Dąb (Katowice)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Katowic Dąb
Dzielnica Katowic
Ilustracja
Ulica Dębowa, Silesia Business Park przy ul. Chorzowskiej, budynek dawnej dyrekcji Huty Baildon, Kościół św. Jana i Pawła, Silesia City Center, Filia Dąb Miejskiego Domu Kultury Koszutka
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Katowice
Zespół dzielnic północny
Data założenia XIII w.
W granicach Katowic 1924
Powierzchnia 1,86[1] km²
Populacja (2007)
• liczba ludności

7694[1]
• gęstość 4141[1] os./km²
Nr kierunkowy 0-32
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na mapie Katowic
Położenie na mapie
Portal Portal Polska

Dąb (niem. Domb) − dzielnica Katowic, położona w północnej części miasta, w zespole dzielnic północnych, między Wełnowcem-Józefowcem, Koszutką, Śródmieściem, Załężem, Osiedlem Tysiąclecia oraz Parkiem Śląskim w Chorzowie, nad Rawą.

Jest najwcześniej wzmiankowaną częścią Katowic, która była odnotowana już w dokumencie z 19 marca 1299 przekazującego wieś Chorzów i Krasny Dąb klasztorowi bożogrobców, do którego należał Dąb aż do XIX w. Na przełomie XIX i XX w. nastąpił szybki rozwój Dębu za sprawą lokalizacji nowych zakładów przemysłowych, zwłaszcza kopalni węgla Eminencja (od 1954 Gottwald, a od 1990 Kleofas) oraz huty Baildon. Do 1924 Dąb był osobną gminą, po czym stała się dzielnicą Katowic. Po upadku głównych zakładów przemysłowych pod koniec XX w. oraz rozwojem sektorów usług i handlu Dąb pozostaje ośrodkiem wielofunkcyjnym.

Zabudowa dzielnicy w znacznej mierze pochodzi z przełomu XIX i XX w. (ciągnie się ona głównie wzdłuż historycznych ciągów komunikacyjnych – ul. Dębowej i Agnieszki, a także równoległych do niej ulic) z dużym udziałem zabudowy okresu powojennego. Dąb jest bardzo dobrze skomunikowane dzięki Drogowej Trasie Średnicowej i drodze krajowej nr 79 (ulicy Chorzowskiej), a także linii tramwajowej biegnącej równolegle do drogi w kierunku Chorzowa i Śródmieścia Katowic. Dzielnica ma powierzchnię 1,86 km2 (1,13% powierzchni miasta) i liczyła w 2007 r. 7694 mieszkańców (2,4% ludności Katowic).

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Dąb jest jedną z dzielnic Katowic (nr 10), znajdującą się w grupie dzielnic północnych. Graniczy ona od północy z Wełnowcem-Józefowcem, od wschodu z Koszutką i Śródmieściem, od południa z Załężem, a od zachodu z miastem Chorzowem (z Parkiem Śląskim) oraz Osiedlem Tysiąclecia. Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego Dąb znajduje się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13), będącym częścią krainy geograficznej Wyżyna Śląska, w podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska[2][3].

Granica dzielnicy biegnie[4]:

  • od północy – wzdłuż granicy miasta z Chorzowem, dalej wzdłuż ul. Agnieszki, Krzyżowej i Ściegennego, po czym na wysokości osiedla Dębowe Tarasy skręca na wschód;
  • od wschodu – wzdłuż ul. Stęślickiego i Grundmanna;
  • od południa – wzdłuż środka koryta Rawy;
  • od zachodu – wzdłuż granicy gruntów, będących własnością Spółdzielni Mieszkaniowej Piast na zachód od ulicy Brackiej.

Geologia i gleby[edytuj | edytuj kod]

Dąb znajduje się w zapadlisku górnośląskim, będącym północną częścią dużej struktury geologicznej śląsko-morawskiej, która wypełnia utwory pochodzące z górnego karbonu, zwłaszcza osady węglonośne warstw rudzkich (westfal A), leżące w obrębie struktur paleozoicznych wyżyn środkowopolskich. Warstwy te wraz z młodszymi są przykryte przez utwory czwartorzędowe, głównie pochodzenia polodowcowego, powstałe w czasie zlodowacenia południowopolskiego. Składają się na nie głównie gliny zwałowe, ich zwietrzeliny oraz piaski i żwiry lodowcowe, natomiast w północnej części również piaskowce, zlepieńce, mułowce i iłowce. Osady rzeczne z holocenu w dolinie Rawy sięgają do głębokości 6 metrów[5][6][7].

Gleby na obszarze Dębu uległy silnej antropopresji wskutek rozwoju osadnictwa, przez co znaczny jest tu udział gleb inicjalnych. Występują tu głównie gleby antropogeniczne, wytworzone z glin zwałowych. Są one skażone metalami ciężkimi (ołowiem, kadmem i cynkiem), których źródłem są zanieczyszczenia przemysłowe i powstające ze spalania węgla[8][9].

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Ulica Agnieszki, ciągnąca się w kierunku północnym w górę na całej długości o ponad 20 metrów

Według jednostek morfologicznych północna część Dębu położona jest na Wzgórzach Chorzowskich, które tworzą szereg falistych, zaokrąglonych lub spłaszczonych wzniesień, które to na terenie dzielnicy dochodzą do 290 m n.p.m. w jej północnej części. Stok Wzgórz Chorzowskich ciągnie się wzdłuż ulicy Agnieszki oraz Dębowej i Złotej do doliny Rawy. Jest on rozcięty obniżeniami dolinnymi (w tym wzdłuż ul. Dębowej[10][11].

Najwyższy punkt dzielnicy, dochodzący do 295 n.p.m, znajduje się w północnych krańcach Dębu, przy skrzyżowaniu ul. Agnieszki z ul. Bytkowską i Mikusińskiego. Obszar dzielnicy obniża się w kierunku południowym. Południowa część położona jest w Obniżeniu Rawy. Poziom Rawy przy granicy Dębu, Osiedla Tysiąclecia i Załęża wynosi 264,7 m n.p.m. Różnica wysokości między najwyższym i najniższym punktem w dzielnicy wynosi około 35 m[11][12].

