Wieluń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w woj. łódzkim. Zobacz też: inne znaczenia hasła Wieluń.
Wieluń
Zniszczenia centrum z lotu ptaka (1 września 1939r.), Mury obronne z Bramą Krakowską, Kolegiata Bożego Ciała, Pl. Legionów, cukrownia „Wieluń”, I LO im. T. Kościuszki, Były młyn „Amerykanka”,
Zniszczenia centrum z lotu ptaka (1 września 1939r.), Mury obronne z Bramą Krakowską, Kolegiata Bożego Ciała, Pl. Legionów, cukrownia „Wieluń”, I LO im. T. Kościuszki, Były młyn „Amerykanka”,
Herb Flaga
Herb Wielunia Flaga Wielunia
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat wieluński
Gmina Wieluń
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1217-1218
Prawa miejskie 1283
Burmistrz Paweł Okrasa
Powierzchnia 16,9 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

24 033[1]
1422,1 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 43
Kod pocztowy 98-300
Tablice rejestracyjne EWI
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Wieluń
Wieluń
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wieluń
Wieluń
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Wieluń
Wieluń
Ziemia 51°13′21″N 18°34′26″E/51,222500 18,573889
TERC
(TERYT)
1017094
SIMC 0976586
Urząd miejski
pl. Kazimierza Wielkiego 1
98-300 Wieluń
Strona internetowa

Wieluń (łac. Velun, ros. Велюнь, jid. וויעלון, czes. Věluň) – miasto w woj. łódzkim, na krańcu Wyżyny Wieluńskiej, siedziba powiatu wieluńskiego oraz gminy Wieluń.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2] w starostwie wieluńskim w powiecie wieluńskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wieku[3]. Jest także często uważany za miejsce wybuchu II wojny światowej [potrzebny przypis]. Niekiedy nazywany polską Guernicą w związku z bestialstwem Luftwaffe wobec ludności cywilnej podczas nalotów bombowych 1 września 1939 r.[4]

31 marca 2011 miasto liczyło 24 033 mieszkańców[1].

Historia[edytuj]

W Polsce przedrozbiorowej[edytuj]

Wieluń jest miastem o prawie 800-letniej historii. Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z 2 połowy XIII w. Gród był od 1281 ośrodkiem kasztelanii[5]. Przypuszcza się, że prawa miejskie Wieluń uzyskał ok. 1282 roku[6]. W XIV wieku Kazimierz III Wielki wybudował w Wieluniu zamek, który potem był wielokrotnie przebudowywany w związku z pożarami. Dziś na fundamentach zamku stoi pałacyk klasycystyczny. Miasto było stolicą historycznej ziemi wieluńskiej w województwie sieradzkim od 1396 roku. W roku 1564 starostwo wieluńskie składało się z miast: Wielunia i Kamionu oraz wsi: Bobrowniki, Wierzbie, Pątnów, Krzyworzeka, Mokrsko z folwarkiem, Wróblew, Pichlice, Sokolniki z folwarkiem, Czastary, Osiek, Kiełczygłów w Sieradzkiem i innych. W Wieluniu od końca XIV w. do końca XVIII w., odbywały się sądy ziemskie i grodzkie[7].

Żydzi w Wieluniu[edytuj]

Żydzi osiedlali się w Wieluniu już od połowy XVI wieku, mimo że miasto posiadało tzw. przywilej de non tolerandis Judaeis, wydany w 1566 r. przez króla Zygmunta Augusta i odnowiony w 1581 r. przez króla Stefana Batorego, zabraniający Żydom osiedlania się w tym mieście. Z tego powodu w okresie staropolskim Żydów w tym mieście oficjalnie nie było[8]. W 1799 r. zbudowano pierwszą synagogę, a w 1850 powstał kirkut. W 1897 w mieście było 2732 Żydów (38% ludności).

Nalot 1 września 1939[edytuj]

Zniszczenia centrum miasta z 1 września 1939, zdjęcie ze zbiorów Muzeum Ziemi Wieluńskiej
 Osobny artykuł: Bombardowanie Wielunia.

Bombardowanie Wielunia – odbyło się 1 września o godzinie 4:40, a przeprowadziły je bombowce nurkujące Luftwaffe; jest ono często przywoływane jako przykład bestialstwa i nieuzasadnionego terroru niemieckiego lotnictwa[9].

