Ignacy Jan Paderewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ignacy Jan Paderewski
Ignacy Paderewski 02.jpg
Ignacy Jan Paderewski (1921)
Data i miejsce urodzenia 18 listopada 1860
Kuryłówka
Data i miejsce śmierci 29 czerwca 1941
Nowy Jork
Narodowość polska
Dziedzina sztuki muzyka
Styl neoromantyzm
Ważne dzieła Symfonia h-moll
Koncert fortepianowy a-moll
Fantazja polska
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Ignacy Jan Paderewski w Wikicytatach
Ignacy Jan Paderewski
Prezydent Ministrów
Okres urzędowania od 18 stycznia 1919
do 27 listopada 1919
Poprzednik Jędrzej Moraczewski
Następca Leopold Skulski
Minister spraw zagranicznych
Okres urzędowania od 16 stycznia 1919
do 9 grudnia 1919
Poprzednik Leon Wasilewski
Następca Władysław Wróblewski (p.o.)
Przewodniczący Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej
Okres urzędowania od 9 grudnia 1939
do 24 czerwca 1941
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Złoty "Wawrzyn Akademicki" Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Rycerz Wielkiego Krzyża Orderu Imperium Brytyjskiego
Jedyny zachowany dom Paderewskiego – dworek w Kąśnej Dolnej, nieopodal Tarnowa
Fortepian Paderewskiego ofiarowany polskiej ambasadzie w Waszyngtonie
Paderewski gra Chopinowskiego walca Op. 64, nr 2. Nagranie z 1917 r.

Ignacy Jan Paderewski herbu Jelita (ur. 6 listopada?/18 listopada 1860 w Kuryłówce, zm. 29 czerwca 1941 w Nowym Jorku) – polski pianista, kompozytor, działacz niepodległościowy i polityk. W 1919 sprawował funkcje premiera i ministra spraw zagranicznych RP. Profesor konserwatorium w Warszawie. Kawaler Orderu Orła Białego i francuskiej Legii Honorowej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Ignacy Jan Paderewski przyszedł na świat w Kuryłówce na Podolu w 1860 r. Matka, Poliksena z domu Nowicka, córka Zygmunta, filomaty i przyjaciela Adama Mickiewicza, zmarła kilka miesięcy po jego narodzinach. Jedynym opiekunem Ignacego i jego starszej siostry Antoniny był ojciec - uczestnik powstania styczniowego, który za udział w nim odbył karę roku więzienia w Kijowie, a następnie zarabiał na życie jako administrator jednego z majątków na Podolu.

Rodzice Paderewskiego pochowani zostali na cmentarzu w Żytomierzu. W tym czasie małym Paderewskim opiekowała się ciotka. Duży wpływ na jego wychowanie wywarł były powstaniec listopadowy, Michał Babiński[potrzebne źródło]. Zajmował się on nauczaniem dziecka historii, geografii, języka francuskiego i literatury polskiej. Młody Paderewski od dzieciństwa przejawiał uzdolnienia muzyczne, początkowo grając na starym rodzinnym fortepianie.

W latach 1872–1878 zdobył wykształcenie w warszawskim Instytucie Muzycznym, noszącym od 1919 r. nazwę Konserwatorium Warszawskie. Tam studiował grę na fortepianie pod kierunkiem Rudolfa Strobla, Juliusza Janoty, Romana Schloczera i jego brata Pawła Schloczera. Z przedmiotów teoretycznych kształcił się pod kierunkiem Gustawa Regulskiego, który był uczniem Hektora Berlioza[1]. Po ukończeniu szkoły z odznaczeniem otrzymał posadę nauczyciela kursu średniego fortepianu w tejże szkole. Paderewski utrzymywał się, grając na przyjęciach, komponując i wykonując własne utwory, a także udzielając lekcji gry. W 1880 poślubił Antoninę Korsakównę. Pomimo zachwytów otoczenia, sam twierdził, iż musi jeszcze wiele się nauczyć – przez to potrafił ćwiczyć nawet po 12 godzin dziennie. W 1881 r., po śmierci żony (która pozostawiła go z kalekim kilkumiesięcznym synem Alfredem), wyjechał doskonalić swój warsztat do Berlina.