Powierzchnia dzielnicy jest mocno przekształcona na skutek działalności człowieka, zwłaszcza w formie nasypów dróg komunikacyjnych oraz przekształceń, zwłaszcza w wyniku działalności budowlanej. Na zmianę rzeźby terenu w Dębie istotną rolę odgrywają procesy niwelacji, sedymentacji oraz osiadania różnych materiałów[10][11].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Warunku klimatyczne Dębu w niewielkim stopniu różnią się od klimatu dla całych Katowic. Jest on modyfikowany zarówno przez czynniki klimatotwórcze jak i lokalne, a także przez działalność człowieka (np. efekt miejskiej wyspy ciepła)[13]. Na klimat dzielnicy w większym znaczeniu mają wpływy oceaniczne z przewagą nad wpływami kontynentalnymi oraz sporadycznie docierające tu od południowego zachodu przez Bramę Morawską masy powietrza zwrotnikowego[13].

Średnia roczna temperatura w Katowicach w wieloleciu 1961-2005 wynosiła 8,1 °C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec (17,8 °C), a najchłodniejszym styczeń (-2,2 °C). Średnie roczne usłonecznienie w wieloleciu 1966-2005 wynosiło 1 474 godziny. Średnia roczna suma opadów w skali roku w wieloleciu 1951-2005 wynosiła 713,8 mm. Średni czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 60-70 dni, a okres wegetacyjny trwa średnio 200-220 dni. W ciągu roku przeważają wiatry zachodnie i południowo-zachodnie, a najrzadziej wieje z północy. Średnia prędkość wiatru wynosi 2,4 m/s[13].

Hydrografia i hydrogeologia[edytuj | edytuj kod]

Rawa na wysokości dawnej Huty Baildon

Powierzchnia Dębu położona jest w całości w lewym dorzeczu Wisły, w zlewni Rawy. Rzeka ta, będąca dopływem Czarnej Przemszy, na terenie Dębu biegnie z zachodu na wschód, wzdłuż południowej granicy z Załężem. Ma w całości uregulowany przebieg i jest obwałowana. Stanowi ona odbiornik oczyszczonych i surowych ścieków oraz wód opadowych. W latach 1992-2002 udział wód obcych (ścieków komunalnych i przemysłowych) wynosił około 70%, co powodowało głębokie zaburzenia naturalnego przepływu wody. Poziom wód gruntowych w dolinie rzeki jest niski, przy czym wody te na obszarze dzielnicy mogą występować na bardzo zmiennych głębokościach z powodu zróżnicowania podłoża oraz skanalizowania dzielnicy i uszczelnienia koryta Rawy. W Dębie nie ma występuje żaden zbiornik wodny, natomiast już w XVI w. na Rawie istniało szereg stawów spiętrzeniowych, które służyły kuźniom, były wykorzystywane jako rybniki, a także miały zapobiegać powodziom. Dawny Staw Załęski, który znajdował się w południowo-wschodniej części Dębu, powstał pod koniec XV w.[14][15]

Dąb położony jest w obrębie śląsko-krakowskiego regionu hydrogeologicznego. Utwory wodonośne występują tu we wszystkich warstwach stratygraficznych, lecz ich znaczenie jest uzależnione od czynników geologicznych, hydrogeologicznych oraz wpływu człowieka. Większe kompleksy występują w dolinie Rawy i Kłodnicy. Dzielnica znajduje się w obrębie Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 329 Bytom, mającego charakter krasowo-szczelinowy, lecz nie posiada on na terenie dzielnicy zasobów użytkowych[16][6].

Przyroda i ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

W okresie przedindustialnym w rejonie Dębu rozciągały się rozległe kompleksy leśne, zwłaszcza na północ i zachód od Dębu. Dominował tu drzewostan świerkowy, ale także występowały tu drzewa liściaste. Lasy te zamieszkiwały różne gatunki zwierząt, zwłaszcza saren, jeleni, lisów i dzików[17]. W późniejszych latach na skutek industrializacji i urbanizacji dzielnicy udział terenów zielonych zmalał, lecz wciąż pozostaje on dosyć duży. W zachodniej części Dąb graniczy z rozległym kompleksem parkowym – Parkiem Śląskim. W mieszkalnej części dzielnicy żyją gatunki synantropijne zwierząt, takie jak gołąb skalny, wróbel zwyczajny, sierpówka, jerzyk zwyczajny, kawka zwyczajna, sroka zwyczajna i kos zwyczajny. Duży wpływ na skład gatunkowy roślin miała działalność człowieka, przez co występuje tu roślinność synantropijna oraz ruderalna[18][19].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki i okres do XVIII wieku[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Dębie pojawia się w dokumencie z 19 marca 1299 wystawionym przez księcia Kazimierza bytomskiego przekazującego wieś Chorzów i Krasny Dąb (Chorzow et Crasni Damb) klasztorowi bożogrobców w Miechowie jako fundację na utrzymanie klasztoru oraz Szpitala św. Ducha w Bytomiu[20]. Wcześniejsze istnienie Dębu mógłby sugerować dokument papieża Innocentego II z 1136 zatwierdzający sądownictwo arcybiskupa gnieźnieńskiego nad Chorzowem i okolicznymi włościami, a także dokument Władysława opolskiego z 1257 mówiący m.in. o odbudowaniu zniszczonego najazdem Tatarów Chorzowa i Białobrzezia przez zakon Bożogrobców. Białobrzezie to prawdopodobnie pierwotna nazwa Dębu[21].

Dąb opisuje również Jan Długosz w swoim dziele Księga uposażeń wydanym w 1480. Według Długosza, książę Kazimierz bytomski w 1299 darował wieś Dąb klasztorowi bożogrobców jako dotację do szpitala św. Ducha w Bytomiu. Biskup krakowski Jan Muskata zaakceptował to postanowienie księcia Kazimierza i wymieniał w swoich dokumentach miejscowość już jako Dąb[22].

Od XIII aż do XIX w. Dąb wraz z Chorzowem był własnością zakonu bożogrobców w Miechowie. W imieniu klasztoru obu wsiami zarządzał proboszcz Parafii św. Marii Magdaleny w Chorzowie. Po kasacie zakonu bożogrobców i reformie administracyjnej w państwie pruskim w 1810, Dąb stał się samodzielną gminą[23].

Ludność w Dębie była wyznania katolickiego, najbliższe kościoły zaś znajdowały się w Bogucicach, Michałkowicach i Chorzowie, stąd też ze wzrostem ludności, zaistniała potrzeba budowy własnej świątyni. Budowę pierwszego kościoła w Dębie rozpoczęto w 1873. Ten drewniany kościół został poświęcony 28 lutego 1875 przez ks. Markiefkę z Bogucic. Znaczny wzrost ludności a także powstanie kościoła spowodowało odłączenie Dębu od parafii chorzowskiej i utworzenie samodzielnej wspólnoty, parafii św. Jana i Pawła Męczenników. Nastąpiło to 11 sierpnia 1894 a w skład parafii weszła również wieś Józefowiec. Budowę obecnego kościoła według planu architekta Ludwiga Schneidera rozpoczęto w 1901. Biskup wrocławski kardynał Georg Kopp konsekrował kościół w dniu 15 października 1902[24][25].

