Adam Didur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Adam Didur
Didurportrait1.jpg
Imię i nazwisko Adam Didur
Data i miejsce urodzenia 24 grudnia 1874
Wola Sękowa
Data i miejsce śmierci 7 stycznia 1946
Katowice
Typ głosu bas
Gatunek muzyka poważna
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Adam Didur[1] (ur. 24 grudnia 1874 w Woli Sękowej[2], zm. 7 stycznia 1946 w Katowicach) – polski śpiewak; jeden z najznakomitszych basów przełomu XIX i XX w.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Był nieślubnym synem Wincenty Jasińskiej (ur. 1848) i - według przekazu najstarszej córki – ziemianina, właściciela dóbr Wola Sękowa, Jakuba Brochwicz-Wiktora. Jego matka była córką Józefa (leśniczego z Woli Sękowej koło Sanoka) i Karoliny Terleckiej, prawnuczki Barbary Potockiej z Wieliczki. Według różnych relacji dwa lata po urodzeniu syna, pani Jasińska wyszła za mąż (6 lutego 1876, w kościele św. Mikołaja w Nowotańcu) za miejscowego organistę wyznania greckokatolickiego Antoniego Didura (ur. 1852), syna Prokopa (Ukraińca ze wsi Sichów (powiat stryjski) i Anny z domu Melnik, który zgodził się usynowić chłopca. Po raz pierwszy Adam Jasiński (jako niemowlę) był ochrzczony w miejscowej cerkwi greckokatolickiej pw. św. Michała Archanioła[3] w Woli Sękowej. Po raz drugi zgodnie z metryką odnalezioną przez córkę, już po śmierci ojca, w kościele rzymskokatolickim w Stryju, 1 stycznia 1885 jako 11-letni chłopiec.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Adam Didur w operze Borys Godunow
Popiersie Adama Didura w sanockim ratuszu przy ulicy Rynek 1
Pomnik Adama Didura i Olgi Didur-Wiktorowej w Woli Sękowej

Po ukończeniu gimnazjum w 1911 wyjechał do Lwowa, rozpoczął naukę w Seminarium Nauczycielskim oraz wstąpił do chóru studenckiego na Uniwersytecie Jana Kazimierza. W wieku 18 lat rozpoczął lekcje śpiewu u Walerego Wysockiego w Galicyjskim Towarzystwie Muzycznym we Lwowie. Dzięki stypendium miłośnika śpiewu zachwyconego jego głosem (ufundowanego przez skromnego urzędnika kolejowego Jana Raspa), wyjechał na dalsze studia muzyczne do Włoch. Karierę operową rozpoczął w 1894 na scenie teatru w Pinerolo koło Turynu w partii Ojca Gwardiana w Mocy przeznaczenia Giuseppe Verdiego. Występował często na scenie lwowskiego Teatru Wielkiego, we Lwowie nauczał także w Galicyjskim Towarzystwie Muzycznym. Śpiewał też na innych scenach włoskich a następnie w Aleksandrii oraz w Kairze, gdzie odniósł sukcesy, m.in. w Aidzie Verdiego i Hugenotach Meyerbeera. Zaproszono go do udziału w wykonaniu IX Symfonii Beethovena z zespołem La Scali. Później śpiewał w Rio de Janeiro i Buenos Aires. W sezonie 1898/99 śpiewał na scenie teatru w Messynie. W latach 18991903 był stałym solistą Opery Warszawskiej a w 1903-06 ponownie śpiewał w mediolańskiej La Scali. 14 listopada 1908 zadebiutował tytułową rolą w operze Arriga Boita Mefistofeles na scenie nowojorskiej Manhattan Opera a dwa dni później, na otwarciu sezonu w Metropolitan Opera w Aidzie Verdiego. Śpiewał tam partię Ramfisa w niezwykłym towarzystwie: partię tytułową śpiewała Emmy Destinn, w roli Amneris wystąpiła Louise Homer, Radamesem był Enrico Caruso, ojcem Aidy (Amonastro – król Etiopów) – Antonio Scotti, zaś całością przedstawienia dyrygował debiutujący również w Metropolitan Opera Arturo Toscanini. Zostawszy w 1914 solistą nowojorskiej Metropolitan Opera (MET) nie zrezygnował z europejskiej kariery. Na scenie MET występował 729 razy oraz miał 182 występy z zespołem MET w innych teatrach Ameryki.

Rozgłos zyskał także w Rosji, gdzie występował wielokrotnie. Sławy jego nie przyćmiły nawet występy wielkiego Fiodora Szalapina.

W 1932 wycofał się ze sceny i powrócił do kraju poświęcając się pracy pedagogicznej. Był m.in. odkrywcą i opiekunem artystycznym Wiktorii Calma. W 1936 wcielił się w rolę Jerzego Gila w filmie fabularnym pt. Amerykańska awantura (scenariusz: Światopełk Karpiński, reżyseria: Ryszard Ordyński), który nie zachował się do współczesności[4]. W latach 30. odwiedzał rodzinną Wolę Sekową, gdzie w miejscowym dworze zamieszkiwała jego córka Olga, której mężem został przedstawiciel rodu Wiktorów, podobnie jak ojciec Adama Didura.

Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 zorganizował Państwową Operę Śląską w Bytomiu, gdzie był jej pierwszym dyrektorem[5].

