Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych

Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych
Vice President of the United States
	; Pieczęć Wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych
	Obecny Wiceprezydent
	; James David Vance
	Stanowisko
Państwo	Stany Zjednoczone
Data utworzenia	1789
Pierwszy Wiceprezydent	John Adams
Długość kadencji	4 lata, brak limitu kadencji
Obecny Wiceprezydent	J.D. Vance
Obecny od	20 stycznia 2025
Siedziba	Number One Observatory Circle
Miejsce w sukcesji	Pierwsze
	Strona internetowa

Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych (ang. Vice President of the United States) – drugi w kolejności najważniejszy urząd polityczny w Stanach Zjednoczonych. Jest wybierany na cztery lata wraz z prezydentem.

W drugiej połowie XX w. poszerzono jego kompetencje. Niektórzy wiceprezydenci nie mieli wpływu na decyzje podejmowane w Białym Domu, niektórzy jednak (np. Al Gore czy Dick Cheney) potrafili je sobie zapewnić.

Byłym wiceprezydentom USA przysługuje dożywotnia emerytura oraz ochrona osobista po odejściu z urzędu.

Wybór wiceprezydenta

Do 1804 (wejście w życie 12. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych) wiceprezydentem zostawała osoba, która zajęła drugie miejsce w wyborach na prezydenta. Jednak z uwagi na różnice polityczne, od tego czasu przeprowadza się oddzielne, równoległe z prezydenckimi, wybory na wiceprezydenta.

Wiceprezydent obierany na cztery lata wraz z prezydentem. Kandydata na ten urząd wskazuje kandydat na prezydenta. Na wiceprezydenta może kandydować osoba, która posiada bierne prawo wyborcze w wyborach prezydenckich.

Sukcesja prezydencka

Wiceprezydent automatycznie (w wyniku sukcesji) zostaje prezydentem w wyniku: śmierci, zrzeczenia się lub usunięcia z urzędu prezydenta. Początkowo działo się to na mocy przyjętego zwyczaju, zanim taki stan rzeczy nie został formalnie usankcjonowany za sprawą uchwalonej w 1967 25. poprawki do konstytucji^[1].

Tą samą poprawką ustanowiono zapis, zgodnie z którym w razie opróżnienia urzędu wiceprezydenta prezydent jest zobowiązany mianować nowego wiceprezydenta. Wiceprezydent z nominacji obejmuje urząd po zatwierdzeniu przez połączone izby Kongresu^[1].

Wakaty na stanowisku wiceprezydenta

W przeciwieństwie do urzędu prezydenta, urząd wiceprezydenta może być nieobsadzony. Do czasu uchwalenia 25. poprawki do konstytucji, w przypadku zwolnienia urzędu prezydenta (który obejmował wiceprezydent) lub w przypadku zwolnienia urzędu wiceprezydenta, urząd ten pozostawał do końca bieżącej kadencji nieobsadzony - nie przewidywano żadnej możliwości uzupełnienia wakatu. Gdyby w takim przypadku doszło do śmierci lub ustąpienia prezydenta, zastosowanie miałaby tzw. linia sukcesji prezydenckiej, ale nigdy nie doszło do takiej sytuacji.

Urząd wiceprezydenta był opróżniony w okresach:

od 20 kwietnia 1812 do 4 marca 1813 (George Clinton zmarł),
od 23 listopada 1814 do 4 marca 1817 (Elbridge Gerry zmarł),
od 28 grudnia 1832 do 4 marca 1833 (John Calhoun zrezygnował),
od 4 kwietnia 1841 do 4 marca 1844 (John Tyler został prezydentem),
od 9 lipca 1850 do 4 marca 1853 (Millard Fillmore został prezydentem),
od 18 kwietnia 1853 do 4 marca 1857 (William de Vane King zmarł),
od 15 kwietnia 1865 do 4 marca 1869 (Andrew Johnson został prezydentem),
od 22 listopada 1875 do 4 marca 1877 (Henry Wilson zmarł),
od 19 września 1881 do 4 marca 1885 (Chester Arthur został prezydentem),
od 25 listopada 1885 do 4 marca 1889 (Thomas Hendricks zmarł),
od 21 listopada 1899 do 4 marca 1901 (Garret Hobart zmarł),
od 14 września 1901 do 4 marca 1905 (Theodore Roosevelt został prezydentem),
od 30 października 1912 do 4 marca 1913 (James Sherman zmarł),
od 2 sierpnia 1923 do 4 marca 1925 (Calvin Coolidge został prezydentem),
od 12 kwietnia 1945 do 20 stycznia 1949 (Harry Truman został prezydentem),
od 22 listopada 1963 do 20 stycznia 1965 (Lyndon Johnson został prezydentem),
od 10 października do 6 grudnia 1973 (Spiro Agnew zrezygnował, powołano Geralda Forda),
od 9 sierpnia do 19 grudnia 1974 (Gerald Ford został prezydentem, powołano Nelsona Rockefellera).