Pudlingarnia Johna Baildona na litografii z połowy XIX wieku (obecnie Huta Baildon)

W początkowym okresie wsi dominowała tu gospodarka rolna. Od czasów średniowiecza dominowała uprawa żyta i owsa, a od XVIII w. uprawiono również jęczmień, groch, tatarkę i proso. Uprawę ziemniaków na terenie Dębu rozpowszechniono w XIX w. Dzięki zasobom gliny i piasku czynne tu też były piaskownie i doły cegielniane. W Dębie znajdował się prawdopodobnie pierwszy ośrodek górnictwa kruszcowego i węglowego na terenie dzisiejszych Katowic. Wydobywano tu również rudę żelaza, którą przetwarzano w kuźnicy Boguckiej. Niezbyt zasobne złoża wyczerpały się już w drugiej połowie XVI w. Prawie dwieście lat później zaczęto kopać w Dębie szyby, tym razem przeznaczone do wydobywania węgla kamiennego. W 1787 powstała kopalnia Furstin Hedwig, której własność nadano proboszczowi parafii chorzowskiej – Ludwikowi Bojarskiemu, w 1790 zaniechano wydobywania ale już w 1805 powstała nowa kopalnia Neue Hedwig, która wydobywała lepszy węgiel trzynastoma szybami o głębokości od 10 do 30 metrów. Ta kopalnia również była własnością parafii chorzowskiej[26].

XIX i początek XX wieku[edytuj | edytuj kod]

Przedwojenne pieczęcie dawnej gminy Dąb

W pierwszej połowie XIX wieku na obszarze Dębu rozwinęło się również hutnictwo. Powstała huta cynku Friden oraz w 1823 huta żelazapudlingarnia Johna Baildona. Rozwój hutnictwa spowodował wzrost zapotrzebowania na węgiel. W 1838 powstała w Dębie nowa kopalnia Waterloo, której właścicielem był John Baildon i klasztor bożogrobców w Miechowicach. W 1826 na terenie dąbskiego dominium klasztornego powstały dwie kolonie – Józefowiec i Bederowiec, założone przez proboszcza parafii chorzowskiej Józefa Bedera. Dąb jako własność klasztorna został w 1840 przejęty przez państwo pruskie (w ramach reformy administracyjnej), a 5 lat później przekazany (wieś, kopalnie Furstin Hedwig, Neue Hedwih i połowę kopalni Waterloo) Szpitalowi Św. Ducha w Bytomiu, który był współwłaścicielem wsi od 1299[26].

Udziały Johna Baildona po jego śmierci przeszły w obce ręce – ostatecznie kopalnia Waterloo stała się własnością Fritza von Friedlaender-Fould a pudlingarnia stała się własnością koncernu Obereisen (1887)[26].

Począwszy od drugiej połowy XIX wieku, Dąb przekształcał się ze wsi w osadę przemysłową. W latach czterdziestych XIX wieku Dąb posiadał 52 domy, folwark, szkołę, dwa młyny i dwie karczmy. Działała tu huta cynku Agnes, huta żelaza Baildon oraz kopalnie węgla kamiennego: Arthur i Waterloo. W 1907 rozpoczęła produkcję kopalnia Eminencja (Eminenzgrube) będąca własnością Szpitala Św. Ducha, parafii w Chorzowie oraz huty Baildon[26].

W 1828 powstała w Dębie pierwsza szkoła – w wynajętej chałupie. Własny budynek szkoła otrzymała dopiero trzydzieści lat później. Do 1847 uczono tu wyłącznie w języku polskim, a do 1872 język polski był językiem wykładowym. W końcu XIX wieku Dąb był ważnym ośrodkiem polskiego życia kulturalnego. Działały tu: Związek Chrześcijańskich Robotników (1882-1885), który wystawiał wiele inscenizacji teatralnych, Towarzystwo Św. Alojzego (od 1892), które także organizowało przedstawienia teatralne, chór Echo (od 1896), Towarzystwo Katolickich Robotników i młodzieżowe Kółko Towarzyskie, a w latach osiemdziesiątych rozwinęła w Dębie działalność Czytelnia Polska[27].

Lata międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Herb Dębu z około 1930 roku

Po kapitulacji Niemiec i zakończeniu I wojny światowej w 1918 powstała niepodległa Polska, a z nią odżyła sprawa losów Górnego Śląska. W czasie trzech powstań śląskich (1919, 1920, 1922), mieszkańcy Dębu aktywnie w nich uczestniczyli. W III powstaniu, skoncentrowane właśnie w Dębie oddziały powstańcze, uderzyły 3 maja 1921 na Katowice. Podczas plebiscytu na Górnym Śląsku w 20 marca 1921 54% uprawnionych mieszkańców gminy Dąb opowiedziało się za przyłączeniem do Polski. Wraz z częścią Górnego Śląska znalazł się on w granicach odrodzonej Polski. 20 czerwca 1922 nastąpiło uroczyste przejęcie gminy Dąb przez władze polskie. Do roku 1924 Dąb był gminą wiejską wraz ze wsiami Józefowiec i Bederowiec oraz koloniami Agnieszka i Sośnina. Po przyłączeniu Dębu do Katowic − 15 lipca 1924 wyłączony Józefowiec znalazł się w granicach gminy Wełnowiec[28].

Po 1918 życie społeczne i kulturalne w Dębie bardzo się ożywiło – rozpoczęło działalność Towarzystwo Polek i Towarzystwo Oświaty im. św. Jacka oraz oddział Towarzystwa Gimnastycznego Sokół i klub sportowy Dąb Katowice[29]

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

2 września 1939 wojska niemieckie wkroczyły do Dębu. Dzień później do doszło większych starć z Niemcami przy trasie Katowice-Chorzów, gdzie patrol porucznika Franciszka Kruczka walczył z oddziałem Freikorpsu pod dowództwem Ewalda Wutzena. Ostatnie walki na terenie Katowic trwały do 7 września 1939. Niemcy po zajęciu Dębu przystąpili do czystek etnicznych – w kopalni Eminencja zwolniono wszystkich dawnych powstańców śląskich, a w Hucie Baildon rozstrzelano grupę powstańców. W obozach zagłady zginęło wielu mieszkańców Dębu, w tym ks. Karol Żmij, ks. Józef kania, Jan Oleś i Józef Waluś. Nowe niemieckie władze zawiesiły wszystkie polskie organizacje, natomiast w latach 1941-1945 na terenie Huty Baildon funkcjonowało kilka obozów pracy. Na początku 1945 rozpoczęła się ofensywa Armii Czerwonej w rejonie Dębu. W styczniu trwały naloty radzieckich bombowców, które uszkodziło kilka budynków[30].

