Katowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w woj. śląskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Katowice
Katowice
Herb Flaga
Herb Katowic Flaga Katowic
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja górnośląska
Data założenia XVI wiek
Prawa miejskie 1865
Prezydent Piotr Uszok
Powierzchnia 164,64[1] km²
Wysokość 245-357 m n.p.m.
Populacja (31.12.2013)
• liczba ludności
• gęstość

304.362[2]
1824 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 40-001 do 40-999
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Katowice
Katowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Katowice
Katowice
Ziemia 50°15′51″N 19°01′25″E/50,264167 19,023611Na mapach: 50°15′51″N 19°01′25″E/50,264167 19,023611
TERC
(TERYT)
2469011
SIMC 0937474
Urząd miejski
ul. Młyńska 4
40-098 Katowice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Katowice w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Katowice (niem. Kattowitz[3], śl. Katowicy[3], czes. Katovice) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa śląskiego[4], dawniej siedziba „dużego” i „małego” województwa katowickiego, jeden z głównych ośrodków Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Z liczbą 307 233 mieszkańców jest 10. miastem w kraju pod względem liczby ludności i 11. pod względem powierzchni, mając prawie 165 km²[1].

Historycznie miasto położone na Górnym Śląsku.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie Katowic wśród pozostałych członków Górnośląskiego Związku Metropolitalnego

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Katowice leżą na Wyżynie Katowickiej, będącej częścią Wyżyny Śląskiej, we wschodniej części Górnego Śląska[4]. Miasto leży na dziale wodnym Wisły i Odry – naturalnej granicy Małopolski i Śląska. Przez Katowice przepływają rzeki: Rawa – dopływ Brynicy i Kłodnica – dopływ Odry oraz kilka mniejszych.

Teren miasta odznacza się urozmaiconą rzeźbą terenu, a różnice wysokości względnych wynoszą około 100 m, najwyższe wzniesienie jest położone 357 m n.p.m. (Wzgórze Wandy w dzielnicy Murcki), a najniższy punkt leży na wysokości 245 m n.p.m. (w dolinach rzek Mlecznej i Kłodnicy)[4]. Pod względem geologicznym, Katowice położone są w Niecce Śląsko-Krakowskiej.

Katowice graniczą z Chorzowem, Siemianowicami Śląskimi, Czeladzią, Sosnowcem, Mysłowicami, Lędzinami, Tychami, Mikołowem i Rudą Śląską.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat w Katowicach, średnie z lat 1961–1990

Średnia roczna temperatura wynosi +7,9ºC (średnia z lat 1961–1990), średnia temperatura w lipcu +17,4 °C, a w styczniu -2,7 °C. Średnia suma opadów w skali roku wynosi 721 mm, z czego najwięcej w lipcu (110 mm). Charakterystyczne są tu wiatry słabe, o średniej prędkości 3,3 m/s, wiejące głównie z kierunku zachodniego (21%) i południowego zachodu (20,1%). Pokrywa śnieżna występuje około 60 dni w roku[5].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Dzielnice Katowic.
Dzielnice Katowic

Miasto Katowice składa się z 22 dzielnic zgrupowanych w 5 zespołach dzielnic:

I. Zespół dzielnic śródmiejskich

II. Zespół dzielnic północnych

III. Zespół dzielnic zachodnich

IV. Zespół dzielnic wschodnich

V. Zespół dzielnic południowych

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój demograficzny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rozwój demograficzny Katowic.

Rozwój demograficzny Katowic związany jest z wcielaniem pogranicznych osad i tym samym z rozwojem terytorialnym miasta. Od uzyskania w 1865 praw miejskich, Katowice powiększały kilkakrotnie swoją powierzchnię i zmieniały strukturę administracyjną. 15 lipca 1924 liczba ludności miasta przekroczyła 100 tys. W tym dniu wcielono do Katowic: Bogucice, Brynów, Dąb, Ligotę, Załęską Hałdę, Załęże i Zawodzie, co spowodowało praktycznie podwojenie liczby mieszkańców z niespełna 57 tys. do prawie 113 tys. (129 437 w maju 1930[6]). Kolejne przyłączenia okolicznych osad miały miejsce w latach 1951, 1960 i 1975. W okresie od 1825 do 1924 liczba ludności podwajała się, głównie przez migrację i wcielanie okolicznych osad, co ok. 10 lat i w ciągu tychże 100 lat zwiększyła się ponad 165-krotnie. Jednakże ze schyłkiem lat 80. XX w., nastąpiła zmiana tendencji rozwoju demograficznego miasta i rozpoczął się spadek liczby ludności Katowic z 368 621 w 1987 r. do 307 233 mieszkańców pod koniec roku 2012. Według prognoz Głównego Urzędu Statystycznego liczba mieszkańców Katowic ma spaść do 248 455 w 2035 roku[7].

  • Wykres liczby ludności miasta Katowice na przestrzeni 3 ostatnich stuleci:

Największą populację Katowice odnotowały w 1987 r. – według danych GUS 368 621 mieszkańców.

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

W Narodowym Spisie Powszechnym 2002 narodowość polską zadeklarowało 296 792 (90,1%) spośród 327 222 przebadanych mieszkańców miasta. Narodowość śląską zadeklarowało 17 777 katowiczan (5,4%). Ponadto w mieście żyje 674 Niemców i 165 Romów. 470 mieszkańców zadeklarowało inną narodowość, zaś 11 344 ma narodowość nieustaloną.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa „Katowice” na mapie z 1792 r.

Etymologia nazwy Katowice nie jest jednoznaczna. Istnieje kilka teorii na pochodzenie nazwy miejscowości:

  • od słowa „kąty”, czyli od dawnego określenia chat zagrodników,
  • od słowa „kat”, tak jak nazywany był pierwszy katowicki osadnik[8].

