Pentekostalizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pentekostalizm
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Protestantyzm
   └ Ruch uświęceniowy, Metodyzm
Nurty pobożnościowe ewangelikalizm
Zasięg geograficzny ogólnoświatowy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pentekostalizm
PhoenixFirst3.jpg
 PortalKategoria

Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) – odłam chrześcijaństwa wyrosły i zakorzeniony w ewangelikalnym protestantyzmie.

Powstał w Stanach Zjednoczonych w 1901, kładzie duży nacisk na osobiste przeżywanie wiary oraz dary Ducha Świętego, w tym prorokowanie, uzdrawianie chorych (np. przez nałożenie rąk i modlitwę), glosolalię, o których wspomniano w rozdziale 12 Pierwszego Listu do Koryntian[2].

Wyznawcy są nazywani powszechnie zielonoświątkowcami z uwagi na najważniejsze dla nich wydarzenie - Zesłanie Ducha Świętego jako początek Kościoła, które w Biblii (Dz.Ap. 2,1) określane jest jako Zielone Święta.

Nabożeństwa zielonoświątkowe charakteryzują żarliwe modlitwy, głośne śpiewy i muzyka, a czasem także spontaniczny taniec. Zielonoświątkowcy tłumaczą, że to właśnie Duch Święty prowadzi ich nabożeństwo, a oni nie są ograniczeni religijnymi schematami i regułkami. Obok uwielbienia jest czas na kazanie i modlitwę[3].

Z pentekostalizmu wywodzi się historycznie ruch charyzmatyczny, który w przeciwieństwie do klasycznych zielonoświątkowców niekoniecznie akceptuje wesleyańsko-uświęceniową teologię i dlatego mógł zacząć działać wśród historycznych wyznań protestanckich, a nawet w Kościele katolickim (np. Odnowa w Duchu Świętym).

Teologia[edytuj | edytuj kod]

Pod względem teologicznym większość denominacji zielonoświątkowych łączy z innymi chrześcijanami ewangelikalnymi nacisk na wiarygodność i nieomylność Biblii jako Słowa Bożego oraz wyłączne pośrednictwo Jezusa Chrystusa w zbawieniu. Pentekostalizm przyjmuje konieczność nawrócenia się: pokuty i wiary w Ewangelię. Od pozostałych protestantów różni ich natomiast nacisk na osobiste doświadczenie przeżywania obecności i mocy Ducha Świętego. Jackie David Johns pisze, że w doktrynie zielonoświątkowej Biblię postrzega się jako księgę, w której Duch Święty jest zawsze aktywny a spotkanie z Pismem to spotkanie z Bogiem.

Zielonoświątkowcy odwołują się do biblijnego wydarzenia Zesłania Ducha Świętego (Zielonych Świątek), czyli Pięćdziesiątnicy, podczas którego apostołowie i inni zgromadzeni „napełnieni zostali wszyscy Duchem Świętym, i zaczęli mówić innymi językami, tak jak im Duch poddawał” (Dzieje Apostolskie 2,4). Wyróżnikiem pentekostalizmu jest praktykowanie chrztu w Duchu Świętym, który wyposaża wierzącego w Jego moc oraz dary (charyzmaty). Chrzest ten jest często (choć nie zawsze) wiązany z darem „mówienia językami” (glosolalia), będący dla zielonoświątkowców dowodem na błogosławieństwo chrztu w Duchu Świętym. Natomiast pogląd, że osoba, która nie mówi językami nie dostąpi zbawienia jest odrzucana przez większość pentekostalnych wspólnot. Krytyka pentekostalnej teologii powtarza zarzuty wysunięte przez św. Pawła pod adresem wczesnego kościoła w Koryncie (zobacz 1 List do Koryntian, rozdziały 12-14), natomiast obrońcy twierdzą, że poglądy zielonoświątkowców wiążą się z właściwym rozumieniem Kościoła wyrażonym w Dziejach Apostolskich.

