Władysław Bełza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Władysław Bełza
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 17 października 1847
Warszawa
Data i miejsce śmierci 29 stycznia 1913
Lwów
Władysław Bełza (signature) (2).jpg

Władysław Bełza (ur. 17 października 1847 w Warszawie, zm. 29 stycznia 1913 we Lwowie) – polski poeta neoromantyczny, piszący w duchu patriotycznym, nazywany piewcą polskości. Publicysta, animator życia kulturalnego, oświatowego i prasowego.

Rodzina[edytuj]

Był synem Józefa Bełzy (ur. 1805 w Masłowicach k. Wielunia, zm. w 1888, z wykształcenia chemika) oraz Augusty Bogumiły Teofily Ostrowskiej (ur. w 1829 w Dąbrowie k. Wielunia), bratem Stanisława Bełzy (ur. 1849, zm. w 1929, adwokata, pisarza, podróżnika i działacza kulturalnego na Śląsku).

Życiorys[edytuj]

Uczył się w gimnazjum rządowym w Warszawie. W 1865 rozpoczął naukę w szkole oficerskiej w Kazaniu, a w latach 1866–1868 studiował w Szkole Głównej w Warszawie. Pisywał wówczas dla tygodników warszawskich – „Przyjaciela Dzieci” i „Przeglądu Tygodniowego”. Debiutował w 1863 wierszem „Deszczyk wiosenny”, opublikowanym na łamach „Przyjaciela Dzieci”. W 1867 opublikował debiutancki zbiorek poetycki pt. „Podarek dla grzecznych dzieci”. Od 1868 w Krakowie był lektorem ociemniałego już poety Wincentego Pola. Dzięki jego pomocy wydał w 1869 swoją drugą książeczkę dla dzieci – „Abecadlnik w wierszykach dla polskich dzieci”, a później kolejną, zatytułowaną „Upominek dla młodzi polskiej na pamiątkę trzechsetnej rocznicy Unii Lubelskiej”, przypominającą niektóre karty z dziejów Polski. Na pewien czas wyjechał do Lwowa, następnie do Wenecji, Padwy, Zurychu i Paryża, gdzie w kręgu emigracji polskiej zbliżył się do „pieśniarza Ukrainy” Józefa Bohdana Zaleskiego. Za jego radą przeniósł się do Poznania, gdzie został współzałożycielem „Tygodnika Wielkopolskiego” oraz pisma dla dzieci „Promyk”, a także był inicjatorem utworzenia tam stałego teatru polskiego. Występował przeciwko germanizacji ludności polskiej w Wielkopolsce i na Śląsku. Pod koniec 1871 otrzymał nakaz niezwłocznego opuszczenia granic państwa pruskiego, jako tzw. lästiger Ausländer (niepożądany cudzoziemiec) – zbyt aktywny polski działacz narodowy. Udał się najpierw do Pragi, skąd w lutym 1872 wyjechał do Lwowa, z którym związał resztę swojego życia.

We Lwowie pisał artykuły do „Dziennika Polskiego” i „Gazety Narodowej”, na Uniwersytecie Lwowskim słuchał przygodnie wykładów strażnika polszczyzny Antoniego Małeckiego i Romana Pilata. Redagował i wydawał pisma dla dzieci: „Promyk. Tygodnik dla Dzieci” i „Towarzysz Pilnych Dzieci”.

Związany był z uzdrowiskiem w Iwoniczu-Zdroju, gdzie organizował w latach 1874–1890 życie kulturalne i towarzyskie. Tu również propagował i informował o pracach Towarzystwa wygłaszając odczyty. Dla regionu krośnieńskiego zasłużył się napisaniem pierwszego przewodnika krajoznawczo-turystycznego pt. „Iwonicz i jego okolice” wydanego w 1885 r. nakładem Zarządu Zdrojowego.

W 1882 został zatrudniony w lwowskim Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich najpierw w charakterze skryptora, który nadzorował czytelnię dla młodzieży, zaś od 1891 – sekretarza administracyjnego Instytutu i naczelnika wydawnictwa książek polskich i podręczników szkolnych.

Był współzałożycielem Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza, oraz Wydawnictwa Macierzy Polskiej (1883). Do 1914 Macierz wydrukowała 1,5 mln książek, w tym 180-tys. nakład Pana Tadeusza.