II wojna światowa[edytuj]

Na początku okupacji miasto włączono do III Rzeszy. Okupanci używali nazw Welun w latach 1940–1941 i 1942–45 oraz Welungen 1941–42. Cała ludność żydowska została zebrana w getcie, w sierpniu 1942 przetrzymywana w kościele Bożego Ciała, a potem w większości wymordowana – głównie w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem. 18 stycznia 1945 roku do miasta wkroczyła Armia Czerwona.

Po 1945[edytuj]

Zbrojne podziemie polskie, walczące z okupantem niemieckim, a potem stacjonującymi jednostkami radzieckimi i UB, przetrwało na ziemi wieluńskiej aż do 1953 roku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. sieradzkiego.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Wielunia w 2014 roku [10].


Piramida wieku Wielun.png

Zabytki[edytuj]

Ratusz i Brama Krakowska
Fragment wieluńskich murów obronnych – baszta prochownia (widok z wieży ratuszowej)
Centrum miasta obecnie – widok z lotu ptaka
 Z tym tematem związana jest kategoria: Zabytki w Wieluniu.

Zabytkami miasta są:

Zabytkami zniszczonymi podczas II wojny światowej i nieodbudowanymi są:

Budynkami objętymi opieką konserwatorską, ale nieujętymi w rejestrze zabytków są:

Dzielnice i osiedla Wielunia[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Dzielnice i osiedla Wielunia.
  • Śródmieście – Najstarsza część miasta zniszczona 1 września 1939 roku w 90%[11]. Na terenie śródmieścia znajduje się tzw. „Osiedle Okólna”. Część ulic ścisłego centrum objęta jest strefą płatnego parkowania, w której opłaty uiszcza się w automatach wydających bilety parkingowe (parkomaty typu „Pay and display”)
  • Osiedle Armii Krajowej (dawniej Osiedle XXV-lecia PRL) – Wznoszone od 1966 roku. Osiedle usytuowane jest pomiędzy ulicami Sieradzką, Traugutta, Grunwaldzką i Puławskiego.
  • Osiedle Bugaj – Na terenie dawnej wsi Bugaj włączonej w granice Wielunia w 1934 r., między ulicami: Sieradzką, Sucharskiego, Młodzieżową, Traugutta.
  • Osiedle Kopernika – Nieduże osiedle wzniesione w latach 1972-1975 między ulicami: Częstochowską, Szkolną, 3 Maja, M. Skłodowskiej-Curie, A. Struga. Do osiedla od strony południowej przylega tzw. osiedle „Poniemieckie” wzniesione przez okupanta w latach 40.
  • Osiedle Stare Sady – Wznoszone od 1984 roku. Położone między ulicami: 18 Stycznia, Częstochowską i Nadodrzańską. 54 bloki mieszkalne, od 1993 także segmentowe budownictwo jednorodzinne. W końcu 1997 zamieszkane przez 5109 osób[potrzebny przypis].
  • Osiedle Stefana Kardynała Wyszyńskiego (dawniej Osiedle Ludwika Waryńskiego) – Wznoszone w technologii wielkopłytowej od końca lat 70. XX w. Położone między ulicami: POW, Kościuszki i Popiełuszki. 41 bloków mieszkalnych, od 1991 także segmentowe budownictwo jednorodzinne. Na osiedlu znajdują się szkoła podstawowa, gimnazjum, przedszkole oraz cztery supermarkety.
  • Osiedle Wojska Polskiego – Jedno ze starszych wieluńskich osiedli, w większości komunalne, położone między ulicami: Biedala, Sucharskiego, Młodzieżową, Wojska Polskiego.
  • Osiedle domków jednorodzinnych „Za szpitalem” – Położone w obrębie ulic: Wiśniowa, J.Żubr, Graniczna, 3 Maja. Usytuowane na terenach częściowo włączonej do Wielunia wsi Gaszyn. Osiedle to powstało w oparciu o budownictwo jednorodzinne.
  • Niedzielsko – Wieś całkowicie włączona do Wielunia w 1988 roku. Potoczna nazwa tej dzielnicy to „Cukrownia”. Znajdują się tam: nieczynna od 2002 roku cukrownia „Wieluń”, Bałtyk-Gaz (zakład gazownictwa bezprzewodowego), Korona (wytwórnia świec), Wielton, Neotech, Patrol, Ekomal, Biosow (oczyszczalnie ścieków), Wigal i inne zakłady pracy.
  • Chrusty – Wieś całkowicie włączona do Wielunia w 1988 roku, składa się na nią kilka ulic, z których najistotniejszą jest ulica Jagiełły
  • Berlinek – Teren między osiedlem Stare Sady a linią kolejową Wieluń – Herby Nowe. Osiedle wzniesione w latach hitlerowskiej okupacji, pierwotnie o architekturze charakterystycznej dla niemieckich wiosek, obecnie ten charakter zatraca. Spowodowane to jest intensywnym rozwojem budownictwa jednorodzinnego.
  • Osiedle Stodolniana – Osiedle bloków komunalnych znajdujące się przy ul. Stodolnianej, pomiędzy ul. Popiełuszki a linią kolejową nr 181 w rejonie przystanku kolejowego Wieluń Miasto.
  • Osiedle Moniuszki – Nieduże osiedle znajdujące się prawie w samym centrum miasta, sąsiadujące z dwoma supermarketami oraz dworcem autobusowym.
  • Podszubienice – Teren obejmujący ulice: Powstańców 1863 r., Sybiraków, Stadionu WOSiR, parku im. Mieczysława Kałuży i lasku miejskiego. Nazwa ta pojawiła się w 1844 r. W latach 1863-1864 Rosjanie dokonywali tu egzekucji na uczestnikach powstania styczniowego.
  • Kijak – Teren obejmujący ulice: Kijak, Joanny Żubr, Graniczną, i przyległe. Na Kijaku znajduje się nieczynny od 1939 roku cmentarz żydowski.
  • Błonie – Teren obejmujący ulice: Kochelskiego, Błońską, Wodną, Poprzeczną, Sejmu Czteroletniego i Wodną (tereny pomiędzy linią kolejową a ulicą Głowackiego).
  • Osiedle „Poniemieckie” – Teren obejmujący ulice: M. Skłodowskiej-Curie, Paderewskiego i Roosevelta, znajdujący się pomiędzy os. Kopernika, ul. 3 Maja i cmentarzem rzymskokatolickim. Większość bloków wybudowano podczas niemieckiej okupacji.