Z kolei niemiecki geograf oraz językoznawca Heinrich Adamy wywodził nazwę bezpośrednio od polskiej nazwy kota - "von kot, kotka = Katze"[9]. W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako pierwotną nazwę wymienia ją w obecnej polskiej formie "Katowice" podając jej znaczenie "Katzendorf" - "Wieś kotów"[9]. Niemcy zgermanizowali nazwę miejscowości na Kattowitz w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

W okresie od 9 marca 1953[10] do 20 grudnia 1956[11] miasto nosiło nazwę Stalinogród. Nazwę tę wprowadzono tuż po śmierci Józefa Stalina, dla uczczenia pamięci Wielkiego Wodza i Nauczyciela mas pracujących i jego wiekopomnych zasług dla Polski[12], a cofnięto w związku z odwilżą gomułkowską dnia 21 października 1956 r.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Katowic.
Mapa historycznych osad Katowic
Widok na Bogucice, lata 30. XIX w
Katowice, Gmach Sejmu Śląskiego – Urząd Wojewódzki

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Ulica Chorzowska. Od lewej: Altus (w tle za Superjednostką), Superjednostka, Haperowiec, Centrala ING Banku Śląskiego, Wieżowce Stalexportu (w tle), Chorzowska 50.
Ulica Chorzowska. Od lewej: Altus (w tle za Superjednostką), Superjednostka, Haperowiec, Centrala ING Banku Śląskiego, Wieżowce Stalexportu (w tle), Chorzowska 50.

Gospodarka Katowic opiera się obecnie na sektorze usług. Z ponad 150 tys. zatrudnionych w Katowicach ponad 73% stanowią osoby zatrudnione w tym sektorze (31 grudnia 2006[18], bez podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących do 9 osób). Jest to wynik przemian gospodarczych w ostatnich latach. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw wynosiło w 2008 roku 4362,39 zł[19].

Katowice są siedzibą Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Górnictwo i hutnictwo[edytuj | edytuj kod]

W ostatnich latach wiele kopalń i hut w Katowicach zostało zlikwidowanych, a obecnie działające kopalnie połączyły się tworząc jedną z 3 największych spółek węglowych w Polsce – Katowicki Holding Węglowy. W skład tego holdingu wchodzą 3 kopalnie z Katowic i po jednej z Sosnowca i Mysłowic.

Na terenie Katowic działają obecnie 3 kopalnie węgla kamiennego i dwie huty

Na terenie byłej KWK Gottwald powstało Silesia City Center, a na terenie byłej KWK Katowice powstaje nowe Muzeum Śląskie.

Handel i targi[edytuj | edytuj kod]

Katowice należą do grona największych w Polsce ośrodków miejsko-przemysłowych. Od końca lat 80. XX w. zmieniła się całkowicie struktura handlu w całej Polsce – w tym także w Katowicach. Ówczesne domy handlowe – dziś nazywane marketami – zostały w większości sprywatyzowane. W Katowicach nadal funkcjonują targowiska miejskie – Bazar „Załęże” wraz z częścią rolno-spożywczą, targowisko na Placu Miarki i targowisko przy ul. Katowickiej zarządzane przez gminny Zakład Targowisk Miejskich. W mieście znajdują się trzy duże centra handlowe oraz kilka mniejszych. Większość supermarketów jest usytuowana w okolicach osiedli mieszkaniowych. Do największych centrów handlowo-rozrywkowych należą: Galeria Katowicka, CH 3 Stawy, CH Dąbrówka oraz Silesia City Center. Co roku w mieście odbywają się Międzynarodowe Targi Katowickie oraz szereg innych mniejszych imprez tego typu jak np.:

  • Międzynarodowe Targi górnictwa energetyki i metali
  • Toolexpo Międzynarodowe Targi narzędzi i obrabiarek
  • Międzynarodowe Targi spożywcze
  • Jesienna giełda budownictwa
  • Śląskie targi nieruchomości
  • Międzynarodowe Targi Motoryzacyjne
  • Międzynarodowe Targi techniki motoryzacyjnej
  • BIKE Międzynarodowe Targi rowerowe
  • Targi Międzynarodowe spawalnicze
  • Targi BHP

Inwestycje[edytuj | edytuj kod]

Katowice, fontanna na przebudowanym rondzie, w tle jeden z najwyższych budynków w Polsce wieżowiec Altus (2001−2003)

Katowice prowadzą obecnie program rewitalizacji i przebudowy centrum miasta[20]. W ramach tego projektu jest przebudowywana przestrzeń Rynku wraz z przyległymi ulicami oraz Alei Korfantego wraz z obszarem wokół Ronda[21]. Autorem projektu jest katowicki architekt – Tomasz Konior[22].

Oprócz tego, niezależnie w przygotowaniu lub budowie znajduje się wiele projektów prywatnych inwestorów. Z powodu problemów z lotniskiem Muchowiec zablokowane były do tej pory budowy wieżowców. Obecnie o uzyskanie pozwolenia na budowę wysokich budynków stara się około czternastu inwestorów[23]. Najbardziej zaawansowane są projekty wież Silesia Towers korporacji deweloperów TriGranit[24], Jupiter Plaza[25] oraz biurowiec Hines Polska[26].

Dodatkowo, wiele ważnych budynków w mieście ulega kompleksowej rewitalizacji – przede wszystkim należy wymienić remonty os. Tysiąclecia, Spodka, wieżowca Haperowiec oraz planowaną przebudowę biurowca DOKP przez spółkę Hines wraz z PKP[27].

Z obecnych 170 tys. metrów kwadratowych powierzchni biurowej podaż ma się podwoić. Obecnie trwa budowa m.in. Europark-Greenparku[28] czy biurowca GTC przy ul. Francuskiej[29]. Od kilku lat popularne są także rewitalizacje budynków poprzemysłowych i adaptacja ich na biura czy mieszkania.

Także rynek mieszkaniowy Katowic (mimo iż kupcy chętniej wybierają Chorzów) gwałtownie się rozwija. Budowane są m.in. Dębowe Tarasy, Apartamenty Moderna[30] czy luksusowe Osiedle Bażantów[31].

