Władysław Owoc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Owoc
Fructus, Paweł, Gaweł, Wujek, Wysociński, Schmidt, Majewski, Karol Gola, Stary, Jeszcze
Ilustracja
podpułkownik piechoty podpułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia 30 marca 1887
Brzozów
Data i miejsce śmierci 8 kwietnia 1980
Paryż
Przebieg służby
Lata służby 1909–1945
Siły zbrojne c. i k. armia
Wojsko Polskie
Jednostki 5 Dywizja Strzelców Polskich
84 Pułk Strzelców Poleskich
6 Pułk Piechoty Legionów
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna domowa w Rosji
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa,
powstanie antykomunistyczne w Polsce 1944–1953
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Medal Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Zwycięstwa
Major Władysław Owoc w ubraniu z przestrzelinami po zamachu z 1933
Dom zgromadzenia sióstr Sercanek w Krakowie – miejsce działalności konspiracyjnej działaczy narodowych podczas okupacji

Władysław Owoc, ps. „Fructus”, „Paweł”, „Gaweł”, „Wujek”, „Wysociński”, „Schmidt”, „Majewski”, „Karol Gola”, „Stary”, „Jeszcze” (ur. 30 marca 1887 w Brzozowie, zm. 8 kwietnia 1980 w Paryżu) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego i Armii Krajowej., działacz narodowy i niepodległościowy, członek Obozu Wielkiej Polski i Stronnictwa Narodowego, Narodowej Organizacji Wojskowej, Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Marcina i Petroneli z domu Szałajko. W 1909 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Jakub Mikoś, Jan Scherff, Stanisław Sinkowski, Zygmunt Wrześniowski, Karol Zaleski)[1][2][3][4]. Jednocześnie był członkiem młodzieżowej organizacji narodowej „Pet” („Przyszłość”) i tajnej Narodowej Demokracji. Po zdaniu matury w 1909 dostał się na studia prawnicze. Musiał je przerwać z powodu powołania do c. i k. armii, w charakterze jednorocznego ochotnika.

Po wybuchu I wojny światowej został awansowany do stopnia podporucznika. W 1915 dostał się do niewoli rosyjskiej. W 1918 wstąpił na terenie Rosji do 5 Dywizji Strzelców Polskich pod dowództwem płk. Waleriana Czumy. Do stycznia 1920 walczył w jej składzie z bolszewikami na obszarze Syberii, a następnie – z resztkami dywizji – przez Władywostok i Gdańsk dotarł do Polski. Zdążył jeszcze wziąć udział w decydującej fazie Bitwy Warszawskiej.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został przyjęty do Wojska Polskiego. Został awansowany do stopnia kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[5]. W 1923 pełnił funkcję p.o. dowódcy I batalionu 84 pułku piechoty w Pińsku[6], w 1924 nadał służył w tej jednostce[7]. 1 grudnia 1924 roku został awansowany na majora ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 roku i 104. lokatą w korpusie oficerów piechoty[8][9]. W maju 1925 roku został przeniesiony do 70 pułku piechoty w Pleszewie na stanowisko kwatermistrza[10]. W maju 1927 roku został przeniesiony do 6 pułku piechoty Legionów w Wilnie na stanowisko komendanta składnicy wojennej[11][12]. W następnym roku zajmowane przez niego stanowisko służbowe został przemianowane na komendanta kadry batalionu zapasowego[13]. Z dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr III został przeniesiony w stan spoczynku z dniem 31 października 1929 [14]. Decyzja o tym miała zostać podjęta z powodów politycznych[15]. W 1934 pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Grodno z przydziałem mobilizacyjnym do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr III, w grupie oficerów stanu spoczynku przewidzianych do użycia w czasie wojny[16].

W życiu cywilnym aktywnie zaangażował się w działalność w ramach Obozu Wielkiej Polski i Stronnictwa Narodowego na terenie powiatów sokólskiego, grodzieńskiego i wołkowyskiego oraz na Rzeszowszczyźnie. W 1930 został sekretarzem w lokalnych strukturach SN w Brzozowie, a w połowie lat 30. – prezesem zarządu powiatowego SN[17] i jednocześnie członkiem Rady Naczelnej SN. Prowadził biuro porad prawnych w Brzozowie[18].