Zdecydowana większość zielonoświątkowców przyjmuje doktrynę Trójcy Świętej, ale niektóre kościoły zielonoświątkowe, określane jako apostolskie lub „Tylko Jezusa” głoszą teologię Jedności Bóstwa, która zaprzecza tradycyjnej doktrynie Trójcy Świętej. Największa zielonoświątkowa denominacja jednościowców to Zjednoczony Kościół Zielonoświątkowy. Zielonoświątkowcy Jedności, zwani czasem także jako „zielonoświątkowcy tylko Jezusa” lub „zielonoświątkowcy apostolscy” z powodu przekonania, że apostołowie chrzcili nawróconych tylko w imię Jezusa, wierzą że Bóg objawił się raczej w trzech różnych rolach, a nie, że istnieje w trzech różnych osobach. Większość kościołów zielonoświątkowych, włączając w to Światową Konferencję Zielonoświątkową i Wspólnotę Zielonoświątkowych i Charyzmatycznych Kościołów Ameryki Północnej potępiła jednak teologię „Jedności Bóstwa” jako herezję.

Zielonoświątkowcy praktykują chrzest wiary przez zanurzenie. Nie są chrzczone niemowlęta, gdyż chrzest wiąże się ze złożeniem świadectwa i ślubowaniem wierność Bogu. Wieczerza Pańska na pamiątkę śmierci Jezusa Chrystusa jest obchodzona pod dwiema postaciami: chleba i wina. Praktykowane są również: rozmowa duszpasterska, często z wyznaniem grzechów, małżeństwo, namaszczanie olejkiem ku uzdrowieniu, ordynowanie duchownych (diakonów i prezbiterów). Podczas nabożeństw pentekostalnych często zdarzają się spontaniczne akty mówienia językami, prorokowania, uzdrawiania, wyrzucania demonów, śpiewania, klaskania, co odróżnia je od nabożeństw innych wyznań.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Współcześni historycy religii odnajdują wielu prekursorów ruchu pentekostalnego (zwłaszcza w tzw. ruchu uświęceniowego Holiness Movement oraz metodyzmie), którzy przyjmowali motywy, będących później elementami zielonoświątkowej doktryny i praktyki – zwłaszcza konieczność przełomowego wydarzenia w życiu człowieka – odrodzenia (regeneration), o którym nadmienił Jezus w Ewangelii Jana 3,3 oraz chrztu w Duchu Świętym (Ew. Łukasza 24,49 i Dzieje Apostolskie 2). Jednak tradycyjnie początki współczesnego ruchu zielonoświątkowego wiąże się z wydarzeniami na przełomie XIX i XX wieku. Za początek pentekostalizmu może uchodzić doświadczenie chrztu w Duchu Świętym w 1896 roku w Shearer School House w Cherokee County w Północnej Karolinie. Najczęściej jednak za początek pentekostalizmu uważa się dwa wydarzenia: w 1901 roku w Topeka w stanie Kansas oraz na ulicy Azusa w Los Angeles. Pierwsze z tych wydarzeń wiąże się z prowadzącym szkołę biblijną Bethel Bible byłym pastorem metodystycznym Charlesem Foxem Parhamem, którego uczniowie poczynając od Agnes Ozman, a następnie sam Parham, doznali daru mówienia językami, a także obserwowano, jak twierdził Parham, języki ognia nad ich głowami. Pastor Parham sformułował jako pierwszy zielonoświątkową doktrynę, że mówienie językami jest „biblijnym dowodem” chrztu w Duchu Świętym.

Ekspansja ruchu zaczęła się wraz z tzw. przebudzeniem przy Azusa Street w Los Angeles, które rozpoczęło się 9 kwietnia 1906 roku, w domu Edwarda Lee i jego żony, gdy Lee poczuł, jak podczas modlitwy wypełnia go Duch Święty. Obecny na miejscu kaznodzieja Afroamerykanin William J. Seymour, uczeń Parhama, także twierdził, że został owładnięty Duchem Świętym. 18 kwietnia 1906 roku na pierwszej stronie Los Angeles Times zamieściła artykuł o ruchu, gdyż dziennikarze byli wstrząśnięci tym, że mitingi na Azusa Street obalały bariery rasowe: „Biali i czarni łączą się w religijnym szaleństwie” – pisała gazeta[4].

W trzecim tygodniu kwietnia 1906 roku mała, ale wciąż rosnąca grupa wynajęła opuszczony budynek przy tej samej ulicy i zorganizowała tam Misję Wiary Apostolskiej, w której trzy razy dziennie odbywały się spotkania, podczas których tysiącom osób udzielono chrztu w Duchu Świętym, podczas których doświadczali mówienia językami i innych manifestacji Ducha Świętego. Na Azusa Street ukształtowała się specyficzna duchowość pentekostalna, łącząca anglosaski ruch przebudzeniowy, dążący do indywidualnego doskonalenia w wierze z afroamerykańską tradycją ekstatycznego kultu, w którym było miejsce na spontaniczne okrzyki, pieśni spirituals i taniec. To połączenie okazało się wyjątkowo atrakcyjne dla wielu ludzi i z Azusa Street ruch szybko rozpowszechnił się na cały świat i objął miliony ludzi.

