jest to obiekt murowany z cegły, nieotynkowany, trójkondygnacyjny, zwieńczony dachem dwuspadowym krytym papą; posiada ceglane fryzy, gzyms, ozdobny szczyt i okna zamknięte łukami odcinkowymi[32],
- Kamienica (ul. Krzyżowa 9a)[28] – z początków XX wieku w stylu historyzmu ceglanego prostego; jest to obiekt murowany z cegły, nieotynkowany, trójkondygnacyjny, zwieńczony dachem dwuspadowym krytym papą; posiada ryzalit, ozdobny szczyt, ceglane gzymsy i okna z ozdobnych obramieniach zamknięte łukiem odcinkowym[32].
Tablice i miejsca pamięci:
- Tablica (ul. Krzyżowa 7) – upamiętniająca ks. Józefa Kanię, duchownego katolickiego, członka Armii Krajowej, zamordowanego w KL Auschwitz 12 czerwca 1944 roku[27].
Gospodarka i instytucje
[edytuj | edytuj kod]Na początku marca 2024 roku w systemie REGON zarejestrowanych było 30 podmiotów gospodarczych z siedzibą przy ulicy Krzyżowej, w tym m.in.: przedsiębiorstwa budowane, firma handlowo-usługowa, biuro rachunkowe, wspólnoty mieszkaniowe, kancelaria radcy prawnego, salon krawiecki, szkoła językowa, Towarzystwo Miłośników Dębu (ul. Dębowa 1) i inne[33].
Ulica Krzyżowa jest także siedzibą następujących placówek publicznych: Filia „Dąb” Miejskiego Domu Kultury „Koszutka” (ul. Krzyżowa 1)[34], Filia nr 17 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach (ul. Krzyżowa 1)[35] i Szkoła Podstawowa nr 19 im. Wojciecha Korfantego w Katowicach (ul Krzyżowa 12)[36].
Wierni rzymskokatoliccy mieszkający przy ulicy Krzyżowej przynależą do parafii św. Józefa Robotnika[37].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Urząd Miasta Katowice: Miejski System Zarządzania-Katowicka Infrastruktura Informacji Przestrzennej. emapa.katowice.eu. [dostęp 2024-02-28]. (pol.).
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Mapa Jednostki Pomocniczej nr 10 Dąb. bip.katowice.eu. [dostęp 2024-03-01]. (pol.).
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Mapa Jednostki Pomocniczej nr 11 Wełnowiec-Józefowiec. bip.katowice.eu. [dostęp 2024-03-01]. (pol.).
- ↑ Geoportal Województwa Śląskiego – ORSIP. Wojewódzki Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Katowicach. [dostęp 2024-02-28]. (pol.).
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Plan zimowego utrzymania dróg na sezon 2009/2010. www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2024-02-28]. (pol.).
- ↑ Miejski Zarząd Ulic i Mostów w Katowicach: MZUiM w liczbach. www.mzum.katowice.pl. [dostęp 2024-02-28]. (pol.).
- ↑ Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. Wyszukiwanie. eteryt.stat.gov.pl. [dostęp 2024-02-28]. (pol.).
- ↑ Poczta Polska: Wyszukiwarka kodów pocztowych (Pocztowych Numerów Adresowych). kody.poczta-polska.pl. [dostęp 2024-02-28]. (pol.).
- ↑ Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia: Mapa połączeń publicznego transportu zbiorowego ZTM. noweinfogzm.metropoliagzm.pl, 2023-06-09. [dostęp 2024-02-28]. (pol.).
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Szlaki turystyczne. katowice.eu. [dostęp 2024-03-01]. (pol.).
- ↑ a b Kasprzyk 1995 ↓, s. 101.
- ↑ Kasprzyk 1995 ↓, s. 312.
- ↑ a b Kasprzyk 1995 ↓, s. 9.
- ↑ Kasprzyk 1995 ↓, s. 83.
- ↑ a b Rzewiczok 1999 ↓, s. 45.
- ↑ a b Kasprzyk 1995 ↓, s. 97.
- ↑ a b c d Barciak, Chojecka i Fertacz 2012 ↓, s. 703.
- ↑ Rzewiczok 1999 ↓, s. 90.
- ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012 ↓, s. 723.
- ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012 ↓, s. 664.
- ↑ a b c Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 251.
- ↑ Kasprzyk 1995 ↓, s. 109.
- ↑ Kasprzyk 1995 ↓, s. 112.
- ↑ Rzewiczok 1999 ↓, s. 77.
- ↑ Kasprzyk 1995 ↓, s. 115.
- ↑ Szkoła Podstawowa Nr 19 im. Wojciecha Korfantego w Katowicach: Historia szkoły. sp19s1.nazwa.pl. [dostęp 2024-02-29]. (pol.).
- ↑ a b Uroczyste odsłonięcie tablicy upamiętniającej ks. Józefa Kanię w Katowicach, 12 czerwca 2018. katowice.ipn.gov.pl. [dostęp 2024-02-29]. (pol.).
- ↑ a b c d e f Studium… 2012 ↓, Załącznik I.9 3/36.
- ↑ Jacek Kuczowic: BOŻA MĘKA - KATOWICE (DĄB) UL. KRZYŻOWA. przydrozne.eu. [dostęp 2024-02-29]. (pol.).
- ↑ Kasprzyk 1995 ↓, s. 238.
- ↑ a b c Kasprzyk 1995 ↓, s. 239.
- ↑ a b Kasprzyk 1995 ↓, s. 240.
- ↑ Główny Urząd Statystyczny: Baza internetowa REGON. wyszukiwarkaregon.stat.gov.pl. [dostęp 2024-03-01]. (pol.).
- ↑ Miejski Dom Kultury "Koszutka": Filia Dąb. www.mdkkoszutka.pl. [dostęp 2024-02-29]. (pol.).
- ↑ Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach: Filia nr 17. mbp.katowice.pl. [dostęp 2024-02-29]. (pol.).
- ↑ Szkoła Podstawowa Nr 19 im. Wojciecha Korfantego w Katowicach: Kontakt. sp19s1.nazwa.pl. [dostęp 2024-02-29]. (pol.).
- ↑ Grzegorek i Tabaczyński 2014 ↓, s. 112.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, ISBN 978-83-87727-29-1 .
- Grzegorz Grzegorek, Michał Bulsa, Beata Witaszczyk , Domy i gmachy Katowic. Tom II, Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka, 2016, ISBN 978-83-63780-16-6 (pol.).
- Grzegorz Grzegorek, Piotr Tabaczyński , Parafie i kościoły Katowic, Katowice: Wydawnictwo „Prasa i Książka”, 2014, ISBN 978-83-63780-06-7 (pol.).
- Maria Kasprzyk , Studium historyczno-urbanistyczne Katowic w granicach administracyjnych. Dąb. Józefowiec. Wełnowiec. Tom I tekst, Opublikowano w: Miejski System Zarządzania – Katowicka Infrastruktura Informacji Przestrzennej. Zabytki, Kraków: Pracownie Konserwacji Zabytków „ARKONA” Sp. z o.o. Pracownia Dokumentacji Naukowo-Historycznej, 1995 (pol.).
- Urszula Rzewiczok, Dzieje Dębu (1299–1999), Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1999, ISBN 83-87727-30-X (pol.).
- Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego, Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja, Miasto Katowice, 2012 (pol.).