Aramis

Aramis – jeden z bohaterów powieści Alexandre'a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D'Artagnan autora Henry'ego Bedford-Jonesa. Właściwie nazywa się kawaler Rene d'Herblay, później opat d'Herblay (Dwadzieścia lat później), później biskup d'Herblay (Wicehrabia de Bragelonne). Postać wzorowana na księdzu Henri d’Aramitz.

Spis treści

1 Cechy postaci
2 Zarys wydarzeń przedstawionych w cyklu o muszkieterach, w których aktywną rolę odgrywa Aramis
3 Aramis w filmie
4 Bibliografia

Cechy postaci [edytuj]

Aramis jest muszkieterem Ludwika XIII, przyjaźni się z Atosem, Portosem i z d'Artagnanem. Wykazuje się wielką sprawnością w intrygach towarzyskich i politycznych. Posiada usposobienie zarazem poetyckie i wojskowe, d'Artagnan mówi o nim: "gdy byłeś muszkieterem, przypominałeś księdza, a gdy jesteś księdzem, przypominasz muszkietera" (spotkanie z Aramisem w klasztorze jezuitów w Dwadzieścia lat później). Aramis jest zapalczywy i porywczy, ale nigdy nie narusza form grzeczności, w pojedynku czy w bitwie. Bardzo urodziwy, dba o wygląd zewnętrzny, jako jedyny z przyjaciół stosuje kosmetyki. Jego cechą charakterystyczną jest wielka wytworność (którą czerpał „sam z siebie”). Aramis, obok Atosa, posiada wykształcenie w naukach scholastycznych i mówi po łacinie. Posługuje się także językiem hiszpańskim. Niemniej jednak jego rozprawa teologiczna przygotowywana przed uzyskaniem świeceń wykazuje przerost formy nad treścią (Trzej muszkieterowie, scena odnalezienia rannego Aramisa przez d'Artagnana po powrocie z Anglii). Ulubieniec wielkich dam, za młodu utrzymywany przez swoją kochankę, księżnę de Chevreuse (co jednak nie stanowiło żadnej ujmy dla szlachcica w owych czasach). W zakresie stosunków z damami wykazywał posuniętą daleko posuniętą dyskrecję. Znakomity szermierz, niepokonany w żadnym z pojedynków (natomiast raniony z broni palnej). W chwili rozpoczęcia powieści Trzej muszkieterowie miał ok. 22-23 lata (był trzy lata starszy od d'Artagnana).

Początkowo pragnie zostać duchownym, lecz na przeszkodzie stają względy honorowe (pojedynek). Zostaje muszkieterem, lecz marzenia o kościelnej karierze nigdy nie znikają mu sprzed oczu. Po odejściu ze służby wojskowej zostaje opatem, a następnie biskupem w Vannes. Wykorzystując sekretną informację o bracie – bliźniaku króla Ludwika XIV przetrzymywanym w Bastylii, zostaje generałem jezuitów. Dzięki wpływom zakonu osadza w Bastylii króla, podstawiając na jego miejsce jego brata. Królowi udaje się powrócić do władzy i próbuje dopaść Aramisa. Ten jednak, dzięki swej wysokiej pozycji w zakonie, uchodzi przed karą. Znajduje schronienie w Hiszpanii, skąd powraca do Francji jako ambasador, książę d'Alameda.

Postać Aramisa jest najbardziej skomplikowana spośród czterech muszkieterów pod względem stosunku do przyjaciół. Z jednej strony wykazywał on zawsze pewien egoizm, przejawiający się w wykorzystywaniu przyjaciół do swoich celów (podobne skłonności, chociaż w łagodniejszym stopniu, wykazywał jednak i d'Artagnan). Tak też był odbierany np. przez naiwnego Portosa, który w Wicehrabim de Bragelonne prostodusznie oznajmia Aramisowi (nie zwracając uwagi na znaczenie swoich słów) kolejność, w której jest przywiązany do przyjaciół (Aramis na ostatnim miejscu). Z drugiej strony Aramis nigdy nie odstępował pozostałych kolegów w niebezpieczeństwie, ratował ich (np. po aresztowaniu pozostałej trójki przez Mazariniego urządził zorganizował grupę ratunkową – Dwadzieścia lat później), wykorzystywał swoje znajomości dla załatwienia wspólnych spraw (pośrednictwo księżnej de Chevreuse w uzyskaniu wiadomości o Konstancji Bonacieux, kochance d'Artagnana porwanej przez agentów kardynała Richelieu), ponadto wykazywał się w licznych scenach spontaniczną serdecznością wobec pozostałych towarzyszy (np. taniec z d'Artagnanem na kartach uczonej rozprawy w Trzech muszkieterach). Jako jedyny spośród przyjaciół przeżył do końca cyklu o muszkieterach.

