Śródmieście (Katowice)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Katowic Śródmieście
Dzielnica Katowic
Ilustracja
Katowice Śródmieście z lotu ptaka
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Katowice
Zespół dzielnic śródmiejskie
Powierzchnia 3,81[1] km²
Populacja (2007)
• liczba ludności

35 927[1]
• gęstość 9 427[1] os./km²
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na mapie Katowic
Położenie na mapie
Portal Portal Polska
Katowice, Gmach Sejmu Ślaskiego – Urząd Wojewódzki
Katowice Śródmieście – Rondo, Spodek oraz biurowiec Śląskiej DOKP
Katowice, Altus
Architektoniczna mapa Śródmieścia Katowic

Śródmieściedzielnica Katowic położona w zespole dzielnic śródmiejskich, stanowiąca ścisłe centrum Katowic, między Dębem, Koszutką, Bogucicami, Zawodziem, Osiedlem Paderewskiego, Brynowem i Załężem, nad Rawą. Jej obszar zajmuje powierzchnię 3,81 km2[1], a liczba jej mieszkańców w 2016 wynosi 24 441 osób.

Jest to najbardziej zurbanizowana dzielnica Katowic. Historia Śródmieścia jest ściśle powiązana z historią miasta, które było wzmiankowane od XVI w. Od tego czasu, zwłaszcza od XIX w., wraz z rozwojem przemysłu i inkorporacją sąsiednich miejscowości Śródmieście przekształciło się w centrum administracyjno-usługowe Katowic. Zlokalizowana jest tu siedziba Sejmu Śląskiego, Muzeum Śląskiego i Biblioteki Śląskiej oraz szeregu międzynarodowych instytucji jak ING czy Citibank. Znajdują się tu również konsulaty Wielkiej Brytanii, Czech, Litwy, Francji, Peru i Belgii.

Geografia[edytuj]

Położenie[edytuj]

Śródmieście są jedną z 22 dzielnic Katowic (nr 1), znajdującą się w grupie dzielnic śródmiejskich. Graniczy ona od północy z Dębem, Koszutką i Bogucicami, od wschodu z Zawodziem i Osiedlem Paderewskiego-Muchowcem, od południa z Brynowem-Osiedlem Zgrzebnioka i Załęską Hałdą-Brynowem. Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego Śródmieście znajduje się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13), będącym częścią krainy geograficznej Wyżyna Śląska, w podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska[2][3].

Ukształtowanie terenu[edytuj]

Według jednostek morfologicznych Śródmieście dzieli się na dwie części. Położona niżej północna część Śródmieścia położona jest w Obniżeniu Rawy, które ciągnie się wzdłuż doliny Rawy. Jest ono głęboko wcięte w utwory karbońskie i stanowi dno doliny wraz z terasą plejstoceńską. Tam też jest najniżej położone miejsce - wysokość zwierciadła Rawy na wysokości ul. J. Dudy-Gracza wynosi tam ok. 260 m n.p.m. Obszar dzielnicy wznosi się w kierunku południowym. Południową część dzielnicy obejmują wschodnie krańce Wzgórz Kochłowickich, charakteryzujące się spłaszczonymi wzniesieniami. Najwyżej położony punkt Śródmieścia znajduje się w rejonie Biurowca Wojewódzkiego, gdzie wysokość n.p.m. dochodzi do ponad 300 m. Różnica wysokości między skrajnymi punktami wynosi około 40 m[4][5].

Warunki klimatyczne[edytuj]

Warunku klimatyczne Śródmieścia w niewielkim stopniu różnią się od klimatu dla całych Katowic. Jest on modyfikowany zarówno przez czynniki klimatotwórcze jak i lokalne, a także przez działalność człowieka (np. efekt miejskiej wyspy ciepła)[6]. Na klimat dzielnicy w większym znaczeniu mają wpływy oceaniczne z przewagą nad wpływami kontynentalnymi oraz sporadycznie docierające tu od południowego zachodu przez Bramę Morawską masy powietrza zwrotnikowego[6].

Średnia roczna temperatura w wieloleciu 1961-2005 wynosiła 8,1 °C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec (17,8 °C), a najchłodniejszym styczeń (-2,2 °C). Średnie roczne usłonecznienie w wieloleciu 1966-2005 wynosiło 1 474 godziny. Średnia roczna suma opadów w skali roku w wieloleciu 1951-2005 wynosiła 713,8 mm. Średni czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 60-70 dni, a okres wegetacyjny trwa średnio 200-220 dni. W ciągu roku przeważają wiatry zachodnie i południowo-zachodnie, a najrzadziej wieje z północy. Średnia prędkość wiatru wynosi 2,4 m/s[6].

