Anchomanes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Anchomanes
Anchomanes difformis
Anchomanes difformis
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klad okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd żabieńcowce
Rodzina obrazkowate
Podrodzina Aroideae
Rodzaj Anchomanes
Nazwa systematyczna
Anchomanes Schott
Oesterr. Bot. Wochenbl. 3: 314 (1853)
Typ nomenklatoryczny
Anchomanes hookeri (Kunth) Schott [= Anchomanes difformis (Blume) Engl.][2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Ogonek liściowy Anchomanes giganteus
Kwiatostan Anchomanes sp.
Kwiaty męskie (po lewej) i żeńskie (po prawej) na kolbie kwiatostanu Anchomanes difformis
Owocostan Anchomanes giganteus

Anchomanes Schott – rodzaj roślin, należący do rodziny obrazkowatych, liczący 6 gatunków endemicznych dla tropikalnych rejonów Afryki. Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów ανχο (ancho – ściskać, dusić) i μαίνο (maino – oszaleć, majaczyć, bredzić) i odnosi się do cech fitochemicznych roślin tego rodzaju[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wysokie rośliny zielne.
Łodyga
Masywne, rosnące skośnie lub pionowo bulwy pędowe o średnicy od 1 cm (A. abbreviatus) do 20 cm (A. difformis) i długości do 80 cm (A. difformis).
Liście
Roślina tworzy jeden liść właściwy, otoczony u nasady kilkoma łuskowatymi katafilami. Liście młodociane proste, strzałkowato-oszczepowate lub trójsieczne, podzielone wąskimi szczelinami na 3 odwrotnie trójkątne segmenty. Liście dojrzałe na wzniesionym, cylindrycznym, pokrytym kolcami ogonku, o długości do 3 m (A. difformis). Blaszka liścia dojrzałego trójsieczna; każdy segment dwudzielnie- lub pierzastozłożony; listki lancetowate i trapezowate; wierzchołek ścięty lub szeroko dwudzielny ze spiczastym kończykiem; długość do 150 cm (A. difformis). Nerwacja pierzasta.
Kwiaty
Roślina jednopienna. Pojedynczy kwiatostan, typu kolbiastego pseudancjum, pojawia się przed lub razem z liściem. Szypułka krótsza od ogonka, o długości do 180 cm (A. difformis), zwykle pokryta kolcami (gładka u A. boehmii). Pochwa dłuższa od kolby, wzniesiona, łódkokształtna, otwarta na całej długości, spiczasta, o długości od 2 cm (A. boehmii) do 30 cm (A. difformis). Kolba pokryta na całej długości jednopłciowymi kwiatami żeńskimi i męskimi. Zalążnie jednokomorowe, zawierające jeden zalążek. Szyjki słupka stożkowate lub niewidoczne, czasami ostro skierowane w kierunku podstawy kolby. Znamiona słupka dwuwargowe, w kształcie litery V, dyskowate lub wklęsło-kuliste. Pręciki niemal osadzone, z poprzecznymi pylnikami.
Owoce
Podłużno-eliptyczne, mięsiste, jednonasienne jagody, o średnicy około 2 cm. Nasiono duże, odwrotnie jajowate, bez bielma. Łupina cienka.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Byliny, geofity[4]. Wszystkie gatunki przechodzą okres spoczynku.
Siedlisko
Rośliny z tego rodzaju zasiedlają bagna i wiecznie zielone, równikowe lasy deszczowe, na wysokości do 1200 m n.p.m.
Interakcje z innymi gatunkami
Liście A. difformis stanowią pożywienie goryli zachodnich[5], a jagody szympansów[6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
Należy do plemienia Nephthytideae, podrodziny Aroideae, rodziny obrazkowatych, rzędu żabieńcowców w kladzie jednoliściennych[1][7].
Pozycja rodzaju w systemie Reveala z roku 2007 (2010)
Rodzaj nie został ujęty.
Pozycja rodzaju według Crescent Bloom (system Reveala z lat 1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina (Frohne & U. Jensen ex Reveal), klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa obrazkowe (Aridae Takht.), nadrząd obrazkopodobne (Aranae Thorne ex Reveal), rząd obrazkowce (Arales Dumort.), rodzina obrazkowate (Araceae Juss.)[8].
