Życie na podsłuchu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Życie na podsłuchu
Das Leben der Anderen
Gatunek dramat
Data premiery Ziemia 15 marca 2006
Polska 26 stycznia 2007
Kraj produkcji  Niemcy
Język niemiecki
Czas trwania 137 min.
Reżyseria Florian Henckel von Donnersmarck
Scenariusz Florian Henckel von Donnersmarck
Główne role Ulrich Mühe
Sebastian Koch
Martina Gedeck
Muzyka Stéphane Moucha
Gabriel Yared
Zdjęcia Hagen Bogdanski
Scenografia Silke Buhr
Frank Noack
Kostiumy Gabriele Binder
Montaż Patricia Rommel
Produkcja Quirin Berg
Max Wiedemann
Dystrybucja Monolith Films
Sony Pictures Classics
Budżet 2.000.000 $
Nagrody 17 nagród i 10 nominacji

Życie na podsłuchu (niem. Das Leben der Anderen, ang. The Lives of Others) – niemiecki film fabularny z 2006 roku w reżyserii Floriana Henckel von Donnersmarcka. Obraz otrzymał Oscara za 2006 r. w kategorii najlepszy film nieanglojęzyczny. Wielokrotnie nagradzany, okazał się również sukcesem kasowym. Film osadzony jest w realiach NRD lat 80. XX wieku i podejmuje temat wpływu sztuki na postępowanie człowieka w warunkach dyktatury. Reżyser podejmuje konfrontację z historią socjalistycznych Niemiec Wschodnich i z jej aparatem przemocy.

Zarys fabuły[edytuj | edytuj kod]

Akcja filmu rozgrywa się w Berlinie Wschodnim, stolicy NRD. Oficer Stasi o kryptonimie HGW XX/7 otrzymuje zadanie obserwacji dramaturga Georga Dreymanna i jego partnerki, aktorki Christy-Marii Sieland. Wykonując zadanie Wiesler – dotąd emocjonalnie obojętny i fanatycznie oddany komunizmowi – odkrywa w obserwowanych osobach ludzkie cechy, przez co okazuje współczucie dla śledzonych i zaczyna działać na ich korzyść, fałszując protokoły podsłuchu. Sytuacja eskaluje i Wiesler sam trafia pod obserwację służb wewnętrznych Stasi. Wieslerowi udaje się w ostatniej chwili zatrzeć ślady nielegalnej działalności Dreymanna, co przypłaca własną karierą w ministerstwie. Wiesler zostaje odsunięty od działań operacyjnych i zdegradowany do pracownika rutynowo cenzurującego korespondencję obywateli NRD. Kilka lat później, po upadku komunizmu i rozwiązaniu Stasi, Wiesler jest typowym przedstawicielem prekariatu. Roznosząc prospekty reklamowe kupuje w księgarni książkę Georga Dreymanna.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Retrospekcja: w berlińskim więzieniu Stasi Hohenschönhausen kapitan Gerd Wiesler, znany z bezwzględności i sukcesów w śledztwie specjalista od tortur psychicznych i ideologicznie wierny komunista, o kryptonimie HGW XX/7 (Hauptmann Gerd Wiesler), przesłuchuje mężczyznę podejrzanego o udzielenie pomocy w ucieczce do RFN. Przy pomocy nasilanej presji psychicznej, połączonej z deprywacją snu, Wiesler doprowadza więźnia 227 do załamania psychicznego i do przyznania się. Później Wiesler odtwarza z taśmy protokoły przesłuchania na swoim wykładzie w Wyższej Szkole MBP w Poczdamie dotyczącym technik przesłuchiwania.

Na premierze socrealistycznej sztuki teatralnej Georga Dreymanna Wiesler otrzymuje od ministra kultury NRD, Brunona Hempfa, nakaz inwigilacji autora. Dreymann jest konformistą i zwolennikiem NRD, co zapewnia mu publikacje książkowe, inscenizacje teatralne oraz przywileje materialne. Stasi nie ufa jednak Dreymannowi, którego ostentacyjny konformizm wzbudza podejrzenia. Wiesler kieruje akcją założenia podsłuchu w mieszkaniu pisarza. Kapitan zastrasza sąsiadkę (zna detale jej życia rodzinnego), która przypadkiem odkrywa obecność Stasi w mieszkaniu Dreymanna. Wiesler osobiście przejmuje jedną ze zmian dyżuru podsłuchowego na strychu kamienicy, w której mieszka Dreymann.

Albert Jerska jest reżyserem teatralnym, który za nonkonformistyczną twórczość otrzymał nieoficjalny zakaz wykonywania zawodu (Berufsverbot). Jerska odsunięty od sceny popadł w alkoholizm i depresję. Po wizycie u Jerski, Dreymann chce w drodze protekcji zmienić sytuację przyjaciela. Usiłowania Dreymanna kończą się niepowodzeniem; komunistyczni funkcjonariusze reagują cynicznie.