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

Zabudowania dawnej KWK Gottwald przed wybudowaniem w 2005 galerii handlowej Silesia City Center

Po II wojnie światowej wznowiono prace w największych zakładach przemysłowych w dzielnicy. W hucie Baildon produkcję wznowiono 1 lutego 1945. W ciągu najbliższych lat hutę zmodernizowano, zwłaszcza w latach 50. i 60. XX w. Wydobycie w kopalni Eminencja wznowiono również 1 lutego 1945, natomiast w marcu 1953 kopalnia otrzymała imię po zmarłym prezydencie Czechosłowacji Klementa Gottwalda. W międzyczasie do kopalni przyłączono pole wydobywcze Katowice. 1 stycznia 1974 tę kopalnię przyłączono do kopalni Kleofas w Załężu, a od lat 90. XX w. rozpoczęto stopniową likwidację wydobycia, które trwało do 1994. Na terenie zlikwidowanej kopalni 18 listopada 2005 otwarto do użytku nowe centrum handlowe – Silesia City Center, a 22 lutego 2007 rozpoczęto budowę osiedla Dębowe Tarasy[31].

W latach PRL-u z inicjatywy zakładów przemysłowych powstały liczne obiekty użyteczności publicznej. Już w 1955 przy ul. Krzyżowej kopalnia Gottwald uruchomiła przedszkole i dom kultury, a w 1961 basen przy ul. Dębowej. W 1981 z inicjatywy huty Baildon otwarto przychodnię na rogu ul. Żelaznej i Chorzowskiej[31].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności na terenie Dębu z biegiem czasu ulegała dużym zmianom. Pierwsze dane dotyczące ludności Dębu pochodzą z 1598, kiedy to ówczesną wieś zamieszkiwało 10 kmieci, zagrodnik i 2 sołtysów. W 1660 W Dębie mieszkało 11 gospodarzy, 9 zagrodników, młynarz i karczmarz. W 1763 mieszkało już 10 chałupników z polem, 10 chłopów, 6 zagrodników i sołtys. Dokładniejsze dane dotyczące liczby ludności pochodzą od XVIII w. – w 1783 w Dębie mieszkało 250, a w 1825 423 osoby. Gwałtowny wzrost liczby mieszkańców Dębu nastąpił na przełomie XIX i XX wieku, a wraz z tym na przestrzeni jednego zaledwie wieku wieś przekształciła się w duży ośrodek przemysłowy. Związane to było z dynamicznie rozwijającymi się na tym terenie zakładami przemysłowymi, zwłaszcza z uruchomieniem wydobycia w kopalni Eminencja. W Dębie w 1988 mieszkało łącznie 10 423 osób. Wtedy to w strukturze ludności dominowały osoby w wieku 45-59 lat. W późniejszym okresie następował spadek liczby ludności – w 1997 dzielnica liczyła około 9 800 mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosiła 5 160 osób/km². W 2007 dzielnicę zamieszkiwało 7 694 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 4 141 osób/km², tj. ponad dwukrotnie większa od gęstości zaludnienia całych Katowic, która wynosiła w 2007 1 916 osób/km². Okres ten charakteryzował się dominacją liczby osób w wieku 60 lat i więcej oraz niewielkim udziałem osób w wieku przedprodukcyjnym[32][33][1][34][35].

Poniższy wykres przedstawia wzrost ludności Dębu na przestrzeni kilku wieków[26][36][1][35][33][37][38][39][40][41].

W 2007 w jednostce urbanistycznej Dąb-Józefowiec mieszkało 21 785 osób. Według prognoz w wariancie pesymistycznym w 2020 w tej jednostce ma mieszkać 19 771, a w 2030 − 17 188 osób. W wariancie optymistycznym liczba ludności ma wynieść w 2020 − 20 035, a w 2030 − 17 338 osób. W prognozie uwzględniającej saldo migracji szacuje się wzrost liczby osób faktycznie zamieszkałej, wynikający zwłaszcza z nowych inwestycji w budownictwie mieszkaniowym. Według tej prognozy w 2020 liczba ludności jednostki ma wynieść 23 723 osób, a w 2030 − 24 545[42][43].

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Dąb stał się dzielnicą w 1924, kiedy to wraz z Bogucicami, Brynowem, Ligotą, Załężem i Zawodziem przyłączono do Katowic. Obszar gminy wynosił wówczas 4,06 km². Dąb w latach międzywojennych przydzielono do dzielnicy III Załęże-Dąb[44], natomiast 7 października 1954 obszary dzielnicy przydzielono do dzielnicy Załęże-Śródmieście[45]. Dnia 16 września 1991 w Katowicach utworzono 22 pomocnicze jednostki samorządowe, spośród której wydzielono również obecną dzielnicę. Według Uchwały nr XLVI/449/97 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 września 1997 Dąb jest statutową dzielnicą w zespole dzielnic północnych i stanowią 10. jednostkę pomocniczą[4][46].

W dzielnicy funkcjonuje Rada Jednostki Pomocniczej nr 10 Dąb, posiadająca statut od 29 kwietnia 2015. Pierwsze wybory do Rady odbyły się 29 listopada 2015. Rada jednostki składa się z 15 radnych wybieranych na 4-letnią kadencję. Organem wykonawczym Rady jest Zarząd Jednostki. Przewodniczącym Rady Jednostki Pomocniczej w kadencji 2015-2019 jest Marek Wolski, natomiast Przewodniczącym Zarządu Grzegorz Łagódka[47][48].

W wyborach do rady miasta dzielnica należy do okręgu nr 4 (Osiedle Tysiąclecia, Dąb, Załęże, Osiedle Witosa, Załęska Hałda-Brynów). W latach 2010–2014 okręg ten miał 6 przedstawicieli w Radzie Miasta[49].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Autobus komunikacji miejskiej Solaris Urbino spółki PKM Katowice, kursujący na zlecenie KZK GOP na ul. Chorzowskiej; w tle budynki Silesia Business Park (w budowie) oraz kościół pw. św. Jana i Pawła

Do głównych ciągów komunikacyjnych Dębu należą drogi wykształcone wraz z rozwojem urbanistycznym dzielnicy zwłaszcza ulica Dębowa, przy której zlokalizowana jest najstarsza zabudowa dzielnicy. Do pozostałych głównych wewnętrznych ciągów komunikacyjnych należą ulice: Agnieszki, Krzyżowa, Ściegiennego i Złota[50][11][51].