Wiceprezydenci jako przewodniczący Senatu

Wiceprezydent z urzędu jest przewodniczącym Senatu USA, w głosowaniu może wziąć udział jedynie w wypadku równego podziału głosów w celu przełamania remisu^[2]. Prowadzi obrady, gdy podejmie taką decyzję. W czasie, gdy nie prowadzi zastępuje go przewodniczący pro tempore Senatu.

Głosowania wiceprezydentów w Senacie (stan na 25 listopada 2025)^[2]^[3]:


Liczba głosowań			Kadencja	Prezydent
33	Kamala Harris	Partia Demokratyczna	20 stycznia 2021 – 20 stycznia 2025	Joe Biden
31	John C. Calhoun	Partia Demokratyczno-Republikańska	4 marca 1825 – 29 grudnia 1832	John Quincy Adams / Andrew Jackson
29	John Adams	Partia Federalistyczna	21 kwietnia 1789 – 4 marca 1797	George Washington
19	George M. Dallas	Partia Demokratyczna	4 marca 1845 – 4 marca 1849	James K. Polk
18	Schuyler Colfax	Partia Republikańska	4 marca 1869 – 4 marca 1873	Ulysses S. Grant
14	George Clinton	Partia Demokratyczno-Republikańska	4 marca 1804 – 20 kwietnia 1821	Thomas Jefferson / James Madison
14	Richard Mentor Johnson	Partia Demokratyczna	4 marca 1837 – 4 marca 1841	Martin Van Buren
13	Mike Pence	Partia Republikańska	20 stycznia 2017 – 20 stycznia 2021	Donald Trump
10	John C. Breckinridge	Partia Demokratyczna	4 marca 1857 – 4 marca 1861	James Buchanan
9	Elbridge Gerry	Partia Demokratyczno-Republikańska	4 marca 1813 – 23 listopada 1814	James Madison
9	Thomas R. Marshall	Partia Demokratyczna	4 marca 1913 – 4 marca 1921	Woodrow Wilson
8	Alben W. Barkley	Partia Demokratyczna	20 stycznia 1949 – 20 stycznia 1953	Harry S. Truman
	Richard Nixon	Partia Republikańska	20 stycznia 1953 – 20 stycznia 1961	Dwight D. Eisenhower
	Dick Cheney		20 stycznia 2001 – 20 stycznia 2009	George W. Bush
7	J.D. Vance		od 20 stycznia 2025	Donald Trump
	Hannibal Hamlin		4 marca 1861 – 4 marca 1965	Abraham Lincoln
	George H. W. Bush		20 stycznia 1981 – 20 stycznia 1989	Ronald Reagan
6	Daniel D. Tompkins	Partia Demokratyczno-Republikańska	4 marca 1817 – 4 marca 1821	James Monroe
6	William A. Wheeler	Partia Republikańska	4 marca 1877 – 4 marca 1881	Rutherford B. Hayes
4	Levi P. Morton		4 marca 1889 – 4 marca 1993	Benjamin Harrison
	James S. Sherman		4 marca 1909 – 30 października 1912	William Howard Taft
	Martin Van Buren	Partia Demokratyczna	4 marca 1833 – 4 marca 1837	Andrew Jackson
	Henry A. Wallace		20 stycznia 1941 – 20 stycznia 1945	Franklin D. Roosevelt
	Hubert Humphrey		20 stycznia 1965 – 20 stycznia 1969	Lyndon B. Johnson
	Al Gore		20 stycznia 1993 – 20 stycznia 2001	Bill Clinton
3	Thomas Jefferson	Partia Demokratyczno-Republikańska	4 marca 1797 – 4 marca 1801	John Adams
	Aaron Burr	Partia Demokratyczno-Republikańska	4 marca 1801 – 4 marca 1805	Thomas Jefferson
	Millard Fillmore	Partia Wigów	4 marca 1849 – 9 lipca 1850	Zachary Taylor
	Chester A. Arthur	Partia Republikańska	4 marca 1881 – 19 września 1881	James A. Garfield
	Charles Curtis	Partia Republikańska	4 marca 1929 – 4 marca 1933	Herbert Hoover
	John Nance Garner	Partia Demokratyczna	4 marca 1933 – 20 stycznia 1941	Franklin D. Roosevelt
2	Adlai Stevenson	Partia Demokratyczna	4 marca 1893 – 4 marca 1897	Grover Cleveland
	Charles G. Dawes	Partia Republikańska	4 marca 1925 – 4 marca 1929	Calvin Coolidge
	Spiro Agnew		20 stycznia 1969 – 10 października 1973	Richard Nixon
1	Henry Wilson		4 marca 1873 – 22 listopada 1875	Ulysses S. Grant
	Garret Hobart		4 marca 1897 – 21 listopada 1899	William McKinley
	Harry S. Truman	Partia Demokratyczna	20 stycznia 1945 – 12 kwietnia 1945	Franklin D. Roosevelt
	Walter Mondale	Partia Demokratyczna	20 stycznia 1977 – 20 stycznia 1981	Jimmy Carter
0	John Tyler	Partia Wigów	4 marca 1841 – 4 kwietnia 1841	William Henry Harrison
	Andrew Johnson	Partia Unii Narodowej	4 marca 1865 – 15 kwietnia 1865	Abraham Lincoln
	William R. King	Partia Demokratyczna	4 marca 1853 – 18 kwietnia 1853	Franklin Pierce
	Thomas A. Hendricks		4 marca 1885 – 25 listopada 1885	Grover Cleveland
	Lyndon B. Johnson		20 stycznia 1961 – 22 listopada 1963	John F. Kennedy
	Joe Biden		20 stycznia 2009 – 20 stycznia 2017	Barack Obama
	Theodore Roosevelt	Partia Republikańska	4 marca 1901 – 14 września 1901	William McKinley
	Charles W. Fairbanks		4 marca 1905 – 4 marca 1909	Theodore Roosevelt
	Calvin Coolidge		4 marca 1921 – 2 sierpnia 1923	Warren G. Harding
	Gerald Ford		6 grudnia 1973 – 9 sierpnia 1974	Richard Nixon
	Nelson Rockefeller		19 grudnia 1974 – 20 stycznia 1977	Gerald Ford
	Dan Quayle		20 stycznia 1989 – 20 stycznia 1993	George H. W. Bush