Mimo początkowego zjednoczenia w 1924 ruch podzielił się na tle nieporozumień rasowych. Kiedy w 1948 roku powstała Zielonoświątkowa Wspólnota Ameryki Północnej składała się wyłącznie z anglo-amerykańskich wspólnot zielonoświątkowych. W 1994 zielonoświątkowcy wrócili do rasowego pojednania białych i czarnych ugrupowań w czasie spotkania znanego później jako Cud z Memphis. Formalne zjednoczenie czarnych i białych ruchów w 1998 doprowadziło do przekształcenia Zielonoświątkowej Wspólnoty Ameryki Północnej w Zielonoświątkowe/Charyzmatyczne Kościoły Północnej Ameryki.

Pod koniec XX wieku powstał w pentekostalizmie ruch zwany czasem charyzmatycznym, mający połączyć główny nurt zielonoświątkowy z podobnym w łonie tzw. Kościołów historycznych, m.in. występującym wewnątrz Kościoła Katolickiego. W przeciwieństwie do wczesnych zielonoświątkowców, nie opuszczali oni swych kościołów na rzecz kościołów typowo zielonoświątkowych, ani nie zakładali nowych denominacji. Ich mottem stały się słowa „Kwitnij tam, gdzie Bóg cię zasadził”. Część charyzmatyków opuściła jednak dotychczasowe związki wyznaniowe i założyła nowe, często w pełni niezależne zgromadzenia.

W Europie pierwszym głosicielem pentekostalizmu był Thomas Ball Barratt, norweski pastor metodystyczny. W Wielkiej Brytanii, pierwszym powstałym kościołem zielonoświątkowym był Kościół Apostolski.

W Polsce ruch zielonoświątkowy przyjęło wielu członków Kościoła Augsbursko-Ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim, którzy już w 1910 utworzyli stowarzyszenie Związek na rzecz Stanowczego Chrześcijaństwa, zwany też Związkiem Stanowczych Chrześcijan. Związek istniał do 1947, kiedy pod presją władz utworzono Zjednoczony Kościół Ewangeliczny, do którego włączono także inny odłam pentekostalizmu – chrześcijan wiary ewangelicznej. W 1988 większość polskich zborów pentekostalnych utworzyła Kościół Zielonoświątkowy w RP.

Na gruncie pentekostalizmu powstało szereg ruchów charyzmatycznych, takich jak kościoły neocharyzmatyczne, Ruch Wiary (wyznający tzw. teologię sukcesu) czy błogosławieństwo z Toronto (Toronto Blessing, Laughing Revival). Wspomniany Ruch (Słowa) Wiary, przez jego przeciwników zwany „teologią sukcesu” głosi m.in. że powodzenie materialne, zdrowie fizyczne i szczęście w ziemskim życiu są owocami właściwego używania zbudowanych w oparciu o Biblię i relację z Bogiem wiary, mądrości i posłuszeństwa Jego prowadzeniu, a nędza i choroba nie są wolą Bożą dla człowieka biblijnie wierzącego. Daje się tu zauważyć dużą zbieżność z poglądami które napotkać można w judaizmie. Błogosławieństwa z Toronto, zwane też jako „święty śmiech” datują się od spotkania w 1994 roku w Toronto Airport Vineyard Church, podczas których wylanie Ducha Świętego objawić się miało jako śmiech zebranych (choć zjawisko „śmiania się w Duchu” miało miejsce w ruchu charyzmatycznym już wcześniej).

Ortodoksyjni zielonoświątkowcy odrzucają: teologię sukcesu, śmianie w Duchu, tarzanie się po ziemi w Duchu itp., pozytywne wyznawanie uznając je za herezję. Według Davida Wilkersona teologia sukcesu jest największą obecnie głoszoną herezją [potrzebne źródło]. Bóg chce dawać swoim dzieciom błogosławieństwo materialne, ale chrześcijanin to człowiek potrafiący się ograniczać i nigdy nie może zacząć dyktować Bogu co ma mu dać – a do tego prowadzi teologia sukcesu. Wielu wymienionych tu kaznodziejów, w szczególności telewizyjnych uznawanych jest za manipulatorów i ocenianych negatywnie przez ortodoksyjne kościoły zielonoświątkowe.