W Parku Przemysłowym „Euro-Centrum” zainwestują firmy z Doliny Krzemowej w Kalifornii[32].

W dniu 6 czerwca 2013 roku, firma IBM ogłosiła, że zainwestuje w Katowicach. Do końca 2015 roku ma zatrudnić w Katowicach 2 tysiące pracowników[33].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Katowice, tramwaj „Karlik
Pociąg Kolei Śląskich w hali peronowej (peron 3)
Katowice, Aleja Górnośląska Autostrada A4

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Katowic istnieje trochę ponad 100 linii autobusowych oraz 10 tramwajowych. Olbrzymią część linii autobusowych i wszystkie tramwajowe organizuje KZK GOP. Linie autobusowe KZK GOP w Katowicach w większości obsługuje PKM Katowice, zaś wszystkie tramwajowe Tramwaje Śląskie. Oprócz tego w Katowicach działają także linie organizatorów z miast ościennych (Tychy, Jaworzno), nie zrzeszonych z KZK GOP oraz przewoźników prywatnych.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Katowice stanowią jeden z największych węzłów komunikacji kolejowej w Polsce, zarówno jeśli chodzi o przewozy pasażerskie, jak i towarowe. Z głównego dworca kolejowego odjeżdżają pociągi wszystkich kategorii, w tym EuroCity i InterCity, zapewniające połączenia ze wszystkimi największymi miastami w Polsce oraz z Czechami, Słowacją, Węgrami, Austrią i Niemcami.

W mieście znajduje się ponadto 8 stacji i przystanków kolejowych: Katowice Brynów, Katowice Ligota, Katowice Szopienice Południowe, Katowice Podlesie, Katowice Piotrowice, Katowice Załęże, Katowice Zawodzie oraz od kilku lat już nieeksploatowane stacje Katowice Ochojec i Katowice Murcki z bardzo ładnym, choć zaniedbanym budynkiem dworcowym.

Kolejowy transport towarowy to przede wszystkim przewozy węgla kamiennego, ze względu na położenie miasta dużą rolę odgrywają przewozy tranzytowe, także międzynarodowe.

W miejscowości Sławków, na wschód od Katowic, działa najdalej wysunięta na zachód Europy linia kolei szerokotorowej – Linia Hutnicza Szerokotorowa (LHS), łącząca Hutę Katowice z Europą Wschodnią i Azją.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Katowice znajdują się na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Przez miasto przebiegają m.in.[34][35]

W okolicach Katowic przebiega kilka ważnych dróg:

Przebiega tędy również Drogowa Trasa Średnicowa – trasa szybkiego ruchu, która w założeniu ma przebiegać przez Katowice, Chorzów, Świętochłowice, Rudę Śląską, Zabrze, Gliwice oraz przez Mysłowice, Sosnowiec, Będzin i Dąbrowę Górniczą. Biegną też tędy dwie drogi ekspresowe: S1 (część drogi nr 1 i Wschodniej Obwodnicy GOP) oraz S86 (część drogi nr 86).

Katowice mają również wiele bezpośrednich połączeń PKS z wszystkimi regionami kraju. Część z nich obsługuje PKS Katowice.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Terminal A, Katowice-Pyrzowice

W odległości około 30 km na północ od centrum Katowic znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice z asfaltobetonową drogą startową o długości 2800 metrów i szerokości 60 metrów. W 2007 obsłużył prawie 2 mln pasażerów. Port posiada dwa terminale pasażerskie (nowszy otwarty w lipcu 2007) oraz jeden terminal cargo. Przepustowość roczna terminali pasażerskich wynosi ok. 3,6 mln pasażerów. Lotnisko w Pyrzowicach obsługuje ponad 30 stałych połączeń rejsowych liniami lotniczymi EuroLOT, LOT, Lufthansa, Wizz Air, Ryanair, Germanwings, Wizz Air Ukraine.

W granicach miasta Katowice znajduje się również lotnisko aeroklubowe Katowice-Muchowiec z czynnym trawiastym polem wzlotów. Planowo ma zostać przeistoczone w miejski port lotniczy (ang. city airport) z przyszłą utwardzoną drogą startową o długości 850 metrów i szerokości 25 metrów (koszt: 10 mln zł), obsługujący samoloty zabierające do 18 pasażerów oraz samoloty lotnictwa ogólnego, w tym biznesowe. Jednak obecnie jego rozwój jest hamowany sporami na tle własnościowym pomiędzy aeroklubami[36].

W odległości do 100 km od Katowic znajdują się jeszcze dwa międzynarodowe porty lotnicze: port lotniczy Ostrawa i Airport Kraków w Balicach. Ponadto odległe od Katowic o 90 km lotnisko w Kamieniu Śląskim pod Opolem starało się o status lotniska dla ruchu rejsowego, w tym międzynarodowego. Z uwagi na swoje położenie 12 km od autostrady A4, stanowiłoby realistyczną alternatywę do Pyrzowic i Balic m.in. dla Katowic - plany te pozostały niezrealizowane.

W 2013 przy ul. Medyków oddano do użytku sanitarne lądowisko Katowice-GCZD, a w 2014 przy ul. Armii Krajowej śmigłowcowe lądowisko Famur.

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

Służba zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Katowice dysponują największa bazą medyczną w regionie. Znajduje się tu około 20 szpitali

Wykaz szpitali publicznych[37] (2012):

Wykaz szpitali niepublicznych (2012):

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Szpitale w Katowicach.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Katowice, Uniwersytet Śląski w Katowicach – Wydział Prawa i Administracji
Gmach Politechniki Śląskiej w Katowicach

Katowice są jednym z większych ośrodków naukowych w Polsce. Znajduje się tu około 20 uczelni, na których w 2012 r. studiowało ponad 63 tys. osób[38]. Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 r., 23,7% przebadanych mieszkańców legitymuje się wykształceniem wyższym, 35,3% wykształceniem średnim i policealnym, a 19,3% mieszkańców posiadało wykształcenie zasadnicze zawodowe. Spośród przebadanych katowiczan występowały również osoby posiadające wykształcenie gimnazjalne (4,3%), wykształcenie podstawowe (12,7%), zaś 0,6% osób nie posiada formalnego wykształcenia szkolnego[39].