Lista Wiceprezydentów Stanów Zjednoczonych

Osobny artykuł: Wiceprezydenci Stanów Zjednoczonych.

Zobacz też

Number One Observatory Circle, oficjalna siedziba Wiceprezydenta
prezydenci USA
pełniący obowiązki prezydenta USA
precedencja w USA
wiceprezydent CSA
Designated survivor

Przypisy

↑ ^a ^b 25th Amendment. Cornell University Law School, Legal Information Institute, 2009-11-12. [dostęp 2017-02-09]. (ang.).
↑ ^a ^b Aaron Bycoffe: Pence Has Already Done Something Biden Never Did: Break A Senate Tie. FiveThirtyEight, 2017-02-07. [dostęp 2017-02-09]. (ang.).
↑ Tie-breaking votes cast by J.D. Vance in the U.S. Senate [online], Ballotpedia [dostęp 2025-02-15] (ang.).

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona wiceprezydenta USA. whitehouse.gov. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-10-24)].
Dominik Kasprzak – Prezydent Stanów Zjednoczonych. Historia i specyfika amerykańskiego systemu wyborczego
Strona poświęcona wiceprezydentom amerykańskim
Oficjalna witryna internetowa Muzeum, Biblioteki i Centrum Dana Quayle’a, jedyne wiceprezydenckie muzeum w USA

[:1-1] 25th Amendment. Cornell University Law School, Legal Information Institute, 2009-11-12. [dostęp 2017-02-09]. (ang.).

[:0-2] Aaron Bycoffe: Pence Has Already Done Something Biden Never Did: Break A Senate Tie. FiveThirtyEight, 2017-02-07. [dostęp 2017-02-09]. (ang.).

[3] Tie-breaking votes cast by J.D. Vance in the U.S. Senate [online], Ballotpedia [dostęp 2025-02-15] (ang.).

[1]

[2]

[3]