Nocą 14 maja 1933 na ulicy[19] został ranny w zamachu (śmierć poniósł wówczas inny działacz narodowy w Brzozowie, Jan Chudzik[20][21][22][23]). Major Owoc został ranny w plecy (stwierdzono 21 ran na płucach po trafieniach śrucinkami z broni śrutowej w plecy)[24][25][26][27]. Tuż po zamachu został przewieziony do szpitala w Sanoku[24][28]. Powrócił do zdrowia latem 1933[29]. W procesie w sprawie zamachu przed Sądem Okręgowym w Sanoku 18 do 26 września 1933 W. Owoc wyznaczył pełnomocników, którymi zostali adwokaci Jan Pieracki i Stanisław Zieliński (obaj posłowie na Sejm RP i działacze Stronnictwa Narodowego)[30].

Po rekonwalescencji kontynuował działalność polityczną. Tuż przed wyborami parlamentarnymi 6 września 1935 został aresztowany w Brzozowie, umieszczony w areszcie, a po siedmiu godzinach zwolniony, zaś jego mieszkanie w tym czasie zostało poddane rewizji[31]. W 1939 został wybrany radnym rady miasta Brzozowa. Przeciwko niemu były wytaczane procesy (w których był skazywany), później uchylone w postępowaniu kasacyjnym. Został skazany przez starostwo na karę 15 zł grzywny za wypowiedź, iż Strzelec jest organizacją szkodliwą; następnie sąd okręgowy zwiększył karę do 50 zł, opierając się na art. 18 prawa o wykroczeniach sankcjonującego obrazę Państwa Polskiego; po wniesieniu wniosku przez mjr. Owoca Sąd Najwyższy dokonał kasacji wyroku[32]. W dniu 18 lipca 1938 podczas zgromadzenia publicznego SN w swoim przemówienia podniósł zarzut mówiący o znieważeniu ze strony wójta tamtejszej gminy Michała Fedyczyńskiego podwładnych, po czym został oskarżony o zniesławienie tegoż z art. 255 k.k., zaś w procesie przed Sądem Grodzkim w Sanoku, podczas którego był broniony przez mec. Zygmunta Kruszelnickiego (działacza SN), po przesłuchaniu kilkudziesięciu świadków w marcu 1939 został prawomocnie uniewinniony od zarzutu zniesławienia wójta[33].

Po wybuchu II wojny światowej został powołany do Wojska Polskiego 1 września 1939 i w czasie kampanii wrześniowej pełnił funkcję dowódcy 103 Batalionu Wartowniczego w Rzeszowie. 12 września 1939 został wzięty do niewoli przez Niemców, po czym oswobodził się podczas transportu i przybył do Brzozowa. Po nastaniu okupacji niemieckiej ziem polskich samodzielnie od początku listopada 1939 podjął działalność konspiracyjną. Został komendantem Narodowej Organizacji Wojskowej w powiatach Sanok, Brzozów, Jasło, Krosno, Gorlice, był głównym organizatorem i pierwszym komendantem Podokręgu Krośnieńskiego NOW. W tym czasie był aktywnym uczestnikiem tajnych narad organizowanych przez ks. Floriana Zająca na plebanii w Bączalu Dolnym[34]. Zagrożony aresztowaniem przeniósł się z Brzozowa do Krakowa w lipcu 1940 i na początku 1941 został komendantem Okręgu Krakowskiego Organizacji Wojskowej Stronnictwa Narodowego / NOW (jego poprzednikiem był ppor. Franciszek Szwed). Podczas swojej pracy organizacyjnej wielokrotnie zmieniał miejsce pobytu i tożsamość. Działał w kamienicy Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego (Sercanki) przy ówczesnej ulicy Jabłonowskich w Krakowie (obecnie plac Władysława Sikorskiego 14). Po scaleniu NOW z AK, wszedł w skład komendy Okręgu Krakowskiego AK jako oficer ds. scalenia. 3 maja 1943 otrzymał awans na stopień podpułkownika.

Na początku 1945 przez cztery miesiące sprawował funkcję Komendanta Głównego NZW. W latach 1945–1946 był dwukrotnie aresztowany przez WUBP w Krakowie. W maju 1946 nielegalnie przedostał się z Polski do zachodnich Niemiec wspólnie z żoną i dwiema córkami, a stamtąd do Francji. Zamieszkał w Paryżu, gdzie do końca życia aktywnie działał w emigracyjnym Stronnictwie Narodowym (był członkiem Komitetu Politycznego i Wydziału Wykonawczego SN oraz reprezentantem Stronnictwa we francuskim przedstawicielstwie Rady Politycznej).