Współpracował i przyjaźnił się z wieloma działaczami społecznymi, wydawcami oraz artystami polskimi m.in. z Michałem Andriollim[1].

Twórczość[edytuj]

Grób Władysława Bełzy na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie

„W czyjem sercu miłość tleje,
I nie toczy go zgnilizna,
W tego duszy wciąż jaśnieje:
Bóg, rodzina i ojczyzna!”
Władysław Bełza – wiersz „Co kochać?”[2]

Uprawiał popularną po powstaniu styczniowym lirykę społeczno-patriotyczną, ogłaszając kilka jej zbiorów. Wydał zbiory wierszy „Z wiosny”, „Pieśni liryczne”, „Z doli i niedoli”, napisał jednoaktówkę „Emancypantka”, dramat „Kacper Karliński” oraz poemat „Zamek grójecki”. Publikował prace historyczno-literackie o Adamie Mickiewiczu i jego epoce. Pisał także pod pseudonimami: Władysław Piast, Władysław Ostrowski.

Wiele jego wierszy, pisanych w tonie patriotyczno-wychowawczym, było adresowanych do polskiej młodzieży i dzieci, np.: „Cnoty kardynalne”, „Co kochać?”, „Czem będę?”, „Legenda o garści ziemi polskiej”, „Marsz skautów”, „Modlitwa za Ojczyznę”, „O celu Polaka”, „Polska mowa”, „Ziemia rodzinna”.

Jest autorem słynnego wiersza (napisanego w 1900 r.) pt. „Wyznanie wiary dziecięcia polskiego” („Katechizm polskiego dziecka”), zaczynającego się słowami: – Kto Ty jesteś? / – Polak mały. / – Jaki znak twój? / – Orzeł biały.

Przez wiele lat był jedną z głównych osobistości lwowskiego Ossolineum – energiczny, pogodny, tryskający dowcipem, a jednocześnie nadzwyczaj skromny.

Władysław Bełza w ostatnich latach życia mieszkał niedaleko siedziby Ossolineum przy ulicy Zimorowicza (obecnie ul. Dudajewa 16), gdzie zmarł. Pochowany został w Alei Zasłużonych na miejscowym Cmentarzu Łyczakowskim.

Upamiętnienie[edytuj]

Na początku listopada 1933 na kamienicy, w której mieszkał Władysław Bełza przy ulicy Zimorowicza 16 we Lwowie, została ustanowiona tablica upamiętniająca[3].

  • W Iwoniczu Zdroju, w dolinie Na Kawalcach znajduje się jego pomnik ufundowany przez wdzięcznych kuracjuszy i mieszkańców.
Pomnik Władyslawa Belzy w Iwoniczu-Zdroju

Dzieła[edytuj]

  • Katechizm polskiego dziecka – zbiór wierszy zawierający wiersz o tym samym tytule
  • Dawni królowie tej ziemi
  • Zaklęte dzwony. Legenda z dziejów polskich
  • Wincenty Pol. Wspomnienie w 40-stą rocznicę zgonu poety
  • Ołowiany żołnierz i inne powiastki dla młodego wieku
  • Abecadlnik w wierszykach dla dzieci polskich
  • Abecadło o chlebie
  • Baśń o królewnie na drewnianych nóżkach
  • Kłamstwo brudzi
  • Iwonicz i jego okolice. Z sześciu widokami (1885)

Przypisy

  1. Praca zbiorowa, „Listy Michała E. Andriollego do Władysława Bełzy z lat 1881–1891”, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Bełza, Władysław (1847-1913), Andriolli, Michał Elwiro (1836-1893).
  2. Władysław Bełza – wiersz „Co kochać?”.
  3. Wł. Bełzie w hołdzie. „Gazeta Lwowska”, s. 6, nr 304 z 4 listopada 1933. 

Bibliografia[edytuj]

  • Kosiek A.: Miłośnik dzieci. Podkarpacie 1973 nr 8 s.
  • Nowy słownik literatury dla dzieci i młodzieży – W-wa, 1984
  • Polski Słownik Biograficzny. T. 1. – Kraków, 1935
  • Tyszkiewicz T.: Władysław Bełza. W: Literatura polska w okresie realizmu i naturalizmu. T. 1. – W-wa, 1965

Literatura uzupełniająca[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]