Dąb jest bardzo dobrze skomunikowane z resztą regionu. Otaczają ją dwie ważne dla konurbacji górnośląskiej arterie komunikacyjne: Drogowa Trasa Średnicowa (ul. Chorzowska – Trasa im. Nikodema i Józefa Renców) i droga krajowa nr 79 (ul. Chorzowska). Drogi te są połączone z ul. Bracką i ul.Bocheńskiego i dalej na południe z autostradą A4 w duży węzeł drogowy[50]. W powiązaniach wewnątrzmiejskich Dąb ma bardzo dobre połączenia ze Śródmieściem (wzdłuż ul. Chorzowskiej i Trasy im. Nikodema i Józefa Renców), a także z ościennymi dzielnicami oraz wzdłuż głównych dróg z m.in. z Bogucicami, Koszutką, Giszowcem i Szopienicami-Burowcem[50].

Komunikacja publiczna[edytuj | edytuj kod]

Tramwaj Alstom Citadis 100 w rejonie przystanku przy Silesia City Center

Komunikacja publiczna na obszarze dzielnicy funkcjonuje poprzez autobusy i tramwaje. Brak jest natomiast komunikacji kolejowej. Linie tramwajowe są obsługiwane przez KZK GOP, natomiast autobusy przez KZK GOP oraz MZKP Tarnowskie Góry. Na terenie dzielnicy według stanu ze stycznia 2016 znajduje się 7 przystanków komunikacji publicznej, z czego 3 to przystanki tramwajowo-autobusowe, a 4 to przystanki autobusowe. Linie autobusowe kursują na głównych trasach dzielnicy, natomiast linia tramwajowa biegnie równolegle do ulicy Chorzowskiej, na wydzielonym torowisku. Według stanu ze stycznia 2016 główne ciągi komunikacji miejskiej w dzielnicy to[52]:

  • ul. Chorzowska: na wysokości przystanku Dąb Kościół kursuje 13 linii autobusowych (6, 7, 7N, 23, 109, 110, 673, 674, 820, 830, 830N, 840, 840N) oraz 5 linii tramwajowych KZK GOP (6, 11, 19, 23 i 33); ciąg ten ma charakter głównie międzymiastowy, skąd główne kierunki połączeń to Śródmieście Katowic, Chorzów, Bytom, Tarnowskie Góry i Gliwice,
  • ul. Agnieszki – Krzyżowa – Ściegennego: na wysokości przystanku Dąb Krzyżowa kursują 4 linie autobusowe KZK GOP (linie: 0, 50, 110, 193); głównie linie wewnątrzmiejskie i do Siemianowic Śląskich.

Początki komunikacji tramwajowej na terenie dzielnicy sięgają długo przed budową osiedla, tj. końca XIX wieku. Wtedy to o koncesję na budowę wąskotorowej linii tramwaju parowego na trasie Królewska Huta – Dąb – Katowice – WełnowiecHuta Laura wystąpiła berlińska spółka Kramer & Co., którą uzyskała 23 marca 1896. W tym samym roku wybudowano odcinek Katowice (na wysokości obecnego ronda Jerzego Ziętka) – Wełnowiec – Huta Laura, natomiast dwa lata później rozpoczęto budowę linii tramwajowej Katowice (Rynek) – Dąb – Królewska Huta, którą ukończono w sierpniu, a uruchomiono 25 listopada 1898. Trasa na terenie Dębu aż do 1940 pozostała wąskotorowa, kiedy to na odcinku Katowice Rynek – Dąb – Chorzów Rynek oddano do użytku trasę normalnotorową[53].

Architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Dawna kolonia robotnicza przy ul. Studziennej, wybudowana w latach 60. XIX w.

Obszar Dębu charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem architektoniczno-urbanistycznym, kształtowanym w głównej mierze od końca XIX w. do czasów współczesnych. Znaczną część obszaru dzielnicy stanowi zabudowa mieszkaniowa wysokiej intensywności z zakresem usług podstawowych, powstałych zwłaszcza na pod koniec XIX i w pierwszej połowie XX wieku w stylu historyzmu i modernizmu, a także w latach powojennych. Najwięcej historycznych obiektów w Dębie koncentruje się wzdłuż ulic: Agnieszki (historyczna kolonia), Dębowej (głównie kamienice z I połowy XX w.), Lipowej i Złotej a także rejonach ulic, Cichej i Jasnej (osiedle budowane od lat międzywojennych). Południowa część dzielnicy pełni funkcje przemysłowo-usługowe, realizowane na terenach dawnej huty Baildon oraz zlikwidowanej kopalni Gottwald, pomiędzy którymi znajdują się tereny komunikacyjne o dużym natężeniu ruchu (ul. Chorzowska i linia tramwajowa). Dąb posiada znaczny udział powierzchni zabudowanej w stosunku do powierzchni dzielnicy, który wynosił w 2007 26% i był wyższy od wartości dla całego miasta o 3%[54][2].

Rozwój urbanistyczny[edytuj | edytuj kod]

Zabudowa na rogu ulic Dębowej i Studziennej z początku XX w.
Osiedle Dębowe Tarasy, budowane od 2007 na terenach w pobliżu dawnej kopalni Gottwald

Układ urbanistyczny Dębu kształtował się już przed lokacją wsi. Na terenie Dębu wyznaczono trakt biegnący do Krakowa, zwany via magma. Od strony Załęża biegł on wzdłuż obecnej ul. Żelaznej i dalej wzdłuż obecnej ul. Ściegennego do Bytkowa. Trasa do Chorzowa biegła natomiast częściowo wzdłuż ul. Szpitalnej. Na tej ulicy oraz przy obecnej ul. Wiejskiej koncentrowało się najstarsze osadnictwo w Dębie. Zabudowa koncentrowała się również w rejonie obecnego skrzyżowania ul. Brackiej i Chorzowskiej, w pobliżu dawnego folwarku. W XVII w. układ urbanistyczny Dębu był już w zasadniczym stopniu wykształcony. Oś układu wsi stanowił bezimienny potok, który płynął wzdłuż ulicy Dębowej i Agnieszki. Dzisiejsze ulice: Studzienna, Sportowa, Węglowa i Źródlana były natomiast wówczas polnymi drogami. Po zachodniej stronie Dębu, na odcinku między ulicami Lipową a Szpitalną, znajdowały się zabudowa gospodarstw. Pola uprawne ciągnęły się prostopadle do głównej drogi[55][32].

