84 Pułk Strzelców Poleskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 84 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 84 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 84.
84 Pułk Strzelców Poleskich
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 29 lipca i 26 września
Nadanie sztandaru 1924 i 1936
Rodowód 101 Pułk Piechoty Rezerwowy
Dowódcy
Pierwszy kpt. Jan Bratro
Ostatni płk dypl. Stanisław Sztarejko
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Pińsk, Łuniniec, Kobryń
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 30 Poleska Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Pułk walczył w składzie 30 DP
Pod Mokrą walczył IV batalion pułku

84 Pułk Strzelców Poleskich (84 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

1 czerwca 1920 roku Minister Spraw Wojskowych zarządził formowanie I Brygady Rezerwowej, a w jej składzie 101 Pułku Rezerwowego Piechoty. Pułk ten został zorganizowany w Ostrowi Mazowieckiej. Oficerowie zostali przydzieleni ze szkół podoficerskich piechoty i różnych batalionów zapasowych razem z kompaniami marszowymi. Do pułku została wcielona część 20. klasy Szkoły Podchorążych Piechoty, która 1 czerwca zakończyła szkolenie. Podoficerowie przybyli do pułku ze szkół podoficerskich piechoty i szkoły karabinów maszynowych. Szeregowcy zostali przysłani z batalionów zapasowych 1, 5, 6, 13, 31, 32 i 41 pułków piechoty. Byli to żołnierze słabo wyszkoleni. Większość z nich nie strzelała z karabinu. Dość dobrze byli przygotowani do walki żołnierze kompanii technicznej i plutonu łączności. Na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony kapitan Jan Bratro. Dowódcą I batalionu został kapitan Zygmunt Piwnicki, II batalionu kapitan Józwa, III batalionu porucznik Wiśniewski, IV batalionu kapitan Rękosiewicz. 8 czerwca pułk, czterema transportami, został skierowany do stacji Zwiahel[1].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Pułk stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IX w Kobryniu[2]. Potem przeniesiony do garnizonu Pińsk, III batalion w Łunińcu[3], a batalion zapasowy w Kobryniu). Wchodził w skład 30 Dywizji Piechoty[2].

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 29 lipca, jako datę święta pułkowego[4]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę boju pod Łomżą[5]. 26 sierpnia 1935 roku Minister Spraw Wojskowych zmienił datę święta pułkowego na 26 września – rocznicę zdobycia Grodna[6].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 84 pułk piechoty zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał około 1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy[7].

29 grudnia 1934 roku Minister Spraw Wojskowych nadał 84 pułkowi piechoty nazwę „84 pułk Strzelców Poleskich”[8].

Kampania wrześniowa[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej 30 Dywizji Piechoty (Armia „Łódź”)[3], natomiast IV batalion rozpoczął kampanię w składzie Wołyńskiej Brygady Kawalerii i walczył pod Mokrą.

Za kampanię wrześniową pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[9].

Strzelcy polescy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[10].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[12]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

  • mjr piech. Walerian Wiśniewski (22 VII 1922 – 1924 → wykładowca w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia)
  • mjr / ppłk piech. Wilhelm Popelka (15 X 1924 - 30 VII 1928 → dowódca Batalionu Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 7)
  • ppłk piech. Tadeusz Paweł Podwysocki (24 VII 1928[13] – 12 III 1929 → zastępca dowódcy 86 pp[14])
  • ppłk piech. Aleksander I Wójcicki (12 III 1929[14] – 1 IX 1931 → kierownik 5 Okr. Urz. WFiPW[15])
  • ppłk dypl. Szymon Kocur (1 IX 1931[16] - 7 VI 1934 → kierownik 6 Okr. Urz. WFiPW)
  • ppłk dypl. Andrzej Strach (od 4 VII 1935[17])
Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[10]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[18]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

Oficerowie pułku

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[28][29]

Dowództwo
  • dowódca pułku – płk dypl. Stanisław Sztarejko
  • I adiutant – kpt. Janusz Dobrski
  • II adiutant – ppor. rez. Jan Kozłowski
  • oficer operacyjny – kpt. Franciszek Filzek (ranny 9 IX w Przyłęku)
  • oficer łączności – por. Tadeusz Buczek
  • naczelny lekarz – por. lek. Józef Franciszek Werpachowski
  • kwatermistrz – kpt. Zygmunt Krysiak
  • oficer gospodarczy – kpt. Bolesław Jaskulski
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Tadeusz Mazowiecki
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. rez. Albert Stojanowski
I batalion
  • dowódca batalionu – kpt. Antoni Wadzyński
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - kpt. Stanisław Matusiak
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - kpt. Jerzy Jeleniewicz
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - kpt. Alojzy Mizera
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Franciszek Błażej
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Tadeusz Stanisław Kierst
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - ppor. Stefan Daszkiewicz
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - ppor. Ferdynand Leon Weber
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - kpt. Mieczysław Kazimierz Makarewicz
  • dowódca 2 kompanii ckm – kpt. Józef Maria Hoffman
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. piech. Bolesław Ościłowski
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Mastalski
  • adiutant - ppor. rez. Czesław Chalamański
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - por. Kazimierz Krasoń
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - kpt. Zygmunt Beliczyński
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Tadeusz Loster
  • dowódca 3 kompanii ckm - por. Tadeusz Wierciński
IV batalion
  • dowódca batalionu – mjr piech. Wacław Jakub Sokol
  • dowódca 10 kompanii strzeleckiej - por. Józef Balukiewicz
  • dowódca 11 kompanii strzeleckiej - por. dr Tadeusz Szela
  • dowódca I plutonu - por. Włodzimierz Drzewieniecki
  • dowódca 12 kompanii strzeleckiej - kpt. Stanisław Radajewicz
  • dowódca 4 kompanii ckm – por. Karol Nodzeński