Należy więc rozdzielić ruch zielonoświątkowy od ruchów i nurtów wywodzących się z pentekostalizmu lub w jakiś sposób z nim związanych.

Kościoły zielonoświątkowe i ich liczebność[edytuj | edytuj kod]

Kościół Zborów Bożych w Singapurze.

Największymi pentekostalnymi wspólnotami są Zbory Boże (Assemblies of God) (na świecie 66,4 milionów, w USA 3,1 mln wiernych), Uniwersalny Kościół Królestwa Bożego (Igreja Universal do Reino de Deus) (13 mln w samej Brazylii), Kościół Boży w Chrystusie (the Church of God in Christ) (szacunkowo 8 mln wiernych, ok. 5,5 mln w USA), Kościół Poczwórnej Ewangelii (International Church of the Foursquare Gospel) (8 mln wiernych), Kościół Boży (Church of God w Cleveland) (na świecie 6-7 mln, ok. 1 mln w USA), Kościół Apostolski (Apostolic Church) (6 mln, w tym 4,5 mln w Nigerii), Odkupiony Chrześcijański Kościół Boży (Redeemed Christian Church of God) (ok. 5 mln wiernych), Zjednoczony Kościół Zielonoświątkowy (United Pentecostal Church International) (4 mln wiernych), Zielonoświątkowy Kościół Świętości (Pentecostal Holiness Church) (3,8 mln wiernych, 330 tys. w USA).

W światowych badaniach chrześcijaństwa w 2011 roku stwierdzono, że na świecie jest 279 milionów klasycznych zielonoświątkowców i 305 milionów chrześcijan charyzmatycznych. Razem ruch zielonoświątkowy obejmuje 584 miliony osób. Oznacza to, że razem chrześcijanie zielonoświątkowi i charyzmatyczni stanowią około 27% wszystkich chrześcijan i więcej niż 8% całkowitej światowej populacji. Analiza Pew Research Center szacuje, że około ośmiu na dziesięciu zielonoświątkowców zamieszkuje Afrykę Subsaharyjską (44%) i obie Ameryki (37%), prawie jeden na sześciu (16%) zielonoświątkowców żyje w Azji i na Pacyfiku[5].

Wielkość ruchu pentekostalnego w USA szacuje się na ok. 20 milionów członków, w tym około 918 tysięcy (4%) ludności hiszpańskojęzycznej, licząc wszystkie wspólnoty niezjednoczone, choć trudno podać rzeczywiste liczby, także z powodu przywiązywania niewielkiej wagi do formalnego członkostwa.

Według artykułu z 1998 w Christian History, na świecie jest około 11 tysięcy różnych zielonoświątkowych wspólnot. Pentekostalizm szacowano na około 115 milionów członków na świecie w roku 2000; na koniec roku 2007 szacowano liczbę zielonoświątkowców na ok. 600-650 milionów (w samych Chinach na blisko 70 mln)[potrzebne źródło]. Oblicza się, że jeśli przyrost będzie postępować nadal w takim tempie, to ok. roku 2025 kościoły pentekostalne staną się najliczniejszym wyznaniem chrześcijańskim, wyprzedzając Kościół Rzymskokatolicki. Ogromna większość członków kościoła zielonoświątkowego wywodzi się z krajów Trzeciego Świata, choć większość znanych postaci wywodzi się wciąż z Ameryki Północnej. Do niedawna pentekostalizm określało się czasem „trzecią siłą chrześcijaństwa”, obecnie – co do liczebności – jest „drugą siłą”. Szczególnie silny rozwój cechuje ruch zielonoświątkowy w Ameryce Łacińskiej i krajach Dalekiego Wschodu. Do większych kościołów należą Kongregacja Chrześcijan w Brazylii (ok. 2,5 miliony wiernych) oraz Kościół Pełnej Ewangelii Yoido w Korei Południowej, założony i kierowany przez pastora Davida Yonggi Cho (w 2003 miał 780 000 członków).

W Brazylii działa od 1932 r. Kościół Adwentystów Obietnicy, przyjmujący doktrynę Adwentyzmu Dnia Siódmego wzbogaconą o elementy charyzmatyczne (chrzest Duchem Świętym, prorokowanie, uzdrawianie chorych, glosolalia, spontaniczne uwielbienie). Posiada ok. 200.000 członków. Obecnie rozprzestrzenił się również nad inne kraje świata (m.in. Mozambik, Nigeria).