Warunki hydrologiczne[edytuj]

Powierzchnia Śródmieścia położona jest w całości w lewym dorzeczu Wisły, w zlewni Rawy. Rzeka ta, będąca dopływem Czarnej Przemszy, na terenie Śródmieścia biegnie z zachodu na wschód. Ma w całości uregulowany przebieg i jest obwałowana. Stanowi ona odbiornik oczyszczonych i surowych ścieków oraz wód opadowych. W latach 1992-2002 udział wód obcych (ścieków komunalnych i przemysłowych) wynosił około 70%, co powodowało głębokie zaburzenia naturalnego przepływu wody. Poziom wód gruntowych w dolinie rzeki jest niski, przy czym wody te na obszarze dzielnicy mogą występować na bardzo zmiennych głębokościach z powodu zróżnicowania podłoża oraz skanalizowania dzielnicy i uszczelnienia koryta Rawy[7].

Historia[edytuj]

 Osobne artykuły: Historia KatowicKuźnica Bogucka.

Pierwsze osadnictwo na terenie dzisiejszego Śródmieścia wiąże się z ulokowaną ok. 1360 w rejonie dzisiejszego Rynku i al. Korfantego osadą przemysłową Kuźnia Bogucka, która wydzieliła się z Bogucic w XV w. Około 1580 na terenach należących do dóbr Kuźnicy Boguckiej, kuźnik Andrzej Bogucki założył wieś zagrodniczą Katowicze, zwaną później Katowicami. W roku 1702 dobra Kuźnicy Boguckiej przeszły na własność Baltazara Erdmana Promnitza, który kupił je za 15 tysięcy złotych reńskich. Od Promnitzów kupił Kuźnicę, Katowice i Brwinów Jan Krzysztof Mieroszewski, starosta i sędzia ziemski księstwa siewierskiego, pierwszy ordynat mysłowicki[8][9].

W 1838 Franz von Winckler kupił dobra rycerskie Katowice od Lehmanna, a w 1841 przeniósł do Katowic zarząd swoich dóbr. Szybki rozwój Katowic rozpoczął się wraz z uruchomieniem 3 października 1846 przez Towarzystwo Kolei Górnośląskiej (Oberschlesische Eisenbahn AG) połączenia Wrocławia z Mysłowicami. Dnia 6 sierpnia 1847 wjechał na główną stację kolejową pierwszy pociąg osobowy[10][9].

Szybko rosła liczba ludności (szczególnie pozarolniczej), przez co wzrosły dążenia do przekształcenia Katowic w miasto. Ogromne zasługi na tym polu mieli ówczesny naczelny dyrektor dóbr Thiele-Wincklera Friedrich Grundmann oraz lekarz Richard Holtze. Dążenia ich zostały zrealizowane w połowie lat 60. XIX w. – 11 września 1865 podpisano dokument nadający Katowicom prawa miejskie. W tym czasie na obszarze obecnego Śródmieścia wzniesiono wiele obiektów użyteczności publicznej. W latach międzywojennych powstała znaczna część śródmieścia południowego. W dużej części jest ona zbudowana w stylu modernistycznym, lecz inne style także są reprezentowane. Śródmieście Katowic to jedno z niewielu przedwojennych centrów miast na terenach Polski, które zostało praktycznie nietknięte działaniami wojennymi. Okres powojenny to rozbudowa centrum Katowic w kierunku północnym i powstanie charakterystycznych obiektów jak Spodek czy Superjednostka[11][12].

Gospodarka i funkcje[edytuj]

Śródmieście z racji swojego centralnego położenia w Katowicach stanowi istotny ośrodek gospodarczy miasta o charakterze usługowym, koncentrujący w sobie zwłaszcza funkcje o zasięgu miejskim, regionalnym, krajowym i międzynarodowym. Do najważniejszych z nich należą funkcje: biurowe, administracyjne, hotelarskie, kulturalne, edukacyjne (zwłaszcza uczelnie wyższe), handlowe, gastronomiczne i inne[13].