Uczelnie w Katowicach[edytuj | edytuj kod]

  1. Akademia Muzyczna w Katowicach
  2. Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach
  3. Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach
  4. Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa w Katowicach
  5. Międzynarodowa Szkoła Nauk Politycznych w Katowicach
  6. Politechnika Śląska, Wydział Inżynierii Materiałowej i Metalurgii, Wydział Transportu
  7. Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, wydział zamiejscowy
  8. Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
  9. Śląska Wyższa Szkoła Zarządzania w Katowicach
  10. Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach
  11. Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
  12. Uniwersytet Śląski w Katowicach
  13. Wyższa Szkoła Bankowości i Finansów w Katowicach
  14. Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie, Instytut Pedagogiki
  15. Wyższa Szkoła Mechatroniki
  16. Wyższa Szkoła Techniczna w Katowicach
  17. Wyższa Szkoła Technologii Informatycznych w Katowicach
  18. Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach
  19. Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach
  20. Wyższe Seminarium Duchowne Braci Mniejszych w Katowicach, afiliowane do PAT w Krakowie
  21. Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne

W Katowicach znajduje się również[potrzebne źródło]:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Poważniejszy rozwój kulturalny miasta przypadł dopiero na okres po 1922, za sprawą ustanowienia miasta stolicą województwa śląskiego z autonomią. Dzięki ustawom Sejmu Śląskiego powstawały obiekty oświatowe i kulturalne m.in. Muzeum Śląskie. Za sprawą małych zniszczeń miasta w okresie II wojny światowej większość ośrodków kulturowych utworzono w miejsce dotychczasowych niemieckich. Do 1939 w mieście powstało kilka kin i teatrów, zarejestrowano 17 tytułów czasopism.

W powojennych Katowicach za sprawą kompozytorów Bolesława Szabelskiego i Bolesława Woytowicza powstała śląska szkoła kompozytorów. Jej reprezentantami byli kompozytorzy Ryszard Gabryś, Aleksander Glinkowski, Henryk Mikołaj Górecki, Jan Wincenty Hawel, Wojciech Kilar i Witold Szalonek, którzy całe życie mieszkali i pracowali w tym mieście. Ważne miejsce w polskim życiu muzycznym zajęło też następne pokolenie kompozytorów: Eugeniusz Knapik, Andrzej Krzanowski I Aleksander Lasoń.

Katowice są siedzibą Narodowej Orkiestry Symfonicznej i najlepszej w kraju Akademii Muzycznej.

Z Katowic pochodzą także grupy hip-hopowe: Kaliber 44 oraz Paktofonika.

Cykliczny Rawa Blues Festival, Odjazdy, Mayday Festiwal, Festiwal Nowa Muzyka, Śląski Festiwal Jazzowy, cykl: JaZZ i okolice, a także OFF Festival i dziesiątki innych koncertów przyciągają corocznie setki tysięcy fanów muzyki z całego świata do Katowickich parków, instytucji kultury i katowickiego Spodka, najbardziej charakterystycznej sali widowiskowej w Polsce.

Katowice były kandydatem do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w 2016 roku[40].

Świętem miasta jest 11 września, będący rocznicą uzyskania praw miejskich[41].

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

GCK – siedziba NOSPR

Teatry[edytuj | edytuj kod]

Katowice, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego
Kinoteatr Rialto

Kina[edytuj | edytuj kod]

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Katowice, Muzeum Śląskie

Media[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Radio[edytuj | edytuj kod]

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

Cykliczne imprezy kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Katowice, Spodek
Festiwal Tauron Nowa Muzyka

Galerie sztuki[edytuj | edytuj kod]

BWA-Galeria Sztuki Współczesnej

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Katowic znajduje się obecnie kilka terenów objętych ochroną prawną: 2 rezerwaty przyrody („Las Murckowski”, „Ochojec”), 1 zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Źródła Kłodnicy”), 1 użytek ekologiczny „Płone Bagno”), „Stawy Na Tysiącleciu”, oraz 12 obszarów zielonych mających status parków, z których największym jest Katowicki Park Leśny. Osiem z nich wpisanych jest do ewidencji zabytkowych parków i ogrodów w Polsce. Poza parkami na terenie miasta występuje pewna liczba zieleńców i skwerów. Łącznie katowickie tereny zieleni urządzonej zajmują 13% powierzchni miasta z czego tylko 2% to parki. Zinwentaryzowano na nich łącznie 273 taksony drzew i krzewów. W Katowicach znajduje się 35 okazów drzew uznanych za pomniki przyrody. Lasy w Katowicach obejmują 1,7% wszystkich lasów w województwie czyniąc Katowice najbardziej zalesionym miastem województwa śląskiego. Lasy te są częścią leśnego pasa ochronnego GOP i podlegają Nadleśnictwu Katowice. Do największych parków Katowic należą: Park im. Tadeusza Kościuszki, Katowicki Park Leśny, Dolina Trzech Stawów, Park Zadole, Kalwaria Panewnicka i kilka mniejszych. Na styku granic miast Katowic, Chorzowa i Siemianowic leży Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku (w granicach administracyjnych Chorzowa). Ponadto miasto ma szereg skwerów, do najważniejszych należą: plac Wolności, plac Andrzeja, plac Miarki, plac Rady Europy, plac Grunwaldzki, park A. Budnioka, plac J. Londzina, plac kard. A. Hlonda, plac Alfreda.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Sport w Katowicach.
VIII ogólnopolski zlot Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Katowicach w roku 1937

Początki aktywności fizycznej w tym regionie zapoczątkowały tworzące się pod koniec XIX wieku towarzystwa sportowe jak Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, Sport Verein i Turn Verein. 15 marca 1896 powstało Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Katowicach drugie po bytomskim na Górnym Śląsku gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Śląsku. Od początku członkowie organizacji spotkali się z prześladowaniami niemieckich władz. Katowiccy członkowie organizacji, którzy we wrześniu 1896 na zaproszenie kolegów udali się do Bytomia zostali aresztowani przez niemiecką policję w pociągu. Wkrótce wytoczono im proces sądowy ponieważ jadący z nimi niemieccy pasażerowie poczuli się urażeni ich organizacyjnym strojem[48].