Gatunki

Zagrożenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Od 2006 roku gatunek Anchomanes abbreviatus, występujący w Kenii i Tanzanii, znajduje się w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych[9]. Gatunek ten objęty jest kategorią LC (mniejszej troski). Poważne zagrożenia są nieznane, jednakże potencjalnym zagrożeniem jest utrata siedlisk.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośliny lecznicze
W tradycyjnej medycynie afrykańskiej liście A. difformis stosowane są w chorobach bakteryjnych[10], przede wszystkim układu oddechowego i płciowego, bulwy pędowe w chorobach układu oddechowego[11] i w bólach brzucha[12]. Wykazano, że składniki czynne zawarte w liściach tej rośliny mają działanie antybakteryjne (w tym na bakterie antybiotykooporne), przeciwzapalne i znieczulające. MIC wyciągu z liści tej rośliny wynosi 375 μg/ml[10]. Wykazano, że składnikami czynnymi zawartymi w bulwach roślin tego gatunku są flawonoidy, glikozydy i taniny[11]. Bulwy zawierają również kwas asparaginowy, kwas glutaminowy, leucynę i argininę oraz są wyjątkowo bogate w kryształy szczawianu wapnia[13].
Rośliny spożywcze
W okresach głodu bulwy A. difformis są spożywane po długim gotowaniu[14].
Inne zastosowania
W Zairze wyciąg z rośliny A. difformis stanowi składnik trucizny, opartej na soku Parquelina nigrescens, którą pigmeje Mbuti pokrywają strzały[15].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-20].
  2. Index Nominum Genericorum (ang.). [dostęp 2010-06-19].
  3. Umberto Quattrocchi: CRC world dictionary of plants names: common names, scientific names, eponyms, synonyms, and etymology. Boca Raton: CRC Press, 1999, s. 132. ISBN 0-8493-2673-7.
  4. R. Govaerts i D.G. Frodin: World Checklist of Araceae (and Acoraceae) (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew, 2002. [dostęp 2010-06-18].
  5. J. Calvert. Food selection by western gorillas (G.g.gorilla) in relation to food chemistry. . 65, s. 236-246, 1985 (ang.). 
  6. S.J. Mayo: Flora of Tropical East Africa. Araceae. 1985, s. 26. ISBN 90-6191-322-5. (ang.)
  7. L.I. Cabrera et al. Phylogenetics relationships of aroids and duckweeds (Araceae) inferred from coding and noncoding plastid DNA. „American Journal of Botany”. 95(9), s. 1153-1165, 2008 (ang.). 
  8. Crescent Bloom: Hierarchical position of the Genus Gorgonidium (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-06-19].
  9. Eastern Arc Mountains & Coastal Forests CEPF Plant Assessment Project Participants: [www.iucnredlist.org Anchomanes abbreviatus] (ang.). IUCN 2010. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.1., 2006. [dostęp 2010-06-20].
  10. 10,0 10,1 New strategies combating bacterial infection. Weinheim: Wiley-Blackwell, 2009. ISBN 978-3-527-32206-0. (ang.)
  11. 11,0 11,1 A.B. Aliyu et al.. Phytochemical analyses and mineral elements composition of some medicinal plants of Northern Nigeria. „Nigerian Journal of Pharmaceutical Sciences”. 7(1), s. 119-125, 2008. ISSN 0189-823X (ang.). 
  12. E. Noumi, A. Yomi. Medicinal plants used for intestinal diseases in Mbalmayo Region, Central Province, Cameroon. „Fitoterapia”, s. 246-254, 2001. Elsevier Science B.V.. ISSN 0367-326X (ang.). 
  13. Hans Dieter Neuwinger: African ethnobotany: poisons and drugs: chemistry, pharmacology, toxicology. London: Chapman Hall, 1996. ISBN 3-8261-0077-8. (ang.)
  14. Anchomanes hookeri (Aroideae), pearly everlasting (ang.). [dostęp 2010-06-20].
  15. Alkaloids. Berlin: Springer US, 1998. ISBN 0-306-45465-3. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. S.J. Mayo: Flora of Tropical East Africa. Araceae. 1985, s. 24-28. ISBN 90-6191-322-5. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]