Miał wspaniały głos o rozległej skali, pozwalającej mu śpiewać niektóre partie barytonowe oraz znakomitą technikę i temperament aktorski. Do historii przeszły jego kreacje Borysa Godunowa w operze Musorgskiego, Mefista w Fauście Gounoda i Don Basilia w Cyruliku sewilskim Rossiniego.

Został pochowany na cmentarzu przy ul. Francuskiej w Katowicach[6].

Adam Didur był dwukrotnie żonaty – po raz pierwszy z Angelą Arandą-Arelano (1874-1928), śpiewaczką meksykańską pochodzącą z Hiszpanii, z którą ożenił się w 1895. W 1929 poślubił francuską tancerkę Marguerite Vignon (związek trwał kilka lat). Z Angelą Arandą miał pięć córek: Ewa (ur. 1896, jej ojcem chrzestnym był Arturo Toscanini), Aniela (ur. 1898), Olga, Stanisława (ur. 1902), Maria (1905-1979, późniejsza tożsamość Mary Didur-Załuska). Dwie z nich zmarły w dzieciństwie na chorobę płuc (Aniela w 1916, Stanisława w 1918). Trzy pozostałe (Ewa, Olga i Mary) były śpiewaczkami operowymi, m. in. występującymi w Metropolitan Opera. Adam Didur wspólnie z trzema córkami 16 kwietnia 1926 występował w operze Faust wystawianej we Lwowie (Adam Didur grał Mefistofelesa, Ewa grała rolę Małgorzaty, Olga grała Martę, a Mary grała Siebla)[7]. Córka Mary Didur-Załuska po latach ustaliła dane biograficzne dotyczące ojca, w tym kwestie związane z jego urodzeniem (za życia Adam Didur dysponował dokumentami wskazującymi na rok urodzenia 1874).

Odznaczenie[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Od 1979 Opera Śląska w Bytomiu organizuje Międzynarodowy Konkurs Wokalistyki Operowej im. Adama Didura. Ponadto w Operze jego imieniem została nazwana Sala Koncertowa im. Adama Didura[9].
  • Od 1990 w Sanoku odbywa się Festiwal muzyki operowej im. Adama Didura.
  • W 110. rocznicę urodzin Adama Didura w 1984 w rodzinnej Woli Sękowej ustanowiono pomnik upamiętniającego jego i córkę Olgę Didur-Wiktorową.
  • Na terenie Sanoka w dzielnicy Dąbrówka znajduje się ulica nazwana jego imieniem i nazwiskiem[10].

Uwagi

  1. Różne publikacje autorstwa Wacława Panka podały inne uzasadnienia odznaczenia: jedno podało, iż zostało nadane za wybitne zasługi na polu sztuki (Wacław Panek. Kariery i legendy: szkice o artystach polskiej sceny muzycznej, Tom 2 1988. str. 7 . "Kanclerz Orderu Odrodzenia Polski przyznał w dniu 30 kwietnia 1927 Adamowi Didurowi za wybitne zasługi na polu sztuki Krzyż Oficerski"). Inne źródło (Wacław Panek: Adam Didur – bas wszechczasów) podało, iż odznaczenie zostało nadane w uznaniu jego zasług za czynny udział w akcji propagandowej podczas I wojny światowej na rzecz Polski wspólnie z Marcellą Sembrich-Kochańską i Ignacym Paderewskim)

Przypisy

  1. "stał się dopiero Adamem Didurem w dniu swojego chrztu, 1 stycznia 1885" [w:] Wacław Panek. Kariery i legendy: szkice o artystach polskiej sceny muzycznej. t. 2, 1988.
  2. inne źródła podają 1873, 1875 lub najczęściej 1874 [Śląski słownik biograficzny. t. 1, 1977]; lub 24 grudnia 1873 we Lwowie [J. M. Chomiński. Słownik muzyków polskich. IS. PAN t. 1 1964]
  3. Kwartalnik Nr. 4/2005. Gazeta Gminy Bukowsko
  4. Amerykańska awantura. filmpolski.pl. [dostęp 15 maja 2014].
  5. Historia. opera-slaska.pl. [dostęp 15 maja 2014].
  6. Adam Didur. nieobecni.com.pl. [dostęp 15 maja 2014].
  7. Ewa Dzieduszycka: Przygody z Adamem Didurem. lwow.com.pl. [dostęp 15 maja 2014].
  8. Uchwała Prezydium Krajowej Rady Narodowej z dnia 18 stycznia 1946 r. w sprawie nadania odznaczeń w uznaniu zasług dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej w dziele pracy organizacyjnej przy utworzeniu administracji państwowej i samorządu, uruchomieniu uczelni i odbudowie demokratycznej państwowości polskiej na ziemiach Województwa Śląsko-Dąbrowskiego. monitorpolski.gov.pl. [dostęp 15 maja 2014].
  9. Plany widowni. opera-slaska.pl. [dostęp 15 maja 2014].
  10. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 10 maja 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 50. ISBN 83-85831-35-5.
  • Adam Didur – bas wszechczasów. maestro.net.pl. [dostęp 15 maja 2014].
  • Encyklopedia Gorzowa. gorzow24.pl, 20 czerwca 2007. [dostęp 14 maja 2014].
  • Henryk Pałuk. „Kwartalnik. Gazeta Gminy Bukowsko”, s. 8-9, Nr 1 (17) z 2009. Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Bukowskiej.