Zmarł 8 kwietnia 1980. Został pochowany w Iksy pod Paryżem.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. XXVIII. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1908/9. Sanok: Fundusz Naukowy, 1909, s. 54.
  2. Kronika. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 135 z 17 czerwca 1909. 
  3. Sprawozdanie jubileuszowe z działalności Państwowego Gimnazjum w Sanoku w latach 1888 – 1938 wydane z okazji Wielkiego Zjazdu Wychowawców i Wychowanków Zakładu w 50 rocznicę pierwszego egzaminu dojrzałości. Lwów: Drukarnia Urzędnicza we Lwowie, 1938, s. 47.
  4. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2016-03-22].
  5. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 407.
  6. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 367.
  7. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 319.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 131 z 17 grudnia 1924 roku. W 1928 sklasyfikowany z 89. lokatą, a w 1934 roku z 52. lokatą.
  9. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 175.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 264, 274.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 145, tu podano, że został przeniesiony na stanowisko kwatermistrza.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 11 czerwca 1927 roku, s. 175, tu sprostowano, że został przeniesiony na stanowisko komendanta składnicy wojennej.
  13. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 22.
  14. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 328, Nr 16 z 18 października 1929. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  15. Tomasz Jan Biedroń. „Annales Academiae Paedagogica Cracoviensis. Studia ad Educationem Defnesoriam Pertinentia I”, s. 114, Folia 24 z 2005. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej. ISSN 1643-6512. 
  16. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 327, 890.
  17. Komunikat S. N. z Sanoka. „Warszawski Dziennik Narodowy”. Nr 82B, s. 4, 23 marca 1939. 
  18. Zamordowanie kandydata notarialnego. „Gazeta Lwowska”, s. 7, Nr 134 z 17 maja 1933. 
  19. Stanisław Bulza: Zwycięstwo Prawdy – pamięci Adama Doboszyńskiego (1904-1949), Wielkiego Polaka. 2014-01-11. [dostęp 2015-05-01].
  20. Proces w Sanoku. „Gazeta Wągrowiecka”, s. 1, Nr 219 z 22 września 1933. 
  21. Kto strzelał w Brzozowie. „Głos Narodu”, s. 1, Nr 237 z 4 września 1933. 
  22. Damian Szymczak: Zabić endeka. Gazeta Polska Codziennie, 2014-01-13. [dostęp 2015-05-01].
  23. Grzegorz Gościński: Jan Chudzik. owp.org.pl. [dostęp 2015-05-01].
  24. a b Z kraju i ze świata. Zamordowanie działacza narodowego mag. Jana Chudzika. „Szczerbiec”. Nr 17, s. 5, 25 maja 1933. 
  25. Z kraju. Morderstwo w Brzozowie. „Kurier Warszawski”, s. 4, Nr 135 z 17 maja 1933. 
  26. Zamordowanie działacza narodowego w Małopolsce. „Orędownik Wielkopolski”, s. 4, Nr 113 z 17 maja 1933. 
  27. Jerzy Paciorkowski. Podżegacze z Brzozowa. „Policja 997”, s. 38, Nr 3 (108) z marca 2014. ISSN 1734-1167. 
  28. Śledztwo w sprawie zajść w Brzozowie. „Głos Narodu”, s. 1, Nr 132 z 17 maja 1933. 
  29. Z kraju i ze świata. Mjr Owoc powrócił do zdrowia. „Szczerbiec”, s. 3, Nr 22 z 10 sierpnia 1933. 
  30. O mord w Brzozowie (sprawozdanie z procesu przed sądem przysięgłych w Sanoku). Lwów: 1933, s. 3-4.
  31. Aresztowania i rewizje w Brzozowie. „Warszawski Dziennik Narodowy”. Nr 106B, s. 5, 10 września 1935. 
  32. Czy „Strzelec” jest pojęciem narodu. Ważny wyrok Sądu Najwyższego. „Orędownik Wielkopolski”. Nr 134, s. 1, 16 czerwca 1934. 
  33. Wójt działał na szkodę gminy. Mjr. Owoc przeprowadził dowód prawdy. „Warszawski Dziennik Narodowy”. Nr 82B, s. 4, 23 marca 1939. 
  34. Stanisław Bartmiński, Krasiczyn, dzieje parafii i społeczeństwa naszkicowane przez starego proboszcza, Krasiczyn-Przemyśl, 2010.
  35. M.P. z 1938 r. Nr 177, poz. 323.
  36. O mord w Brzozowie (sprawozdanie z procesu przed sądem przysięgłych w Sanoku). Lwów: 1933, s. 28.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]