Kariera muzyczna[edytuj | edytuj kod]

W czasie zagranicznych wojaży Paderewski spotkał m.in. słynną polską aktorkę Helenę Modrzejewską. Ta, zafascynowana jego talentem, podarowała mu pokaźną sumę pieniędzy. Za tę kwotę mógł kontynuować naukę w Wiedniu pod kierownictwem Teodora Leszetyckiego. Jego mistrz polecił go później na posadę nauczyciela gry na fortepianie w Strasburgu. Pierwszy większy sukces odniósł, debiutując jako pianista w 1887 r., a w 1888 r. miał miejsce jego pierwszy duży koncert w Paryżu. Tam też spotkał i zaprzyjaźnił się z kompozytorem Camille Saint-Saëns.

Później przez pewien czas przebywał w Londynie, gdzie koncertował między innymi przed samą królową Wiktorią. Wielkim sukcesem okazało się jego pierwsze tournée po Stanach Zjednoczonych w latach 1891–1892, na które Paderewski zmuszony był się udać z powodu kłopotów finansowych. Na stałe zamieszkał w USA. Zyskał sobie ogromną popularność, nazywany był największym ze wszystkich, mistrzem, królem pianistów, czarodziejem klawiatury. Podczas koncertowania w USA odniósł kontuzję dłoni, myślał nawet o zakończeniu kariery. Sprawność dłoni przywrócił mu Friedrich Lange – pionier niemieckiej chirurgii w Ameryce. W 1899 r. Paderewski ożenił się z Heleną Marią Górską z domu Rosen, czym sprawił zawód wielu wielbicielkom urzeczonym jego talentem i wyglądem (zwłaszcza długimi, falującymi włosami). Pomimo zakupienia dworku w Kąśnej Dolnej w Małopolsce państwo Paderewscy osiedli w Szwajcarii, w posiadłości Riond-Bosson w Tolochenaz koło Morges, niedaleko Lozanny.

Paderewski skomponował swoje jedyne dzieło sceniczne, operę Manru, na przełomie stulecia. Jej prapremiera odbyła się w Dreźnie 29 maja 1901 r., a wkrótce zaprezentowano dzieło we Lwowie. Prapremiera amerykańska odbyła się w Metropolitan Opera 14 lutego 1902 r., odbyło się jeszcze 9 przedstawień w tym samym sezonie, po czym utwór zszedł z afisza i nie został nigdy wznowiony. Należy tu dodać, że Manru pozostaje jedyną operą skomponowaną przez Polaka, wystawioną w Metropolitan Opera.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Na jego zlecenie w 1908 rzeźbiarz Antoni Wiwulski wykonał pomnik upamiętniający zwycięstwo wojsk polskich w bitwie pod Grunwaldem. Monument został odsłonięty w 1910 w Krakowie, w obecności ponad 150 tys. osób[2]. Paderewski wygłosił wówczas przemówienie o charakterze niepodległościowym.

Po wybuchu I wojny światowej zaczął prowadzić szeroko zakrojoną działalność dyplomatyczną na rzecz Polski i Polaków, wykorzystując swą popularność na Zachodzie. M.in. zbierał fundusze na pomoc ofiarom wojny i był jednym ze współzałożycieli komitetów pomocy Polakom w Paryżu i Londynie. W 1915 założył wraz z Henrykiem Sienkiewiczem w Vevey Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Tego samego roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuował swą działalność. Przed każdym ze swoich występów przemawiał na temat postulowanej przez niego niepodległości Polski. W krótkim czasie udało mu się zbliżyć do doradcy prezydenta Wilsona, Edwarda House’a. Później spotkał się z samym prezydentem, któremu w styczniu 1917 r. przekazał memoriał na temat Polski. Być może z tego powodu sprawa polskiej niepodległości znalazła się w słynnych 14 punktach Wilsona. W sierpniu 1917 r. został przedstawicielem na USA Komitetu Narodowego Polskiego z Romanem Dmowskim na czele.

Po powrocie do kraju Józefa Piłsudskiego i powierzeniu przez niego misji formowania rządu Jędrzejowi Moraczewskiemu, również i Paderewski powrócił do Polski. 25 grudnia 1918 pojawił się w Gdańsku, skąd następnie udał się do Poznania. Jego przybycie do stolicy Wielkopolski i entuzjastyczne przywitanie stało się impulsem do wybuchu zakończonego sukcesem powstania. Po przyjeździe do Warszawy, Paderewski spotkał się z Piłsudskim i podjął się roli mediatora pomiędzy nim a obozem Dmowskiego. 16 stycznia 1919 został premierem, pełniąc również funkcję ministra spraw zagranicznych.