Klimat[edytuj]

Miesiąc I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Najwyższa temperatura dzienna (°C) +8,3 +12,7 +19,7 +21,9 +25,5 +32,7 +34,3 +31,9 +25,6 +22,8 +14,1 +6,8
Najniższa temperatura dzienna (°C) –32,6 –27,4 –3,0 –2,5 +0,7 +6,6 +8,4 +7,6 +5,0 –0,1 –6,7 –16,2
Źródło: Typowe lata meteorologiczne i statystyczne dane klimatyczne dla obszaru Polski do obliczeń energetycznych budynków

Przemysł[edytuj]

Cukrownia „Wieluń” – widok ogólny

Pierwszy duży zakład przemysłowy powstał w Wieluniu w 1912 roku – była nim działająca do 2002 roku cukrownia „Wieluń”. Największym zakładem w historii miasta był działający do tej pory w zredukowanym wymiarze ZUGiL (Zakłady Urządzeń Galwanicznych i Lakierniczych). Większość dużych zakładów produkcyjnych ulokowana jest w północnej części miasta (Niedzielsko, Błonie i tereny przyległe), gdzie funkcjonuje także podstrefa „Wieluń” Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Energetyka[edytuj]

Ciepłownia

Energia cieplna[edytuj]

Produkcją i dystrybucją energii cieplnej na terenie miasta zajmuje się prawie wyłącznie jedna firma (Energetyka Cieplna Wieluń Sp. z o.o.). Jej majątek stanowi[potrzebny przypis]:

Ciepłownia zasila w ciepło centrum miasta, większe osiedla, szkoły i szpital, natomiast kotłownia - leżącą na obrzeżach dzielnicę „Cukrownia”. Ciepłownia jest wyposażona w trzy kotły typu WR-25 (moc nominalna jednego takiego kotła to 30 MW), z których wyprodukowane ciepło przekazywana jest siecią o długości 27 km. Przyłączonych jest do niej 59 grupowych węzłów cieplnych oraz 152 węzły indywidualne. Polityka energetyczna miasta, jak i przedsiębiorstwa zakłada systematyczną likwidację niskiej emisji. Udziałowcami spółki są: Urząd Miasta, ZUGiL (Zakłady Urządzeń Galwanicznych i Lakierniczych) oraz WSM (Wieluńska Spółdzielnia Mieszkaniowa).