Na początku XIX w. zabudowa Dębu wzdłuż ul. Dębowej była drewniana, kryta słomą. W tym czasie wytyczono drogę Bytom – Królewska Huta – Katowice (obecna ul. Chorzowska), a w 1896 równolegle do drogi uruchomiono linię tramwajową. Wraz z rozwojem przemysłu powstawała nowa zabudowa dla robotników. W latach 60. XIX w. przy ul. Studziennej powstała kolonia jednopiętrowych domów, będąca do dziś jednym z najstarszych kompleksów budynków w Dębie. W rejonie zabudowań gospodarskich powstawały nowe kamienice czynszowe. Zabudowa ta szczególnie intensywnie rozwijała się na przełomie XIX i XX wieku. W tym czasie rozbudowano również Hutę Baildon, a także kopalnię Eminencja (w tym o siedzibę dyrekcji i cechownię). W 1900 powstał plan rozbudowy Dębu. W tym czasie wytyczono równoległe do ul. Dębowej ulice Bukową i Złotą. Nowa zabudowa dalej koncentrowała się wzdłuż ul. Dębowej. W latach 1901-1904 powstały familoki przy ul. Lipowej. Powstały również familoki przy ul. Krzyżowej, a także Kolonia Agnieszka[36][32].

W latach międzywojennych wybudowano stosunkowo niewiele budynków w porównaniu do okresu przedwojennego, w tym w latach 20. XX w. przy ul. Dębowej 6-8 i przy obecnej ul. Bukowej. Wybrukowano główne ulice w dzielnicy: Chorzowską, Dębową, Agnieszki, Żelazna i Lipową. W latach 30. XX w. rozpoczęto budowę osiedla willowego św. Ducha przy ul. Błękitnej i Widok[56].

W latach powojennych w intensywnym stopniu wzmożony został proces zabudowy Dębu. W okresie PRL-u, już w latach 1958-1961 powstało osiedle domów jednorodzinnych w rejonie ul. Brzoskwiniowej i Morelowej. Od lat 50. i 60. XX w. kontynuowano budowę osiedla Ducha w rejonie ul. Widok, Ściegiennego i Błękitnej. Znaczną większość budynków ukończono do lat 70. XX w. Rozbudowano również zachodnie i północno-wschodnie rejony dzielnicy – w latach 1960-1975 powstało osiedle przy ul. Akacjowej oraz Gruszowej i Jabłoniowej. Również w podobnym okresie wybudowano bloki przy ul. Sportowej i Złotej[12].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Początki szkolnictwa na terenie Dębu wiążą się z osobą ks. Józefa Bedera, który 1 czerwca 1827 wystosował prośbę do władz rejencji opolskiej o wyrażenie zgody na założenie szkoły w Dębie, argumentując zbytnim oddaleniem miejsca zamieszkania uczniów do najbliższej szkoły. Po akceptacji władz budynek szkoły, wybudowany w pobliżu kościoła parafialnego, został ukończony 1 stycznia 1828[29].

Pierwszym nauczycielem w nowej szkole został Operalski. Do szkoły w 1834 uczęszczało 117 dzieci, natomiast w 1856 już 256 uczniów. W związku ze wzrostem liczby uczniów w 1850 ówczesny nauczyciel Bubin zwrócił się z wnioskiem o budowę nowej siedziby, lecz zdecydowano się na razie na powiększeniu ówczesnej szkoły i zatrudnieniu nowego nauczyciela. Nowy, murowany budynek wybudowano w miejsce starego w 1856[29].

Drugą szkołę w Dębie wybudowano w 1892 przy obecnej ul. Agnieszki, natomiast szkołę dla dzieci w Józefowcu przy ul. Józefowskiej otwarto w 1901. W trzech szkołach powszechnych w latach 1910-1911 uczyło się 2980 uczniów, a pracowało 37 nauczycieli. W 1912 oddano do użytku nową szkołę przy ul. Sportowej[29].

W okresie międzywojennym w Dębie funkcjonowały dwie szkoły powszechne[57]:

  1. Szkoła powszechna nr 18 – mieściła się przy obecnej ul. Sportowej; w połowie lat 30. XX w. patronem szkoły został Karol Miarka. W tym czasie do szkoły uczęszczało 535 uczniów, a pracowało 13 nauczycieli.
  2. Szkoła powszechna nr 19 im. Zygmunta Krasińskiego – szkoła, która mieściła się przy ul. Agnieszki, do której ok. 1935 uczęszczało 382 uczniów, a pracowało 9 nauczycieli. W latach 1929-1933 przebudowano budynek szkoły.
Budynek Szkoły Podstawowej nr 19 im. Wojciecha Korfantego przy ul. Agnieszki 2

Po II wojnie światowej na terenie Dębu dokonano reorganizacji istniejących szkół. Od 1969 Szkoła Podstawowa nr 19 miała nowego patrona – Stefana Franciszoka, a w 1977 oddano do użytku przy szkole salę gimnastyczną. Od 2010 szkoła ta nosi imię Wojciecha Korfantego[58]. Dnia 1 września 2007 decyzją Rady Miasta Katowice połączono Szkołę Podstawową nr 18 oraz Miejskie Przedszkole nr 24 w Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 1 z siedzibą przy ul. Sportowej 29[59].

Według stanu z kwietnia 2016 na terenie Dębu znajdują się następujące placówki oświatowe:

  1. Miejskie Przedszkole nr 23 (ul. Dębowa 3)[60],
  2. Szkoła Podstawowa nr 19 im. Wojciecha Korfantego (ul. Agnieszki 2)[58],
  3. Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 1 (ul. Sportowa 29) – składa się z następujących placówek[59]:
    • Miejskie Przedszkole nr 24,
    • Szkoła Podstawowa nr 18.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Największą wspólnotą wyznaniową w Dębie jest rzymskokatolicka parafia świętych Jana i Pawła Męczenników, obejmująca zasięgiem całą dzielnicę. Przynależy ona do dekanatu Katowice-Załęże. Parafia ta w 2015 liczyła około 6730 parafian, co stanowi około 90% mieszkańców Dębu. Początki parafii wiążą się ze znacznym wzrostem liczby ludności w XIX w. i chęcią powołania nowej wspólnoty z chorzowskiej parafii, do której przynależeli mieszkańcy Dębu. Pierwszy, tymczasowy drewniany kościół powstał w 1875. Wówczas posługę duszpasterską dla około 2400 wiernych z Dębu, Józefowca i Bederowca odprawiali księża z chorzowskiej parafii. Jako, że kościół ten stawał się coraz bardziej niewystarczający dla wzrastającej liczby mieszkańców, kardynał Georg Kopp 18 sierpnia 1894 wydał dekret ustanawiający parafię w Dębie. Pierwszym proboszczem został 8 lipca 1895 ks. Maksymilian Krocker. W lipcu 1897 rozpoczęto budowę plebanii przy obecnej ul. Chorzowskiej 160, natomiast budowa kościoła parafialnego w stylu neoromańskim z elementami eklektyzmu autorstwa Ludwika Schneidera trwała w latach 1901-1902. W 1935 w pod względem struktury wyznania w Dębie mieszkało 9166 katolików (ponad 98% mieszkańców Dębu), 111 protestantów oraz kilku Żydów[61][62][63][64][25].

Do dębskiej parafii przynależy położona na terenie dawnej kopalni Gottwald przy centrum handlowym Silesia City Center kaplica św. Barbary, poświęcona w 2005, wybudowana w budynku w którym dawniej stała maszyna wyciągowa. Regularnie odbywają się tam nabożeństwa, a także koncerty muzyki poważnej[65].

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Znaczek międzywojennego klubu Dąb Katowice
Stadion GKS-u Katowice przy ul. Bukowej

Sport w Dębie zaczął się rozwijać od początku XX w. W 1905 zainicjowano Towarzystwo Sportowe Turnverein, które od 1906 występowało pod nazwą Menner Turn Verein Domb. 12 lutego 1912 utworzono gniazdo Dąb-Józefowiec Towarzystwa Gimnastycznego Sokół. W pierwszym roku działalności gniazdo skupiało kilkanaście, a w 1920 113 osób. Pierwszym prezesem był Antoni Manowski, a sala do ćwiczeń znajdowała się przy ul. Dębowej 88[27].

Przed I wojną światową powstał klub piłki nożnej Club Eiche 1911. Został on w latach międzywojennych, w 1922 przekształcony w Klub Sportowy Dąb, który do 1936 prowadził jedynie sekcję piłki nożnej. Od tamtego czasu rozwijano inne dyscypliny sportowe, jak boks, hokej na lodzie, kolarstwo i lekkoatletyka. W latach międzywojennych funkcjonowały dodatkowo cztery kluby sportowe: Klub Szachistów Pogoń 1924, Robotniczy Klub Sportowy Przyszłość (piłka ręczna), Klub Sportowy Legia (kolarstwo) oraz Klub Tenisowy Baildon[27].

W latach międzywojennych do września 1939 kontynuowało swoją działalność gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego Sokół. Ćwiczenia odbywały się w tamtym czasie w sokolni przy ul. Krzyżowej. Największe sukcesy członkowie towarzystwa odnosili w siatkówce kobiet, a poza tym rozwijano też inne dyscypliny sportowe[66].

Po II wojnie światowej pierwsze kluby sportowe powstały przy zakładach przemysłowych – w 1945 rozpoczął działalność KS Baildon, a rok później Klub Sportowy Kopalni Eminencja, który po kilkakrotnych zmianach przyjął nazwę Górniczy Klub Sportowy Dąb. Swoje boisko klub miał przy ul. Sportowej. Główną dyscypliną uprawianą w GKS Dąb była piłka nożna, a także w boks, łyżwiarstwo, lekkoatletyka, pływanie i piłka wodna. Został on połączony w 1968 z klubem GKS Katowice, założonym w 1964. Nowy, wielosekcyjny klub stał się właścicielem stadionu przy ul. Bukowej[67].