Najstarszym katowickim i drugim na Górnym Śląsku klubem piłkarskim był powstały w 1904 SV Frisch Auf Kattowitz, po jego rozpadzie powstały w 1905 trzy kluby: FC Preussen 05 Kattowitz, Diana Kattowitz i Germania Kattowitz. Jednym z pierwszych klubów piłkarskich był również 06 Zalenze, powstały w 1906. Dnia 7 grudnia 1930 otwarto w mieście sztuczny tor łyżwiarski[49]. Obecnie w Katowicach istnieje kilkadziesiąt klubów i stowarzyszeń sportowych. Do najważniejszych należą:

Aktywne kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejące już kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Sport w Katowicach, w sekcji Nieistniejące już kluby sportowe.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Architektura Katowic.
Biurowce z części śródmiejskiej Katowic
Biurowce z części śródmiejskiej Katowic
Kamienice w centrum miasta przy ul. 3 maja
Architektura modernistyczna z lat 1922-1939

Katowice należą obok Łodzi i Gdyni do grupy miast Polski, których centra nie wywodzą się ze średniowiecznego miasta lokacyjnego. Style takie jak gotyk, renesans czy barok nie są zatem w nim reprezentowane. Układ urbanistyczny miasta powstał na skutek rozbudowy i połączenia poszczególnych wsi i osiedli robotniczych w czasie gwałtownego rozwoju w XIX i XX wieku.

Śródmieście miasta zostało ukształtowane w połowie XIX w., którego ściślejsze zabudowywanie nastąpiło po 1880 roku. Powstałe w tym czasie budynki posiadają dekorację eklektyczną (w większości neorenesansową i neobarokową) z późniejszymi elementami stylu secesyjnego. Pod koniec XIX wieku uznawane było za „mały Paryż”[50].

Modernistyczny kwartał południowej części śródmieścia Katowic, powstały po utworzeniu województwa śląskiego w 1922, to jeden z najciekawszych w kraju przykładów międzywojennego funkcjonalizmu i stylu międzynarodowego. Katowickie budynki są inspirowane architekturą Bauhausu, De Stijl czy realizacjami Le Corbusiera[51].

Dane urbanistyczne[edytuj | edytuj kod]

  • tereny zabudowy mieszkaniowej – 12%
  • tereny komunikacji i transportu – 12,5%
  • tereny przemysłowe – 8,5%
  • obszary zieleni urządzonej – 7,5%
  • lasy i inne użytki – 55%
  • nieużytki – 4,5%

W granicach Katowic znajduje się prawie 66 km² lasów. Lasy te są pod ochroną[52].

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Kościół Mariacki w Katowicach

Najstarsza budowla w Katowicach to drewniany kościółek św. Michała Archanioła z XVI w. w Brynowie, oprócz niego w mieście znajduje się kilkadziesiąt budowli mieszkalnych z XIX i początku XX wieku, w tym unikatowe osiedla: Nikiszowiec i Giszowiec. Znajdują się tu także dwa pałace: pałac Goldsteinów i pałac w Załężu oraz kilka zabytkowych kościołów w tym kościół Mariacki, kościół garnizonowy, katedra Chrystusa Króla (największa katedra w kraju), bazylika z klasztorem franciszkanów z oryginalną kalwarią w stylu modernistycznym oraz ewangelicki kościół Zmartwychwstania Pańskiego – najstarsza murowana budowla sakralna w mieście.

Drapacz Chmur wybudowany w latach 1929–1930 przy ul. Żwirki i Wigury 15 to przykład modernistycznej architektury, która wypełnia południowy kwartał śródmieścia.

Naprzeciw gmachu Sejmu Śląskiego znajduje się pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego ufundowany ze składek mieszkańców woj. śląskiego i zamówiony w 1936 r. u chorwackiego rzeźbiarza Antuna Augustinčicia. Wykonany został w latach 1937–1939. Ze względu na wybuch wojny i późniejsze uwarunkowania polityczne pomnik trafił do Polski dopiero w 1991 r. W 1998 r. wykonano cokół i ustawiono pomnik w obecnym miejscu, na placu Bolesława Chrobrego[53]. Projekt placu wraz z cokołem, według projektu Aliny Borowczak – Grzybowskiej i Andrzeja Grzybowskiego otrzymał tytuł Najlepszej Przestrzeni Publicznej Województwa Śląskiego 2001.

Oprócz zabytków w Katowicach znaleźć można wiele niezabytkowych atrakcji turystycznych np. Pomnik Powstańców Śląskich (największy pomnik w kraju), wieża spadochronowa (jedyna istniejąca wieża spadochronowa w Polsce), Spodek (hala widowiskowa oddana do użytku w roku 1971 z architektonicznie ciekawym dachem koncepcji inżyniera Wacława Zalewskiego, utrzymywanym w miejscu stalowymi kablami zgodnie z zasadami tensegrity).

Wieżowce[edytuj | edytuj kod]

"Kukurydze" - najwyższe budynki mieszkalne w mieście wzniesione na przełomie lat 80. i 90. XX wieku
Information icon.svg Osobny artykuł: wieżowce Katowic.

Na terenie Katowic jest zbudowanych kilkanaście wysokich budynków, uznawanych za wieżowce. Najstarszym katowickim wieżowcem jest dom profesorów Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych z 1931, drugim Drapacz Chmur z 1934. Najwyższym wieżowcem w Katowicach jest Altus.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Konsulaty w Katowicach.

Prezydent miasta[edytuj | edytuj kod]

Piotr Uszok – aktualny prezydent miasta Katowice.
Information icon.svg Osobny artykuł: Prezydenci miasta Katowice.