Energia elektryczna[edytuj]

Energia elektryczna dystrybuowana jest przez: Zakład Energetyczny Łódź-Teren S.A. – Rejon Energetyczny Wieluń.

Od kwietnia 1916 do lipca 1939 r. w Wieluniu funkcjonowała samodzielna elektrownia miejska o mocy 370 kW. Od lipca 1939 roku miasto jest włączone do krajowych sieci elektroenergetycznych. Obecnie do miasta energię elektryczną doprowadzają niezależne linie wysokiego napięcia 110 kV (110 000 V)[12]:

Linie te zasilają GPZ (Główny Punkt Zasilania) zlokalizowany w północnej części Wielunia. Planowana jest także budowa łącznika o napięciu 110 kV pomiędzy wyżej wymienionymi liniami, biegnącego po wschodnich obrzeżach miasta, w większej części poza jego granicami – oraz drugiego GPZ („Sady”) w południowo-wschodniej części miasta. Odbiorcy zasilani są z miejskiej sieci rozdzielczej w skład której wchodzą sieć średniego napięcia 15 kV oraz sieć niskiego napięcia.

Gazownictwo[edytuj]

Od 2011 roku funkcjonuje system zaopatrzenia w gaz ziemny, w skład którego wchodzą: gazociąg wysokiego ciśnienia – PN63 (63 bary), stacja redukcyjna oraz sieć dystrybucyjna średniego ciśnienia PN5. Operatorem sieci gazowej jest EWE energia sp. z o.o.[13].

Zakład Gazownictwa Bezprzewodowego (LPG) został oddany przez miasto w leasing firmie Bałtyk Gaz Sp. z o.o. Dystrybucją gazu bez przewodowego zajmuje się ponadto kilka mniejszych firm.

Transport[edytuj]

DK74 na wylocie z Wielunia (fragment ul. Warszawskiej)
Docelowy układ ważniejszych dróg na terenie miasta i gminy Wieluń
Stacja kolejowa: Wieluń Dąbrowa
Stary, niejstniejący już dworzec autobusowy z 1976 roku, widok od ul. Chopina

Układ drogowy[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Obwodnice Wielunia.

Wieluń stanowi ważny węzeł komunikacyjny. Przez miasto przebiegają drogi krajowe:

oraz wojewódzkie:

Obecnie trwa budowa obwodnicy północnej miasta w ciągu drogi krajowej nr 74. Docelowo ma powstać również obwodnica południowo-zachodnia dla pozostałych dróg krajowych. Zakończono również pierwszy odcinek drogi średnicowej, która po ukończeniu inwestycji odciąży starą obwodnicę śródmiejską. W okolicy Wielunia przebiega droga ekspresowa S8, na której w pobliżu miasta zlokalizowano dwa węzły drogowe: „Wieluń” na zachód i „Złoczew” na północ od Wielunia. Zapowiadana jest też realizacja 70-kilometrowego traktu „Kalisko-Wieluńskiego” łączącego Wieluń z Kaliszem.

Komunikacja kolejowa i autobusowa[edytuj]

Przez miasto przebiega wybudowana w 1926 roku linia kolejowa nr 181 Herby Nowe-Krzepice-Wieluń-Wieruszów-Kępno-Syców-Oleśnica (pierwotnie budowana jako Kalety-Podzamcze). Trwają prace nad koncepcją połączenia kolejowego Wielunia z Bełchatowem. Do 31 sierpnia 1979 funkcjonowała Wieluńska Kolej Wąskotorowa, która łączyła Wieluń z Praszką. Obecnie miasto posiada stację kolejową Wieluń Dąbrowa w północno-zachodniej części miasta oraz przystanek Wieluń Miasto, znajdujący się tuż przy wiadukcie nad drogą krajową nr 74.