KS Baildon w latach PRL-u początkowo funkcjonował w czterech sekcjach: boksie, łyżwiarstwie figurowym, pływaniu i piłce wodnej. W 1969 na rogu ul. Chorzowskiej i Żelaznej oddano do użytku nieistniejącą już dziś halę sportową, dzięki czemu klub znacznie rozwinął działalność w wielu sekcjach sportowych, osiągając sukcesy zwłaszcza w tenisie ziemnym i stołowym, hokeju na lodzie, szermierce oraz podnoszeniu ciężarów[67].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Studium... 2012 ↓, s. 3.
  2. a b Raport... 2005 ↓, s. 14-18.
  3. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 43.
  4. a b Uchwała NR XLVI/449/97 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 września 1997 r.. [dostęp 2014-04-04].
  5. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 16-23.
  6. a b Centralna Baza Danych Geologicznych. Geoportal (pol.). Państwowy Instytut Geologiczny. [dostęp 2014-07-21].
  7. Nita 2008 ↓, s. 16.
  8. Studium... 2012 ↓, s. 32-33.
  9. Fajer 2008 ↓, s. 119-130.
  10. a b Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 43-44.
  11. a b c d Geoportal krajowy (pol.). geoportal.gov.pl. [dostęp 2014-04-15].
  12. a b Internetowe mapy Systemu Informacji Przestrzennej Katowic (pol.). mapserver.um.katowice.pl. [dostęp 2014-11-25].
  13. a b c Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 52-54.
  14. Borowy 1997 ↓, s. 74.
  15. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 54-57.
  16. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 61-63.
  17. Rzewiczok 1999 ↓, s. 9-10.
  18. Pszczółka i Pszczółka 2011 ↓, s. 12.
  19. Tokarska-Guzik, Rostański i Kupka 2002 ↓, s. 35.
  20. Katowice przed nadaniem praw miejskich www.mhk.katowice.pl [dostęp 2017-01-23]
  21. Rzewiczok 1999 ↓, s. 11-13.
  22. Rzewiczok 1999 ↓, s. 13-15.
  23. Rzewiczok 1999 ↓, s. 25-30.
  24. Rzewiczok 1999 ↓, s. 38-42.
  25. a b Borowy 1997 ↓, s. 60-62.
  26. a b c d e Rzewiczok 1999 ↓, s. 29-35.
  27. a b c Rzewiczok 1999 ↓, s. 48-51.
  28. Rzewiczok 1999 ↓, s. 52-54.
  29. a b c d Rzewiczok 1999 ↓, s. 36-37.
  30. Rzewiczok 1999 ↓, s. 73-75.
  31. a b Rzewiczok 1999 ↓, s. 76-78.
  32. a b c Borowy 1997 ↓, s. 65-68.
  33. a b Dzielnice Katowic (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2016-01-21].
  34. Studium... 2012 ↓, s. 46.
  35. a b Studium... 2012 ↓, s. MI.21.
  36. a b Rzewiczok 1999 ↓, s. 43-47.
  37. Meyers Großes Konversations-Lexikon. T. 5. Leipzig: 1905, s. 97. (dane za 1900 r.)
  38. Tab. 4. Powierzchnia miasta oraz gęstość zaludnienia. „Rocznik Statystyczny Katowic. Rok 1938”, s. 2, 1939. Urząd Statystyczny Miasta Katowic (pol.).  (dane za 1938-12-31)
  39. F. A. Brockhaus: Brockhaus' Konversationslexikon. T. 17: Supplement. Lipsk, Berlin, Wiedeń: 1894-1896. [dostęp 2014-07-30]. (dane za 1880 r.)
  40. Urząd Miasta Katowice: Jednostki Pomocnicze (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2015-03-31]. (dane za 2013-12-31)
  41. Załącznik nr 3 do Zarządzenia nr 714/2016 Prezydenta Miasta Katowice z dnia 11.03.2016 w sprawie określenia zasad i harmonogramu realizacji Budżetu Obywatelskiego Katowice 2017. , 2016-03-11 (pol.).  (dane za dzień 2015-12-31).
  42. Studium... 2012 ↓, s. Z I.13 1/2.
  43. Studium... 2012 ↓, s. Z I.14 1/1.
  44. „Rocznik Statystyczny Katowic. Rok 1927”, s. 52, 1928. Urząd Statystyczny Miasta Katowic (pol.). 
  45. Uchwała Nr 671 Prezydium Rządu z dnia 7 października 1954 r. w sprawie podziału na dzielnice miasta Stalinogrodu.. „Monitor Polski Nr 111, poz. 1552”, 1954 (pol.). 
  46. Uchwała NR XXVI/148/91 Rady Miejskiej w Katowicach z dnia 16 września 1991 r..
  47. Rada Jednostki Pomocniczej nr 10 - Dąb (pol.). bip.um.katowice.pl. [dostęp 2016-01-22].
  48. Uchwała nr VIII/139/15 Rady Miasta Katowice z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie nadania Statutu Jednostce Pomocniczej nr 10 Dąb. (pol.). 
  49. Biuletyn Informacji Publicznej. Urząd Miasta Katowice. Radni VII kadencji. [dostęp 2016-01-22].
  50. a b c Studium... 2012 ↓, s. 75-76.
  51. Mapy Google (pol.). maps.google.pl. [dostęp 2014-11-28].
  52. KZK GOP. Rozkłady jazdy (pol.). [dostęp 2016-01-29].
  53. Nadolski 2012 ↓, s. 707-710.
  54. Studium... 2012 ↓, s. 16-21.
  55. Rzewiczok 1999 ↓, s. 17-18.
  56. Rzewiczok 1999 ↓, s. 57-60.
  57. Rzewiczok 1999 ↓, s. 61-62.
  58. a b Szkoła Podstawowa nr 19 im. Wojciecha Korfantego (pol.). [dostęp 2016-04-09].
  59. a b Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 1 (pol.). [dostęp 2016-04-09].
  60. Miejskie Przedszkole nr 23 w Katowicach (pol.). [dostęp 2016-04-09].
  61. Rzewiczok 1999 ↓, s. 66.
  62. Historia parafii pw. śś. Jana i Pawła męczenników w Katowicach-Dębie (pol.). www.fara-dab.pl. [dostęp 2016-04-14].
  63. Archidiecezja Katowicka: KATOWICE-DĄB, Świętych Jana i Pawła Męczenników (pol.). www.archidiecezja.katowice.pl. [dostęp 2016-04-14].
  64. Rzewiczok 1999 ↓, s. 38-40.
  65. Kaplica św. Barbary przy Silesia City Center w Katowicach (pol.). kaplica.silesiacitycenter.com.pl. [dostęp 2016-04-15].
  66. Rzewiczok 1999 ↓, s. 65.
  67. a b Rzewiczok 1999 ↓, s. 82-83.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Damian Absalon, Stanisław Czaja, Andrzej T. Jankowski: Środowisko geograficzne. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 1. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 43-78. ISBN 978-83-8772-724-6.
  2. Robert Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kloefas”. Historia węglem pisana. Katowice: KWK „Katowice-Kloefas”, 1997. ISBN 83-907139-2-6.
  3. Marian Dyba: Śląskie drogi od X w. do 1939. Katowice: 1992.
  4. Maria Fajer: Gleby na obszarze Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. W: Renata Dulias, Adam Hibszer (red.): Górnośląski Związek Metropolitalny. Zarys geograficzny. Sosnowiec: Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Katowicki, 2008, s. 119-130. ISBN 978-83-61695-00-4.
  5. Władysław Gostomski-Nałęcz: Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka górnośląskiego przemysłu i stolicy autonomicznego województwa śląskiego. Katowice: Magistrat Wielkich Katowic, 1926.
  6. Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice – Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993. ISBN 83-85831-35-5.
  7. Ludwik Musioł: Materiały do dziejów wielkich Katowic (1299-1799). Katowice: 1994. ISBN 83-900803-4-6.
  8. Przemysław Nadolski: Transport. W: Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.): Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 1. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 703-717.
  9. Jerzy Nita: Budowa geologiczna obszaru Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. W: Renata Dulias, Adam Hibszer (red.): Górnośląski Związek Metropolitalny. Zarys geograficzny. Sosnowiec: Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Katowicki, 2008, s. 119-130. ISBN 978-83-61695-00-4.
  10. Prezydent Miasta Katowice. Raport o stanie miasta Katowice. , 2005. Katowice. Urząd Miasta Katowice (pol.). 
  11. Patrycja Pszczółka, Jacek Pszczółka. Prognoza oddziaływania na środowisko miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Osiedla Tysiąclecia w Katowicach. , 2011. Katowice. Firma Projektowa Bogacz (pol.). 
  12. Urszula Rzewiczok: Dzieje Dębu (1299-1999). Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1999. ISBN 83-97727-30-10.
  13. Joanna Starnawska: Dzieje Katowic (1299-1945). Katowice: 1990.
  14. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego. , 2012. Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja. Miasto Katowice (pol.). 
  15. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna „Artur”, 1996. ISBN 83-905115-0-9.
  16. Barbara Tokarska-Guzik, Adam Rostański, Roman Kupka: Katowice. Przyroda miasta. Katowice: Wydawnictwo KUBAJAK, 2002. ISBN 83-87971-49-9.