Związek frazeologiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Związek frazeologiczny, frazeologizm – utrwalone w użyciu z ustalonym znaczeniem połączenie dwóch lub więcej wyrazów.

Większości związków frazeologicznych nie należy przekładać dosłownie (czyli tłumacząc słowo w słowo) na inne języki, na przykład angielskiemu przysłowiu too many cooks spoil the broth (dosł. „zbyt wielu kucharzy (ze)psuje rosół”) odpowiada polskie przysłowie gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść.

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Związki frazeologiczne dzielimy według dwóch kryteriów: ze względu na charakter gramatyczny (tzw. klasyfikacja formalna) lub ze względu na rodzaj zespolenia (tzw. klasyfikacja znaczeniowa, semantyczna).

Pierwszy typ klasyfikacji nakazuje wyróżnić:

Klasyfikacja semantyczna wyróżnia frazeologizmy:

  • swobodne (luźne)
  • łączliwe
  • stałe, w tym idiomy.

W pracach powstałych w latach 90. XX wieku rozróżniano trzy rodzaje związków wyrazowych[1]:

  • frazeologizmy
  • kolokacje
  • wolne związki wyrazowe.

Przykłady kolokacji: wierutne kłamstwo, kardynalny błąd, wykonać unik, popełnić wykroczenie; idiomów: nabić kogoś w butelkę, pójść po rozum do głowy, wychodzić przed orkiestrę, wywiesić białą flagę. Podział frazeologizmów na kolokacje i idiomy jest nieostry, gdyż niekiedy trudno jest ustalić, czy znaczenie wynikowe danego wyrażenia, zwrotu lub frazy jest sumą znaczeń poszczególnych słów[potrzebne źródło].

Do związków frazeologicznych zaliczane mogą być także przysłowia, porzekadła, porównania i maksymy (sentencje).

Etymologia związków frazeologicznych[edytuj | edytuj kod]

Niektóre stałe związki frazeologiczne mają swe korzenie w:

  • Biblii (np. alfa i omega – pierwotnie „początek i koniec”, czyli określenie Boga; obecnie: „człowiek wszystkowiedzący” lub „człowiek wszechwładny”)
  • mitologii (np. janusowe oblicze, czyli dwulicowość)
  • literaturze (np. dantejskie sceny – odniesienie do obrazu piekła w Boskiej komedii Dantego Alighieriego; obecnie: „straszne wydarzenia”, „przerażające zajścia”)
  • historii (np. pójść do Kanossy – nawiązanie do wydarzeń z roku 1077; obecnie: „pójść z przeprosinami”, „pokajać się”)
  • dawnych obyczajach (np. podać czarną polewkę, rzucić rękawicę)
  • życiu codziennym (np. stanąć kością w gardle, siedzieć z założonymi rękami, z niejednego pieca chleb jeść)
  • wyrażeniach gwarowych i slangowych (np. poczta pantoflowa z gwary warszawskiej).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Aleksandra Jóźwiak-Dądela. Historia i wybrane aspekty badań nad frazeologią. „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Seria Studia Neofilologiczne”. z. 5, s. 19, 2006.