Komunikację autobusową z okolicą oraz poprzez kilka kursów dalekobieżnych z krajem zapewnia głównie PKS Wieluń, oraz nowoczesny, wybudowany w 2014 roku dworzec autobusowy, obsługujący również komunikację międzynarodową.

Komunikacja miejska[edytuj]

Wieluń, podobnie jak znaczna część miast, posiada system komunikacji miejskiej. Sieć transportu zbiorowego składa się z ośmiu regularnych linii obsługiwanych transportem autobusowym. Kursy w ramach siedmiu z nich odbywają się nie tylko wewnątrz strefy miejskiej, ale także docierają do wybranych sołectw położonych w gminie Wieluń. Komunikacja miejska istnieje tu od 1988 roku. Autobusy kursują w następujących relacjach:

  • Linia A: Dw. PKP Wieluń-Dąbrowa – Stare Sady – (Ruda)
  • Linia B: (Bieniądzice) – Rozlewnia gazu – Stare Sady
  • Linia C: Dw. PKP Wieluń-Dąbrowa – ul.POW – (Olewin)
  • Linia D: (Kurów) – Stadion – Ruda
  • Linia D – BIS: Dw. PKP Wieluń-Dąbrowa – ul.POW
  • Linia E: Rozlewnia gazu – Stare Sady
  • Linia G: (Bieniądzice) – Rozlewnia gazu – ul.Częstochowska
  • Linia H: Masłowice – Stare Sady

W nawiasach zostały podane nazwy pętli, do których dociera tylko część kursów danej linii.

Obsługa komunikacji miejskiej w Wieluniu została w drodze przetargu powierzona firmie PKS Wieluń.

Tabor[edytuj]

Autosan H9 w barwach wieluńskiego ZKM na ulicy 18 stycznia (DW486)

Do 2004 roku przewozy były realizowane tylko należącymi do miasta pojazdami typu Autosan H9-35. W latach 2004-2012 odbywała się sukcesywna wymiana pojazdów na krótsze, w wyniku której w 2012 roku został wycofany ze służby w komunikacji miejskiej ostatni Autosan H9-35. W związku z tym, obecnie przewozy realizowane są głównie pojazdami 7-metrowymi. Część użytkowanego w komunikacji miejskiej taboru autobusowego jest własnością miasta, zaś pozostałą część zapewnia przewoźnik - zwycięzca przetargu na obsługę linii autobusowych.

Transport lotniczy[edytuj]

Ok. 28 km na północny wschód od miasta znajduje się prywatne lądowisko Konopnica. Najbliższy port lotniczy znajduje się w Łodzi.

Gospodarka wodą, ściekami i odpadami[edytuj]

Widok na fragment oczyszczalni ścieków w Wieluniu
Piaskownik w komunalnej oczyszczalni ścieków w Wieluniu.

Woda[edytuj]

Miasto zaopatrywane jest w wodę z czterech ujęć:

  • „Częstochowska” – trzy studnie (120 m³/h), zbiorniki magazynowe (2x 2500 m³), stacja uzdatniania
  • „Ruda” – trzy studnie (50 m³/h)
  • „Piłsudskiego” – dwie studnie (192 m³/h)
  • „Jagiełły/Cukrownia” (ujęcie w rezerwie – czasowo wyłączone z eksploatacji)

Ścieki[edytuj]

Ścieki komunalne odprowadzane są do oczyszczalni komunalnej o wydajności 15 000 m³/d, zlokalizowanej na Błoniach. W sąsiedztwie oczyszczalni komunalnej funkcjonuje oczyszczalnia ścieków przemysłowych (mleczarskich) o przepustowości 2044 m³/d. Większość ścieków deszczowych z terenu miasta oraz ścieki z wymienionych powyżej dwóch oczyszczalni odprowadzane są do Kanału Wieluńskiego.

Odpady[edytuj]

Odpady z terenu miasta trafiają w większości na komunalne składowisko w Rudzie, na którego terenie funkcjonuje sortownia oraz kompostownia odpadów biodegradowalnych.

Edukacja[edytuj]

II LO im. Janusza Korczaka
 Osobny artykuł: Lista szkół w Wieluniu.