Wraz z Romanem Dmowskim jako delegat pełnomocny reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Paryżu[3], zakończonej podpisaniem traktatu wersalskiego, kończącego I wojnę światową. W tym czasie wsparł gen. Tadeusza Rozwadowskiego w jego planach tworzenia Legionu Amerykańskiego, który miał walczyć w Polsce z bolszewikami. W wyniku tych działań powstała polsko-amerykańska Eskadra Lotnicza im. Tadeusza Kościuszki. Paderewskiemu nie udało się zrealizować wszystkich założeń strony polskiej, jednak dał się poznać jako sprawny negocjator i dyplomata. Pomimo to jego bezpartyjny rząd był krytykowany w kraju zarówno przez lewicę, jak i prawicę. Paderewski wiedział, iż jego gabinet ma charakter tylko i wyłącznie przejściowy, dlatego w grudniu 1919 podał się do dymisji. Następnie wyjechał do Szwajcarii, aby odpocząć od polityki.

Powrócił jednak do kraju w kulminacji wojny polsko-bolszewickiej w 1920. Został wysłannikiem rządu polskiego do Ligi Narodów. Wkrótce jednak zrezygnował z tej funkcji w 1921.

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

Ignacy Jan Paderewski

W 1922 r. wyjechał ponownie do USA, gdzie powrócił do koncertowania. Za odbycie trasy koncertowej po Stanach udało mu się zarobić 500 tys. dolarów, sumę jak na owe czasy astronomiczną. Później zajął się także działalnością charytatywną (w 1932 r. na występ Paderewskiego w Madison Square Garden przybyła rekordowa liczba widzów – 16 tys., a dochód z tego koncertu artysta przeznaczył na bezrobotnych amerykańskich muzyków). W tym czasie otrzymał wiele tytułów i odznaczeń, m.in. tytuł lordowski[potrzebne źródło] od brytyjskiego monarchy Jerzego V.

Po śmierci Piłsudskiego w 1935 r. Paderewski współtworzył tzw. Front Morges[4]. Organizacja ta, opozycyjnie nastawiona wobec polskiego reżimu autorytarnego, miała charakter centroprawicowy, a jednym z jej głównych założycieli był generał Władysław Sikorski. Front Morges domagał się demokratyzacji życia politycznego w kraju, ale również postulował wybór Paderewskiego na prezydenta Polski.

Po wybuchu II wojny światowej Paderewski wszedł w skład władz Polski na uchodźstwie. Został przewodniczącym Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, która stanowiła substytut Sejmu na emigracji. We wrześniu 1940, mimo podupadającego zdrowia, udał się raz jeszcze do USA, by działać na rzecz Polski. Spowodował między innymi uzyskanie przez rząd Sikorskiego kredytów na uzbrojenie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W czasie II wojny światowej jego nazwisko naziści niemieccy umieścili na liście wrogów III Rzeszy tzw. Czarnej Księdze.

Paderewski zmarł na zapalenie płuc[5] 29 czerwca 1941 r. o jedenastej rano, w pokoju hotelowym Hotelu Buckingham na Manhattanie[6][7]. Następnego dnia premier Rządu RP na uchodźstwie i Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski wydał rozkaz nr 11, w którego ostatnich słowach napisał:

Quote-alpha.png
Naród polski okryty głęboką żałobą po pamięci I. J. Paderewskiego traci z Jego odejściem od nas na zawsze jednego z największych swych duchów przewodnich. Cześć Jego pamięci! Rozkaz niniejszy odczytać przed frontem oddziałów i na pokładach okrętów Rzeczypospolitej Polskiej.

Pierwotnie pochowano go na Narodowym Cmentarzu w Arlington w pobliżu Waszyngtonu. Jednak 29 czerwca 1992 r. trumnę z jego prochami sprowadzono do Polski, gdzie spoczęła w krypcie archikatedry św. Jana w Warszawie. Pośmiertnie odznaczony orderem wojennym Virtuti Militari[8].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Lawrence Alma-Tadema, Portret Ignacego Jana Paderewskiego, 1891

7 stycznia 1880 r. Ignacy Jan Paderewski poślubił pochodzącą z Kresów Wschodnich Antoninę Korsak, absolwentkę Instytutu Muzycznego w Warszawie. Ślub odbył się w Rudni na Wołyniu – majątku panny młodej. Antonina zmarła 9 miesięcy później, 18 października 1880 r., krótko po porodzie[9]. Ich syn, Alfred urodził się 9 października 1880 r. z chorobą Heinego-Medina[10]. Zmarł w 1901 r., w wyniku powikłań związanych z chorobą krążenia[11].

31 maja 1899 r. Paderewski ożenił się ponownie, z Heleną Marią Górską z domu Rosen, wywodzącą się z rodziny spolonizowanych inflanckich Niemców. Ślub odbył się w kościele Świętego Ducha w Warszawie. Helena Paderewska zmarła 16 stycznia 1934 r.[12].