W Śródmieściu są zlokalizowane siedziby wielu firm, zlokalizowanych w wysokiej klasy budynkach biurowych, np. Altus, Chorzowska 50, Atrium, Stalexport czy Centrum Biurowe Francuska. Koncentrują się tu też hotele o różnym standardzie, jak m.in. Hotel Monopol, Hotel Diament, Qubus Hotel Prestige oraz Hotel Katowice. W Śródmieściu swoją siedzibę mają władze miasta (główna siedziba znajduje się przy ul. Młyńskiej) i samorządu województwa śląskiego (w gmach Sejmu Śląskiego przy ul. Jagiellońskiej), a także instytucje o zasięgu ponadmiejskim, jak instytucje publiczne (np. Komenda Wojewódzka Policji, siedziba KZK GOP, delegatury Ministerstwa Skarbu Państw i NIK oraz Oddział GDDKiA), sądownictwa, kościelne (siedziba Archikatedra Chrystusa Króla) i kultury (np. Teatr Śląski, Filharmonia Śląska, dawna siedziba Muzeum Śląskiego). Funkcje handlowe i gastronomiczne Śródmieścia koncentrują się wzdłuż ciągów handlowych i pieszych (głównie ul. 3 Maja, Stawowa i Mariacka) oraz w obiektach wielkopowierzchniowych (Galeria Katowicka, Supersam, Skarbek, Zenit). W Śródmieściu mieszczą się też siedziby uczelni wyższych, m.in. Uniwersytet Śląski, Akademia Muzyczna, Śląski Uniwersytet Medyczny oraz Akademia Sztuk Pięknych[13].

Układ komunikacyjny[edytuj]

Głównymi ulicami są: ul. Chorzowska, al. Wojciecha Korfantego, ul. A. Mickiewicza, ul. Jerzego Dudy-Gracza, ul. Dworcowa, ul. Warszawska, ul. J. Słowackiego, ul. Francuska, ul. Mikołowska, ul. Sokolska, ul. Jagiellońska, ul. Powstańców, ul. Tadeusza Kościuszki, ul. Józefa Poniatowskiego. Do najbardziej znanych placów, skwerów i deptaków (oprócz Rynku) należą: pl. Andrzeja, skwer Przyjaciół z Miszkolca, pl. Karola Miarki, pl. Wolności, pl. Rady Europy, ul. 3 Maja, ul. Stawowa, ul. Staromiejska, ul. Dyrekcyjna i ul. Mariacka.

Zabytki[edytuj]

 Osobny artykuł: Architektura Katowic.

W Śródmieściu znajduje się największe skupisko obiektów zabytkowych w Katowicach, pochodzących zarówno z XIX jak i z XX wieku.

Przypisy

  1. a b c d Urząd Miasta Katowice: Katowice - Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-03-26].
  2. Raport... 2005 ↓, s. 14-18.
  3. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 43.
  4. Geoportal krajowy (pol.). geoportal.gov.pl. [dostęp 2014-04-15].
  5. Internetowe mapy Systemu Informacji Przestrzennej Katowic (pol.). mapserver.um.katowice.pl. [dostęp 2014-11-25].
  6. a b c Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 52-54.
  7. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 54-57.
  8. Szaflarski 1978 ↓, s. 59-71.
  9. a b Starnawska 1990 ↓, s. 9-15.
  10. Szaflarski 1978 ↓, s. 78-80.
  11. Szaflarski 1978 ↓, s. 309-344.
  12. Starnawska 1990 ↓, s. 52-62.
  13. a b Raport... 2005 ↓, s. 88-91.

Bibliografia[edytuj]

  1. Damian Absalon, Stanisław Czaja, Andrzej T. Jankowski: Środowisko geograficzne. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 1. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 43-78. ISBN 978-83-8772-724-6.
  2. Broszkiewicz Jacek; Katowice - reflektorem po mieście, wydawca: Urząd Miejski w Katowicach, ​ISBN 83-901884-0-6​, str. 51 - 59.
  3. Prezydent Miasta Katowice. Raport o stanie miasta Katowice. , 2005. Katowice. Urząd Miasta Katowice (pol.). 
  4. Joanna Starnawska: Dzieje Katowic (1299-1945). Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1990.
  5. Józef Szaflarski (red.): Katowice 1865-1945: zarys rozwoju miasta. Katowice: Śląski Instytut Naukowy. Wyd. Śląsk, 1978.