Najważniejsze stanowisko we władzach wykonawczych Katowic było na przestrzeni lat różnie nazywane: w latach 1866-1920 i 1939-1945 nazywano ich Oberbürgermeister, w okresie międzywojennym (1922-1939) i pierwszych latach po wojnie (1945-1950) zwani byli prezydentami miasta, a od 24 marca 1950 do 1 stycznia 1974 zwano ich przewodniczącymi rady miejskiej. Od 1 stycznia 1974 powrócono do określenia prezydent miasta, które jest w użyciu do dziś.

Przedostatnim sołtysem wsi był Kazimierz Skiba, którego chata, obecnie przeniesiona do skansenu, stała na obrzeżach wsi Katowice, niedaleko granicy wsi Bogucice, w części zwanej później Drajok. Ostatnim sołtysem był niejaki Ludwik Troll.

Od uzyskania przez Katowice praw miejskich w 1865 miasto miało 23 prezydentów. Pierwszym prezydentem Katowic był Louis Diebel, który objął urząd 14 maja 1866, zostając burmistrzem miasta, które liczyło wówczas 4815 mieszkańców i obejmowało swym zasięgiem obszar zbliżony do dzisiejszego śródmieścia Katowic. Obecnym prezydentem miasta Katowice jest Piotr Uszok.

Rada miasta[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rada Miasta Katowice.

3 marca i 4 kwietnia 1866 miały miejsce pierwsze wybory do ciała, które ustanowiło władze Katowic. Z 342 kandydatów wybrano pierwszych 18 przedstawicieli (Stadtverordneten) mieszkańców miasta. Przedstawiciele ci, pod kierownictwem przewodniczącego komitetu wyborczego, dr Richarda Holtze, wybrali 14 maja 1866 pierwszy magistrat (Magistratskollegium), w skład którego weszli:

  • pierwszy burmistrz Katowic – Louis Diebel z Krapkowic (niem. Krappitz),
  • zastępca burmistrza – Rossei
  • 4 stałych radnych miejskich, którzy od 1873 nosili tytuł Ratsherr

Liczbę radnych podniesiono w 1875 do 6 i zaczęto tytułować Stadtraete.

Na pierwszym posiedzeniu rady, któremu przewodniczył radny o nazwisku Trol, omawiano m.in. sprawy organizacji policji miejskiej. Radny Trol przekazał na jej rzecz, ze swego prywatnego mienia: stare biurko, materiały biurowe, 2 rogi dla straży nocnej, stary regał i szafę.

Obecnie przewodniczącym rady miasta jest Arkadiusz Godlewski, a w jej skład wchodzi 31, wybieranych w wyborach bezpośrednich radnych. Od 2002 roku prezydenta Katowic wybierają mieszkańcy. 27 października 2002 odbyły się wybory powszechne, w których liczbą 54% głosów został wybrany Piotr Uszok. Oficjalną siedzibą Urzędu Miasta Katowice jest magistrat przy ul. Młyńskiej 4 w dzielnicy Śródmieście.

Rada Miasta nadaje tytuł Honorowego Obywatela Miasta Katowice, który dotychczas otrzymało 15 osób (stan na styczeń 2012)[54].

Katowice są siedzibą Górnośląskiego Związku Metropolitalnego oraz członkiem Unii Metropolii Polskich.

Uchwałą rady z 22 czerwca 2009 ustanowiono 11 września świętem miasta[41].

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich Katowic[55]:

Katowice wraz z Ostrawą, Koszycami i Miszkolcem są miastami partnerskimi Grupy Wyszehradzkiej. Od 2003 odbywają się spotkania miast partnerskich Grupy Wyszehradzkiej.

W 2010 uroczyście otwarto plac Miast Partnerskich, na którym znajdują się specjalne tablice informacyjne o każdym z miast partnerskich Katowic.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Katowice są siedzibą archidiecezji katowickiej oraz metropolii katowickiej.

Kościół Św. Antoniego z Padwy

W mieście znajduje się 36 kościołów i ma swoje klasztory 18 zgromadzeń zakonnych Kościoła rzymskokatolickiego, w tym jest to aż pięć domów prowincjalnych (franciszkanów[56], jadwiżanek[57], elżbietanek[58], służebniczek śląskich[59] i niepokalanek[60]). Na terenie miasta znajduje się bazylika mniejsza pw. św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia NMP w zespole klasztornym franciszkanów w Panewnikach[61]. Znanym na Górnym Śląsku sanktuarium, obok Kalwarii Panewnickiej, jest katowicki kościół św. Szczepana w Bogucicach z cudownym wizerunkiem Matki Bożej Boguckiej[62].

Kościół Św. Józefa Robotnika

W Katowicach mają swoją siedzibę dwa wyższe seminaria duchowne archidiecezjalne i zakonne, katolickie wydawnictwo Księgarnia św. Jacka[63], drukarnia, redakcje archidiecezjalnej rozgłośni Radia eM[64], ogólnopolskiego tygodnika katolickiego Gość Niedzielny[65], miesięcznika dla dzieci i młodzieży Mały Gość Niedzielny[66] oraz miesięcznika Apostolstwo Chorych. W pobliżu kurii metropolitarnej istnieje Centrala Caritas Archidiecezji Katowickiej[67]. W Katowicach działa także kilka ośrodków duszpasterstwa akademickiego, m.in. Kościół Akademicki w krypcie Katedry Chrystusa Króla i FODA w Panewnikach[68].

Kościoły ewangelickie[edytuj | edytuj kod]

Katowice są siedzibą diecezji katowickiej kościoła ewangelicko-augsburskiego. W mieście znajdują się 2 parafie;

W mieście znajduje się również parafia kościoła ewangelicko-metodystycznego – parafia Nowego Przymierza.