Wieluń to ponadlokalny ośrodek edukacyjny – ok. 40% uczniów szkół średnich dojeżdża spoza powiatu wieluńskiego[potrzebny przypis]. W obrębie miasta znajdują się 3 szkoły podstawowe, 6 szkół usytuowanych jest w sąsiadujących wsiach. Funkcjonują 4 gimnazja, 3 licea ogólnokształcące (dla młodzieży), 2 zespoły szkół technicznych i zawodowych oraz szkoła policealna. W mieście według danych[14] z 2006 roku uczyło się 1 479 dzieci w szkołach podstawowych oraz 1 433 uczniów w 4 gimnazjach. W szkołach średnich nauki pobierało 2 996 uczniów[14]. W Wieluniu mieści się Wydział Zamiejscowy Wyższej Szkoły Informatyki i Umiejętności w Łodzi oraz zamiejscowe ośrodki dydaktyczne Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi oraz Społecznej Akademii Nauk w Łodzi. Od 1992 r. istnieje Kolegium Nauczycielskie.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Kościół św. Józefa (Rzymskokatolicki)
Na pierwszym planie zburzona w 1939 roku synagoga
 Z tym tematem związana jest kategoria: Kościoły w Wieluniu.

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące wspólnoty:

Kiedyś były to także:

Kultura[edytuj]

Biblioteka Miejska im. Leona Kruczkowskiego
Siedziba Wieluńskiego Domu Kultury dawniej cerkiew NMP

Biblioteki[edytuj]

W mieście obecnie działają następujące biblioteki:

  • Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna im Leona Kruczkowskiego
  • Powiatowa Biblioteka Publiczna
  • Biblioteka Pedagogiczna
  • Biblioteka Kolegium Nauczycielskiego
  • oraz biblioteki przyszkolne

Muzea i galerie[edytuj]

Kina i teatry[edytuj]

W mieście działają lub działały następujące kina:

  • „Syrena” – obecnie w przebudowie, działa od 1962
  • „Odra” („Wolność”) – funkcjonowało w latach 1945-1975

przed II wojną światową:

  • „Hel” – działało od roku 1936 do 1.09.1939
  • „Miraż” 1921-1934
  • „Polonia” („Goplana”) 1918 –1939

Profesjonalne przedstawienia teatralne odbywają się na scenie kina „Syreny”. W jednym z parków miejskich znajduje się nieczynny amfiteatr w którym w latach 1977-1989 odbywały się koncerty i inne widowiska.

Domy kultury[edytuj]

Obecnie funkcjonują następujące domy kultury:

  • Wieluński Dom Kultury
  • Młodzieżowy Dom Kultury
  • Spółdzielczy Dom Kultury WSM
  • Klub Osiedla Kopernika
  • „Dom Nauczyciela”

Towarzystwa regionalne[edytuj]

  • Wieluńskie Towarzystwo Naukowe
  • Towarzystwo Przyjaciół Wielunia

Fundacje[edytuj]

  • Fundacja na rzecz Rozwoju Powiatu Wieluńskiego
  • Fundacja „Tacy Sami”
  • Fundacja „Arkana XXI”

Sport i rekreacja[edytuj]

Zegar słoneczny na plantach

w mieście znajdują się trzy parki miejskie, miejski lasek, planty powstałe w miejscu dawnej fosy, oraz wiele skwerów i zieleńców:

Infrastruktura sportowa zarządzana jest przez Wieluński Ośrodek Sportu i Rekreacji (WOSiR) oraz wiele innych stowarzyszeń (np. WKS Wieluń, MKS Wieluń, Junior Wieluń, MLKS Wieluń, MUKS Pamapol Siatkarz Wieluń.)

  • Kąpielisko Miejskie (przy ul Broniewskiego)
  • Pływalnia kryta (przy ul. POW 14)
  • Sztuczne lodowisko (os Kard. Wyszyńskiego – czynne corocznie od października do połowy marca)
  • Hala sportowa (przy ul Częstochowskiej)
  • Stadion Miejski wraz z kompleksem boisk (przy ul. Wojska Polskiego)
  • Sala sportowa (przy ul POW 14)
  • Boiska i sale sportowe (przy szkołach prowadzonych przez miasto Wieluń)
  • Boiska (należące do spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych)

W Wieluniu swój początek ma pieszy Szlak Jury Wieluńskiej i kilka szlaków rowerowych. Na granicy miasta rozpoczyna się także Szlak Konny Jury Wieluńskiej[16]. Większość powyższych szlaków turystycznych przebiega przez położony w pobliżu Załęczański Park Krajobrazowy.