Kapitan Wiesler mieszkający w „wielkiej płycie” obserwuje sąsiadów i donosi na nich. Po nieudanej próbie zniszczenia związku dramaturga z aktorką Christą-Marią Sieland, sprowadza do swojego mieszkania prostytutkę. Wiesler prosi ją, żeby została z nim dłużej – bezskutecznie. Oficer uświadamia sobie jak wiele brakuje mu do inwigilowanych właśnie przedstawicieli sztuki. Wkrótce potem (zbiegiem okoliczności) dopomaga incognito w uratowaniu uczucia łączącego tych dwojga.

Samotny Wiesler angażuje się emocjonalnie w relację podsłuchiwanej pary artystów. Łamiąc kolejne zasady pracy operacyjnej, zaczyna wątpić w moralną słuszność swojej misji.

Po samobójstwie Alberta Jerski, Dreymann pisze artykuł o śmierci przyjaciela i o licznych samobójstwach dysydentów w NRD. Wiesler celowo przygasza inwigilację, fałszując raporty z nasłuchów. Tekst artykułu Dreymanna zostaje przemycony i opublikowany pod pseudonimem w zachodnioniemieckim Spieglu. W śledztwo angażuje się osobiście przełożony Wieslera, podpułkownik Stasi Anton Grubitz.

Christa-Maria Sieland jest uzależniona od benzodiazepin i traci kontakty społeczne. Stasi wykorzystując jej chorobę zmusza aktorkę szantażem do donoszenia na Dreymanna. Zastraszona i pozbawiona leków Sieland zgadza się na współpracę. Przesłuchiwana przez Wieslera wyjawia, wcześniej nie odnalezione przez śledczych, miejsce ukrycia maszyny do pisania. Po uwolnieniu dręczona wyrzutami sumienia popełnia samobójstwo, rzucając się pod przejeżdżającą ciężarówkę.

Wiesler usuwa dowody rzeczowe z mieszkania Dreymanna, ratując w ten sposób pisarza przed aresztowaniem i torturami. Przełożony Wieslera nie może mu udowodnić winy, niemniej jednak dyscyplinarnie odsuwa go (na podstawie podejrzenia) od działań operacyjnych. Wiesler zostaje zdegradowany i trafia do działu cenzury, gdzie nad oparami otwiera koperty z korespondencją przeznaczoną do kontroli.

Po upadku komunizmu Dreymann dowiaduje się, że był przez długi czas inwigilowany. Udaje się do urzędu Gaucka i czyta akta swojej sprawy. Tam odkrywa pomocną działalność agenta HGW XX/7, która uratowała mu wolność, oraz notatkę o degradacji tego agenta. Pisarz odnajduje go, jednak obserwowany z obserwującym nigdy się nie spotykają. Dwa lata później Wiesler na plakacie w witrynie księgarni rozpoznaje twarz Dreymanna, tego pisarza, dla którego poświęcił swoją karierę w służbach bezpieczeństwa NRD. Wchodzi do środka i ogląda publikację. Zadedykowano ją właśnie jemu – HGW XX/7. Na pytanie, czy zapakować kupowaną książkę, odpowiada: „Nie. To dla mnie”.

Tytuł[edytuj | edytuj kod]

Polski tytuł filmu zniekształca wymowę oryginału. Tytuł oryginału – Das Leben der Anderen (Życie innych), przejęty też w angielskiej wersji, zastąpiono w Polsce wypaczającym sens tytułem Życie na podsłuchu.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W scenie wykładu Wiesler używa do odtwarzania zeznań drogiego, wysokiej jakości magnetofonu szpulowego produkcji zachodniej, co było zgodne z praktyką Stasi.
  • Reżyser używał w miarę możliwości oryginalnych rekwizytów Stasi i kręcił film, o ile to było możliwe, w oryginalnych miejscach. Sprzęt do podsłuchu pokazany w filmie jest w całości autentycznym wyposażeniem Stasi.
  • W scenie w windzie z chłopcem i jego piłką Wiesler w oryginale chce wypytać chłopca, jak się nazywa jego ojciec. W wersji polskiej dialogu „ojciec” zastąpiony jest przez „matkę”. Powodem tego jest rodzaj gramatyczny rzeczownika „piłka” - w niemieckim męski (der Ball), w polskim żeński.
  • W scenie przed rewizją mieszkania Dreymanna funkcjonariusze Stasi czekają w furgonetce Żuk polskiej produkcji.
  • Dreymann obchodzi w filmie swoje 40. urodziny. W rzeczywistości są to jego 50. urodziny.

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]