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[30]

Order Virtuti Militari
kpr. Stanisław Bieniek
ppor. Adam Bratro († 11 VIII 1920)
ppor. Leon Bratro
szer. Antoni Bresler
kpt. Wacław Cieszyński
kpt. Jan Czechowski
ppor. Jan Dziemba
kpt. Stanisław Gano
por. Antoni Gosiewski
ppłk Włodzimierz Hellmann
st. sierż. Franciszek Jargot
szer. Stanisław Jarzębski
płk Romuald Kohutnicki
ppor. Leon Kocnitz
kpr. Wojciech Menderak
kpt. Henryk Namysłowski
kpt. Wiktor Pawłowicz
mjr Zygmunt Piwnicki
ppor. Ludwik Rywik
mjr Alfred Jan Schmidt
st. szer. Stefan Sułowicz
plut. Józef Świergiel
sierż. Michał Szykulski
ppor. Stanisław Trella
st. sierż. Piotr Tesmer
plut. Andrzej Trzmiel
sierż. Piotr Turek
mjr Ignacy Wądołkowski
kpt. Edmund Wieprzewski
por. Edward Wiśniewski
kpr. Jan Wojtas
ppor. Stefan Wójcicki
szer. Stanisław Zalewski

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Chorągiew i sztandar pułku

24 lipca 1924 Prezydent RP zatwierdził wzór chorągwi 84 pp[31].

29 lipca 1924 roku dowódca Okręgu Korpusu Nr IX, generał dywizji Józef Rybak, w imieniu Prezydenta RP, wręczył dowódcy pułku, podpułkownikowi Alojzemu Wir-Konasowi chorągiew ufundowaną przez komitet pod przewodnictwem sędziego Sądu Okręgowego w Pińsku, Władysława Pawlucia, w skład którego wchodzili przedstawiciele powiatów: łuninieckiego, pińskiego i stolińskiego. Ceremonia wręczenia chorągwi była połączona z obchodami święta pułkowego[32].

26 września 1936, w Pińsku, Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Polesia[3]. Losy sztandaru po 1939 roku są nieznane, a relacje światków rozbieżne[33]

Odznaka pamiątkowa

23 września 1935 roku kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych, generał brygady Tadeusz Kasprzycki zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 84 Pułk Strzelców Poleskich[34]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt Krzyża Niepodległości o ramionach emaliowanych na żółto z wstawkami w formie granatowych naramienników. W środku krzyża znajduje się kwadratowa tarcza emaliowana w kolorze granatowym. Na tarczy i ramionach krzyża wpisano numer i nazwę pułku „84 PUŁK STRZELCÓW POLESKICH”. Między ramionami krzyża po siedem pęków promieni i cztery tarcze herbowe na które wpisano: herb Pińska, krajobraz poleski, numery i inicjały „101 PP” i „84 PP”. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze ze złoceniami i emalią. Na rewersie próba srebra, imiennik grawera WG i numer. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[35].

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Od 2007 roku w Bełchatowie działa Grupa Rekonstrukcji Historycznej 84 pułku piechoty Strzelcy Polescy. Odtwarza ona postacie żołnierzy i dba o kultywowanie tradycji pułkowych. Jednym z największych ich osiągnięć jest odnowienie schronu, który w 1939 roku wybudował 84 pp[36].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wilczyński 1930 ↓, s. 3.
  2. a b Almanach 1923 ↓, s. 52.
  3. a b c Satora 1990 ↓, s. 157.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  5. Wilczyński 1930 ↓, s. 27.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 26 września 1935 roku, poz. 4.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 11 z 29 grudnia 1934 roku, poz. 208.
  9. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  10. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 15 maja 1923 roku, s. 266.
  12. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 219.
  14. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 90.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 326.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 322.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 93.
  18. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  19. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 319.
  20. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 98.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 121.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 104.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 159.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 259 sprostowano nazwisko i datę urodzenia z „Żelewski” ur. 8 marca 1896 roku na „Żeleski” ur. 18 marca 1896 roku.
  25. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 648.
  26. Drzewieniecki 1978 ↓, s. 38 wg autora dowódcą „oddziału pozostałości” był ppłk dypl. Andrzej Strach.
  27. Bielski 1991 ↓, s. 360.
  28. Bielski 1991 ↓, s. 359-362.
  29. Drzewieniecki 1978 ↓, s. 180-184.
  30. Wilczyński 1930 ↓, s. 26.
  31. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 32 z 12 sierpnia 1924 roku, poz. 479.
  32. „Polska Zbrojna” Nr 219 z 11 sierpnia 1924 roku, s. 3.
  33. Satora 1990 ↓, s. 157-161.
  34. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 3 z 23 września 1935 roku, poz. 100.
  35. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 133.
  36. [1] Stowarzyszenie GRH 84 Pułku Strzelców Poleskich.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]