Pomniki[edytuj]

Pomnik Bohaterów Powstania Styczniowego
Pomnik Pogromcom hitleryzmu (Braterstwa Broni) w Wieluniu
Tablica pamiątkowa, poświęcona bombardowaniu szpitala Wszystkich Świętych w Wieluniu. Tablica od września 1959 roku do sierpnia roku 2009 znajdowała się na ścianie II LO. Obecnie znajduje się w izbie pamięci zlokalizowanej w II LO, a w miejscu gdzie się znajdowała pierwotnie zlokalizowano nową tablicę

inne:

  • Głaz z tablicą upamiętniającą bombardowanie miasta 1 września 1939 roku – teren byłego cmentarza kościelnego kościoła farnego (odsłonięty w 2004 przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Aleksandra Kwaśniewskiego).
  • Głaz z tablicą upamiętniającą zniszczenie kościoła farnego i rekonstrukcje jego reliktów 1989-1991 (teren byłego cmentarza kościelnego kościoła farnego)
  • Głaz z tablicą upamiętniającą zagładę wieluńskiej społeczności żydowskiej (teren byłego cmentarza żydowskiego)
  • Tablica z płaskorzeźbą popiersia Marszałka Józefa Piłsudskiego – na gmachu banku przy placu Kazimierza Wielkiego
  • Głaz z tablicą poświęconą wieluńskim ofiarom Katynia w parku Rotmistrza Pileckiego
  • Głaz z tablicą poświęconą Maksymilianowi Marii Kolbemu na Plantach im Jana Pawła II
  • Głaz z tablicą upamiętniającą 70 lat działalności harcerstwa na Ziemi Wieluńskiej 1916-1986 (park Rotmistrza Pileckiego)
  • Głaz z tablicą upamiętniającą 700 lat praw miejskich Wielunia 1283-1983 (park Rotmistrza Pileckiego)
  • Wojskowe groby żołnierzy polskich i radzieckich na cmentarzu rzymskokatolickim (w tym groby żołnierzy n/n)

Media[edytuj]

Obecnie działają:

Ukazują się następujące:

  • Kulisy Powiatu Wieluń [tygodnik]
  • Nasz Tygodnik Wieluń-Wieruszów-Pajęczno – dodatek do Dziennika Łódzkiego
  • Bezpłatna Gazeta „Między Nami”
  • Wieluniak [bezpłatny dwutygodnik]

Kiedyś działała Telewizja Wieluń (nadajnik naziemny).

Dawniej ukazywały się następujące czasopisma:

  • Puls Wielunia
  • Gazeta Wieluńska
  • Goniec Wieluński
  • Ziemia Wieluńska
  • Kurier Wieluński

oraz inne.

Panorama miasta[edytuj]

Panorama Wielunia widziana z północnego wschodu (ze wzgórza „nowego cmentarza” w Rudzie
Panorama Wielunia widziana z północnego wschodu (ze wzgórza „nowego cmentarza” w Rudzie

Głowy miasta (burmistrzowie, prezydenci, przewodniczący prezydium, naczelnicy)[edytuj]

Burmistrzowie od XIV do XVII w.[edytuj]

  • Henryk Talman 1391 r.
  • Bartosz 1399 r.
  • Jan Czele 1445 r.
  • Marcin Polkon 1446 r.
  • Marcin Kuśnierz 1457 r.
  • Jakub Kuśnierz 1459 r.
  • Paweł Stefaniak 1569 r.
  • Franciszek Bawarczyk 1612 r.

Prezydenci Miasta[edytuj]

  • Wacław Besling 1735 r.
  • Stanisław Ziętarski 1740 r.
  • Jan Wojciechowski 1750 r.
  • Andrzej Siwik 1775 r.
  • Jan Szczeciński 1776 r.
  • Jan Jędrkiewicz 1780 r.
  • Franciszek Kazjer 1781 r.
  • Wojciech Szczepocki 1784 r.
  • Walenty Kochelski 1789-1792 r.
  • Paweł Olszakowski 1794 r.