Kościoły ewangeliczne[edytuj | edytuj kod]

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

Do czasów II wojny światowej w mieście istniała przy ul. A. Mickiewicza zbudowana w stylu eklektycznym, mauretańsko-neoromańskim Wielka Synagoga. Obecnie fundacja Or Chaim podejmuje działania mające na celu odbudowę synagogi. Obecna synagoga znajduje się w budynku Gminy Wyznaniowej Żydowskiej przy ulicy Młyńskiej 13. Według ostatnich ustaleń (styczeń 2011) w Katowicach mieściły się aż trzy synagogi[69].

Buddyzm[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Katowicami[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Katowicami.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  2. [www.stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5468/6/12/1/lu_ludnosc_stan_struktura_31-12-2013.pdf]
  3. 3,0 3,1 Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958.
  4. 4,0 4,1 4,2 Jerzy Pleszyniak: Przewodnik miejski „Katowice ...na co dzień i na weekend”. Katowice: Wydawnictwo Alatus, 2009, s. 1. ISBN 978-83-60503-54-6.
  5. Maria Tkocz: Katowice jako ośrodek regionalny w latach 1865-1995. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 1995, s. 12. ISBN 83-85831-78-9.
  6. Na Śląsku więcej kobiet niż mężczyzn, Gość Niedzielny z 22 czerwca 1930, s. 9.
  7. Główny Urząd Statystyczny: Prognoza dla powiatów i miast na prawie powiatu oraz podregionów na lata 2011 - 2035 (pol.). [dostęp 2013-11-14].
  8. 8,0 8,1 Jerzy Pleszyniak: Przewodnik miejski – Katowice ...na co dzień i na weekend. Katowice: Wydawnictwo Alatus, 2009, s. 4. ISBN 978-83-60503-54-6.
  9. 9,0 9,1 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 60.
  10. Dekret z dnia 7 marca 1953 r. o przemianowaniu miasta Katowice na miasto Stalinogród i województwa katowickiego na województwo stalinogrodzkie (Dz. U. z 1953 r. Nr 13, poz. 51).
  11. Dekret z dnia 10 grudnia 1956 r. o przywróceniu nazwy miasta Katowice i województwa katowickiego. Dz. U. z 1956 r. Nr 58, poz. 269.
  12. Uchwała Rady Państwa i Rady Ministrów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 7 marca 1953 r. o uczczeniu pamięci Józefa Stalina (M.P. z 1953 r. Nr 23, poz. 280).
  13. 13,0 13,1 13,2 Jerzy Pleszyniak: Przewodnik miejski „Katowice ...na co dzień i na weekend”. Katowice: Wydawnictwo Alatus, 2009, s. 5. ISBN 978-83-60503-54-6.
  14. Henryk Szczepański: Gdy w Katowicach rządzili chłopi. www.katowice.gazeta.pl, 2011-10-01. [dostęp 2011-11-23].
  15. Geschichte der Stadt Kattowitz, Georg Hoffmann, 1895.
  16. Bartosz T. Wieliński: Izrael powstał w Katowicach (pol.). [dostęp 16 lipca 2008].
  17. Jan F. Lewandowski, Centrum Sztuki Filmowej – dzieje idei, w: www.alfa.com.pl, dn. 4 maja 2007.
  18. Pracujący w gospodarce narodowej w 2006 r. 2007-09. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-27)].
  19. Miasta Wojewódzkie – podstawowe dane statystyczne. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08, s. 25. ISSN 1642-574X. Cytat: Tabl. 13. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw w 2008 r.
  20. Przemysław Jedlecki: Rynek przebuduję, pieniędzy żałować nie będę. [dostęp 21 lutego 2009].
  21. Publicystyka: rozpoczęcie przebudowy śródmieścia. „Altus na Topie”. 1/07, s. 6, styczeń 2007. Krystian Dudek. Katowice: Grupa PRC. 
  22. Forma i przestrzeń. Tomasz Konior. TVP. [dostęp 21 lutego 2009].
  23. Lista Górnośląskich Inwestycji. [dostęp 21 lutego 2009].
  24. Silesia Towers. TriGranit Development Polska. [dostęp 21 lutego 2009].
  25. Magdalena Graniszewska: Jupiter buduje koło Spodka. [dostęp 21 lutego 2009].
  26. Hines Katowice (Przebudowa budynku PKP). [dostęp 21 lutego 2009].
  27. PKP and Hines officially went into a co-partnership (ang.). [dostęp 21 lutego 2009].
  28. Europark-Greenpark. [dostęp 21 lutego 2009].
  29. Centrum Biurowe Francuska (ang.). [dostęp 21 lutego 2009].
  30. Apartamenty Moderna. [dostęp 21 lutego 2009].
  31. Tomasz Malkowski: IQ do kwadratu – czyli nowa inwestycja w Katowicach. [dostęp 21 lutego 2009].
  32. „The Wall Street Journal Polska”, s. 4, 2009-01-20. Warszawa. ISSN 1895-6742. 
  33. J. Przybytek, M. Dyszka: IBM Katowice: Praca w IBM w Katowicach dla 2 tysięcy. Warunki rekrutacji do IBM. [dostęp 19 czerwca 2013].
  34. :Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 187, poz. 1446).
  35. Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009.
  36. Tomasz Głogowski: „Warszawa upomina się o śląskie lotnisko”, Gazeta.pl, 3 kwietnia 2007. Link sprawdzony 2007-09-16.
  37. Lista szpitali – śląskie.
  38. GUS: Bank Danych Lokalnych - Szkoły wyższe, studenci i absolwenci według powiatów. [dostęp 2013-12-22].
  39. GUS: Bank Danych Lokalnych - NARODOWY SPIS POWSZECHNY 2011 LUDNOŚĆ, Ludność według poziomu wykształcenia i miejsca zamieszkania. [dostęp 2013-12-22].
  40. ESK 2016 Katowice (pol.). [dostęp 23 maja 2010].