Braćmi przyrodnimi Ignacego Jana Paderewskiego byli Józef Paderewski (1875–1958), wieloletni nauczyciel gimnazjalny w Bydgoszczy i Stanisław Paderewski (1875-1914), polski inżynier górniczy oraz porucznik Legionów Polskich, który poległ 14 listopada 1914 w bitwie pod Krzywopłotami.

Odznaczenia, tytuły i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Jako patron[edytuj | edytuj kod]

Jego imię nosi wiele instytucji:

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1991 powstał biograficzny film dokumentalny pt. Powrót Paderewskiego w reżyserii Aliny Czerniakowskiej.

11 listopada 2003 w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Ignacego Paderewskiego zrealizowane w ramach projektu „słynni Polacy XX w.” (IV.6).

29 października 2010 Sejm RP przyjął uchwałę, w której uczcił pamięć Ignacego Jana Paderewskiego w 150. rocznicę jego urodzin[20]. Z tej samej okazji Poczta Polska wydała znaczek pocztowy z fotografią pianisty[21].

Przypisy

  1. Piotr Świerc, Wspomnienia o Paderewskim', Kalendarz Opolski na rok 1971, s. 216.
  2. R. Dmowski, Polityka polska i odbudowa Państwa.
  3. Eugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918-1919. przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I Wrocław 2010, s. 25.
  4. Nazwa pochodzi od miejscowości, gdzie znajdowała się rezydencja Paderewskiego w Szwajcarii i gdzie ogłoszono deklarację ideową ugrupowania.
  5. Ignacy Jan Paderewski (1860–1941).
  6. Kalendarium. Państwowa Szkoła Muzyczna w Koninie.
  7. Serce Paderewskiego. pilsudzki.org.
  8. Krzysztof Filipow: Order Virtuti Militari. Białystok: Łuk, 1992, s. 51. ISBN 83-85183-27-2.
  9. Kalendarium. Państwowa Szkoła Muzyczna w Koninie.
  10. Art Wielgus: The Man Behind the Star 150th anniversary of Paderewski's birth (ang.). author-me.com. [dostęp 2010].
  11. Maciej Łukas Gołębiowski: Ignacy Jan Paderewski - wielki artysta, wielki Polak. HFM.pl. [dostęp 04-2011].
  12. Piotr Majewski, Posłowie i Senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biograficzny, tom IV M-P, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa, 2009, s. 306–307.
  13. Lista nazwisk osób odznaczonych Orderem Virtuti Militari (pol.). [dostęp 8 maja 2010].
  14. Polskie Radio Historia – Ignacy Jan Paderewski (pol.) [dostęp 2011-10-12].
  15. Doktoraty HC. uw.edu.pl. [dostęp 21 lutego 2011].
  16. Ignacy Paderewski we Lwowie.
  17. Honorowi i zasłużeni obywatele Miasta Poznania. [dostęp 2013-02-17].
  18. Archiwum Korporacyjne – Archiwum i Muzeum Polskich Korporacji Akademickich.
  19. Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 256.
  20. M.P. z 2010 r. Nr 94, poz. 1074
  21. Poczta Polska, Nr kat. 4351, data wyd.: 18.11.2010.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • I.J. Paderewski, Szopen. Warszawa 1926. Nakładem czasopisma „Muzyka”
  • Ignacy Jan Paderewski, Pamiętniki. Spisała Mary Lawton. Przekład z j. ang.: W. Lisowska i T. Mogilnicka. Wstęp: Witold Rudziński. Kraków, P. W. M. [1961]
  • Władysław Dułęba, Zofia Sokołowska, Ignacy Jan Paderewski – Mała kronika życia pianisty i kompozytora. Wstęp: Tadeusz Szeligowski. Ilustracje. Kraków, P. W. M. [1960]. Wyd. II, zmienione [1976]
  • Henryk Opieński, I. J. Paderewski. Esquisse de sa vie et de son oeuvre. Lausanne, Éditions SPES, 1928, 2e édition 1948
  • Werner Fuchss, Paderewski: reflets de sa vie. Genève: La Tribune, coll. « Un homme, une vie, une œuvre », 1981, 278 p.
  • Éric Lipmann, Paderewski, l’idole des années folles. Paris, Balland, 1984. 341 p.
  • Bogusław Raba, Między romantyzmem a modernizmem. Twórczość kompozytorska Ignacego Jana Paredrewskiego. Wrocław, Wydawnictwo UWr, 2010, 267 p.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]