Burmistrzowie w latach 1817-1950[edytuj]

  • B. Tarchalski 1817- 1820 r.
  • Wawrzyniec Gibasiewicz 1823 r.
  • Józef Latosiński
  • Józef Brzostowski 1838- 1844 r.
  • Wincenty Ziembiński 1854-1860 r.
  • Teodor Szosland 1863- 1868 r.
  • Longin Kiedrzyński 1868-1872 r.
  • Ksawery Witkowski 1878-1879 r.
  • Ludomir Kranas do 1882 r.
  • Załęski od 1882 r.
  • Adrian Zieleniewicz 1883- 1890 r.
  • Józef Zyguś (p.o.) 1892 r.
  • Feliks Burchaciński (p.o.)1893 r.
  • Hieronim Ostrzycki 1895- 1904 r.
  • Hipolit Kolski 1906- 1908 r.
  • Adam Gostyński 1911 r.
  • Kazimierz Oraczewski 1913-1915 r.
  • Teofil Malatyński (p.o.)od 1915 r.
  • Dwenger 1917-1918 r.
  • Kazimierz Oraczewski 1918-1929 r.
  • Stefan Groblewski 1929-1932 r.
  • Józef Jędrzejewski 1932-1933 r.
  • Witold Nowicki 1933-1935 r.
  • Józef Jędrzejewski 1936-1937 r.
  • Stanisław Dzięcioł 1938-1939 r.
  • Stanisław Ruszkowski 1945 r.
  • Witold Swoszowski 1945 r.
  • Jan Teresiak 1945-1949 r.
  • Ludwik Kaźmierczak 1949-1950 r.

Przewodniczący Prezydium Miejskiej RN[edytuj]

  • Franciszek Trzciński 1950 r.
  • Ludwik Kaźmierczak 1950-1952 r.
  • Jan Pawlak 1952-1953 r.
  • Tomasz Łuczak 1953-1954 r.
  • Tadeusz Wiśniewski 1954-1955 r.
  • Jadwiga Postół 1955-1957 r.
  • Wiesława Ignaczak 1957-1961 r.
  • Tadeusz Sobczyk 1961-1962 r.
  • Stanisław Podeszwa 1962-1972 r.

Naczelnicy Miasta[edytuj]

  • Jan Dyja 1972-1974 r.
  • Józef Szmigiel 1974-1975 r.
  • Jacek Przybylski 1975-1980 r.
  • Julian Semba 1980-1990 r.

Burmistrzowie (III RP)[edytuj]

  • Zygmunt Adamski 1990-2002 r.
  • Mieczysław Majcher 2002-2010 r.
  • Janusz Antczak 2010-2014 r.
  • Paweł Okrasa 2014-

Miasta partnerskie[edytuj]

Miasto Kraj Data podpisania umowy
Adelebsen Niemcy 1999
Osterburg (Altmark) Niemcy 03.10.2002
Letterkenny Irlandia 2007
Ochtrup Niemcy 2010

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.. stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-06].
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 14.
  3. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 65
  4. Wieluń - polska Guernica, Wieluń – 1 IX 1939. Bombardowanie miasta a międzynarodowe prawo konfliktow zbrojnych
  5. „Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu” hasło Wieluń.
  6. Wieluń w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
  7. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  8. Historia Żydów z Wielunia.
  9. http://www.historiawielunia.uni.lodz.pl/cel_zniszczony.pdf.
  10. http://www.polskawliczbach.pl/Wielun, w oparciu o dane GUS.
  11. Nasz Wieluń Pl - Bo kocham to miasto ..., nasz.wielun.pl [dostęp 2015-12-29].
  12. http://www.bip.um.wielun.pl/res/serwisy/bip-umwielun/komunikaty/_021_014_77487.pdf.
  13. Gazociąg EWE energia sp. z o.o. na terenie Wielunia.
  14. a b Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  15. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 16 stycznia 2015.
  16. Szlak konny Jury Wieluńskiej.

Linki zewnętrzne[edytuj]