W Polsce istnieją m.in. następujące zielonoświątkowe/neo-zielonoświątkowe związki wyznaniowe:

Oraz mniejsze, działające na zasadzie wolnych zborów, zrzeszonych w organizacjach kościelnych (np. Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, który ma charakter federacji), bądź niezrzeszonych:

Duża część w/w zborów reprezentuje heterodoksyjne nauczanie względem klasycznego pentekostalizmu – wspomniany już Ruch Wiary, Toronto Blessing.

Istnieje również niezarejestrowana ogólnokrajowa wspólnota zielonoświątkowców, zakładająca programowo słuszność całkowitego braku rejestracji, prawdopodobnie pod wpływem przekonań powstałych w Związku Radzieckim w sytuacji konieczności dokonania wyboru między rejestracją i kompromisem we współistnieniu z władzami komunistycznymi a pełną niezależnością i prześladowaniem. Choć nie można pominąć w wyborze takiego, a nie innego sposobu ich funkcjonowania wpływu idei ponadwyznaniowych, jakie prezentowali wcześni liderzy ruchu jak William Durham, a później William Branham i A. A. Allen oraz grupy takie jak YWAM – Młodzież z Misją, czy wiele ugrupowań charyzmatycznych.

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Statystyki są często rozbieżne, ponieważ wiele kościołów nie wiadomo do którego nurtu protestanckiego zaliczyć. Rozmaite źródła podają od 380 do 600 milionów[7][8]. Według World Christian Database liczba klasycznych zielonoświątkowców wynosi 78 milionów, charyzmatyków – 192 milionów, a neo-charyzmatyków (neozielonoświątkowców) – 318 milionów[9].

Źródło: Operation World Patrick Johnstone i Jason Mandryk, 2000 i The Pew Forum 2006

Ekumenizm[edytuj | edytuj kod]

Zielonoświątkowcy od początków swego istnienia byli negatywnie nastawieni do jakichkolwiek inicjatyw ekumenicznych. Wynikało to w dużym stopniu ze stosunku innych kościołów do pentekostalizmu. W 1972 roku nawiązany został dialog ekumeniczny z kościołem katolickim, w 1995 ze Światowym Aliansem Kościołów Reformowanych w 1995, w 2005 zapoczątkowany został dialog ekumeniczny ze Światową Federacją Luteran[9].

Działacze[edytuj | edytuj kod]

Teologowie zielonoświątkowi[edytuj | edytuj kod]

Ewangeliści[edytuj | edytuj kod]

Ewangeliści radiowi i teleewangeliści[edytuj | edytuj kod]

Autorzy zielonoświątkowi[edytuj | edytuj kod]

Znani zielonoświątkowi pastorzy i działacze ewangelizacyjni[edytuj | edytuj kod]

Polscy pastorzy i działacze ewangelizacyjni[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Pewforum
  2. Dzieje Apostolskie mówią o tym kilkakrotnie. Z Ojców Kościoła mówi o tym przede wszystkim Ireneusz.
  3. Telewizja Polska S.A
  4. "Historia ruchu zielonoświątkowego i odnowy charyzmatycznej". instytutdidaskalos.pl. [dostęp 2013-07-18].
  5. Pewforum
  6. Aktualności | Kościół Zielonoświątkowy w Polsce>.
  7. John L. Allen Jr., If demography is destiny, Pentecostals are the ecumenical future Jan. 28, 2008
  8. The Global Impact of Pentecostalism – USC US-China Institute (2011)
  9. 9,0 9,1 Pentecostal churches – World Council of Churches (2014)

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Pasek: Ruch Zielonoświątkowy: Próba monografii. Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS. ISBN 83-85527-04-6.
  • M. Harper, Tak jak na początku. Z dziejów przebudzenia pentekostalnego w XX wieku, Londyn.
  • D. Bennet, Trzecia godzina dnia, ZKE, Warszawa 1981.
  • M. Tymiński, Kościół Zielonoświątkowy w Polsce, Misja „Życie”, Wrocław 1999.
  • Z. Pasek, Chrześcijaństwo entuzjastyczne, Rocznik Teologiczny, ChAT 1985, z. 2.
  • A. Migda, "Egzorcyzm pentekostalny", Warszawa 2010.
  • A. Migda, Demonologia w ruchu zielonoświątkowym, Ex Nihilo, Kraków 2009.
  • A. Migda, Mistycyzm pentekostalny, Kraków 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]