  41. 41,0 41,1 (§2. ust. 4 Statut miasta Katowice) Uchwała Nr XLIII/876/09 Rady Miasta Katowice z dnia 22 czerwca 2009 r. ws. uchwalenia zmian w Statucie miasta Katowice (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2009 r., Nr 148, poz. 2941).
  42. http://www.dziennikzachodni.pl/artykul/1063488,kino-helios-w-katowicach-zamkniete-wielka-szkoda-katowicki-altus-opustoszeje,id,t.html
  43. http://www.dziennikzachodni.pl/artykul/3330531,katowice-nowe-6salowe-kino-planet-cinema-otworzy-sie-w-walentynki-w-altusie-pierwszy-repertuar,id,t.html
  44. Galeria Katowicka – powstaje już Multikino (pol.) www.galeriakatowicka.eu [dostęp 2013-03-20].
  45. http://multikino.pl/pl/polecamy/juz-za-tydzien-wiecej-niz-kino-w-katowicach-czyli-otwarcie-multikina/
  46. Multikino pierwszym najemcą CH Supersam w Katowicach (pol.) www.thecity.com.pl [dostęp 2013-03-20].
  47. O festiwalu Tauron Nowa Muzyka.
  48. „Srebrna księga Sokolstwa Polskiego na Śląsku”, nakł. Wydziału Dzielnicy Śląskiej; drukiem „Katolika”, Bytom 1920, s. 30.
  49. Opis zdjęcia na wkładce, Gość Niedzielny z 21 grudnia 1930, s. 20.
  50. Wydawnictwo Muzeum Śląskiego: Lech Szaraniec „Katowice w dawnej i współczesnej fotografii. [dostęp 7 sierpnia 2008].
  51. Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013 (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19].
  52. Sytuacja środowiskowa – Urząd Miasta Katowice.
  53. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 39. ISBN 978-83-7729-021-7.
  54. Honorowi Obywatele Miasta. www.katowice.eu. [dostęp 2012-01-28].
  55. Wyniki wyszukiwania dla „miasta partnerskie” (pol.) www.katowice.eu [dostęp 2011-07-13].
  56. www.panewniki.franciszkanie.pl: Zarys dziejów Prowincji. [dostęp 26 lutego 2009].
  57. Katowice – Bogucice. Zgromadzenie Sióstr Świętej Jadwigi. [dostęp 2011-06-18].
  58. www.elzbietanki.katowice.opoka.org.pl: Domy prowincjalne w Polsce. [dostęp 26 lutego 2009].
  59. www.sluzebniczki.pl: Struktury. Generalat i Prowincje. [dostęp 2011-06-19].
  60. Prowincja Katowice. www.maria-immaculata.pl. [dostęp 2011-11-23].
  61. Bazylika w Panewnikach. [dostęp 14 lutego 2009].
  62. Świątynia bogucka. Koronacja cudownego obrazu. [dostęp 14 lutego 2009].
  63. Historia. Księgarnia św. Jacka. [dostęp 14 lutego 2009].
  64. O radiu. [dostęp 14 lutego 2009].
  65. Andrzej Grajewski: Twój Gość. Na zakrętach historii. [dostęp 14 lutego 2009].
  66. Mały Gość Niedzielny. Adres redakcji. [dostęp 14 lutego 2009].
  67. Julia Dziwoki, Halina Dudała: Historia Caritas Archidiecezji Katowickiej. [dostęp 14 lutego 2009].
  68. Archidiecezjalny Ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego: Ośrodki Duszpasterstwa Akademickiego w Archidiecezji Katowickiej – 2006/2007. [dostęp 26 lutego 2009].
  69. synagogi.
  70. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Brożek, A. Plewako, Geneza i rozwój herbu miasta Katowic, Katowice 1982.
  • J. Dałek, K. Szarowski, Katowice centrum wielkoprzemysłowej aglomeracja, Katowice 1976.
  • Dzieje Katowic (1299-1945), oprac. Joanna Starnawska, Katowice 1990.
  • D. Głazek, Budynek Muzeum Śląskiego w Katowicach w dwudziestoleciu międzywojennym [w:] Z dziejów sztuki Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego, red. E. Chojecka, Katowice 1982.
  • W. Gostomski-Nałęcz, Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka górnośląskiego przemysłu i stolicy autonomicznego województwa śląskiego.
  • G. Hoffmann, Geschichte der Stadt Kattowitz.
  • J. Kalinowski, Katowice i okolice.
  • Katowice. Ich dzieje i kultura na tle regionu, pod red. W. Mrozek, Warszawa 1976.
  • Katowice 1865-1945. Zarys rozwoju miasta, pod red. J. Szflarskiego, Katowice 1978.
  • Katowiczanie w K.L. Auschwitz. Ofiary i sprawcy, oprac. Izabela Lar i Aleksandra Żłobińska, Katowice 2005.
  • J. Moskal, W. Janota, W. Szewczyk, Album Katowic. Bogucice, Załęże et nova villa Katowice. Rozwój w czasie i przestrzeni.
  • M. Nowosad, Architektura Katowic przełomu XIX i XX wieku, „Rocznik Katowicki”, 1975.
  • W. Odorowski, Architektura Katowic w latach międzywojennych 1992-1939, Katowice 1994.
  • W. Odorowski, Wieżowce Katowic i ich treści ideowo-propagandowe [w:] O sztuce Górnego Śląska i przyległych ziem małopolskich, red. E. Chojecka, Katowice 1993, s. 267-278.
  • K. Szaraniec, L. Szaraniec, K. Szarowski, Katowice i Górnośląski Okręg Przemysłowy: Przewodnik.
  • L. Szaraniec, Osady i osiedla Katowic.
  • B. Szczypka-Gwiazda, Reprezentacyjne założenie placu-forum Katowic jako próba stworzenia „Przestrzeni Symbolicznej” [w:] Przestrzeń. Architektura. Malarstwo. Wybrane zagadnienia sztuki górnośląskiej, red. E. Chojecka, Katowice 1995, s. 106-135.
  • P. Sarna, A. Sarna, Zmiany przestrzeni symbolicznej Katowic a poczucie tożsamości lokalnej mieszkańców, Regionalne Studia Polityczne Humanitas 2011, https://depot.ceon.pl/handle/123456789/1253

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]