Zarys wydarzeń przedstawionych w cyklu o muszkieterach, w których aktywną rolę odgrywa Aramis [edytuj]

Wczesna młodość [edytuj]

Urodził się on jako kawaler Rene d'Herblay i od dziecka był przygotowywany do stanu duchownego. Jednakże jako młody praktykant do tego stanu zaczął romansować z pewną piękną damą pod pretekstem uczenia jej teologii. Jednakże został na tym czynie przyłapany przez pewnego szlachcica, który wywlekł go i zbił oraz zapowiedział mu większe razy, jeśli jeszcze raz go tu przyłapie. Rene poprosił więc o rok zwłoki w przyjęciu ślubów kapłańskich. Po czym udał się do znakomitego mistrza fechtunku i przez rok pobierał u niego nauki. Poznał wtedy również Atosa i Portosa (ten drugi nauczył go kilku pchnięć szpadą). Kiedy umiał już wszystko, co mu było potrzebne Rene ubrał się w piękny strój i udał się na bal, gdzie spotkał owego szlachcica, który go wtedy znieważył. Wyzwał go na pojedynek, w którym go zabił. Jednakowoż po tym wszystkim musiał zapomnieć o byciu księdzem i schronił się przed sprawiedliwością pod imieniem Aramis w gwardii królewskich muszkieterów. Wraz z Atosem i Portosem stworzył zgrane trio nierozłącznych przyjaciół. Nie unikał awantur z gwardzistami kardynała, podczas walk często zabijał swoich przeciwników. Oprócz tego romansował z kilkoma kobietami jednocześnie, choć jego największą miłością była Maria Michon księżna de Chevreuse, której był utrzymankiem.

Poznanie z d'Artagnanem [edytuj]

Jednego dnia w roku 1625 Aramis jako trzeci ze zgranego trio wyzwał na pojedynek d'Artagnana – powodem była chusteczka od jednej z jego kochanek. Aramis chcąc ją ukryć deptał ją butem, a d'Artagnan zwrócił mu na to uwagę niechcący go ośmieszając. Wściekły muszkieter wyzwał go na pojedynek, wcześniej jednak udał się sekundować Atosowi podczas pojedynku jego z d'Artagnanem. Do owego starcia jednak nie doszło z powodu gwardzistów kardynała, którzy zjawili się wtedy na miejscu pojedynku – muszkieterowie stoczyli z nimi walkę, Aramis podczas niej pokonał dwóch gwardzistów, jednego z nich zabijając. Po tym wszystkim d'Artagnan dołączył do drużyny "nierozłącznych".

Służba królowej [edytuj]

Cała czwórka miło spędzała czas, aż do roku 1626 i akcji "diamenty królowej". Aramis wziął w niej udział, ale podczas wyprawy do Anglii został postrzelony w ramię przez najemników Richelieu udających robotników i wskutek rany musiał zostać w przydrożnej oberży oddany pod opiekę wiernego sługi Bazina. Po powrocie do zdrowia został jednak w oberży czekając na list od księżnej de Chevreuse. Nie mogąc się doczekać wieści od niej sądził, że kobieta go porzuciła, więc zaczął rozważać wstąpienie do zakonu. Zaczął nawet pisać pracę teologiczną. Kiedy jednak d'Artagnan zjawił się z listem od księżnej oraz pięknym koniem z bogatym rzędem (który posłużył za spłatę długów muszkietera) Aramis natychmiast porzucił swoje plany i podarł niedokończoną pracę. Wrócił potem do służby, a gdy w 1627 król i kardynał szli na twierdzę hugenocką La Rochelle Aramis jak wszyscy muszkieterowie wziął w tej wyprawie udział. Musiał jednak zdobyć ekwipunek, co umożliwiła mu księżna de Chevreuse przysyłając mu pieniądze ukryte potajemnie w sakwie.

Pod La Rochelle [edytuj]

Aramis wraz Atosem i Portosem eskortował kardynała Richelieu do oberży "Pod Czerwonym Gołębnikiem", gdzie z pomocą rury od pieca podsłuchano rozmowę Jego Eminencji z Milady. Potem również brał udział w obronie Bastionu Św. Gerwazego przed hugenotami. Kiedy trzeba było dowiedzieć się, gdzie przebywa Konstancja Aramis użył swoich wpływów i z pomocą Marii Michon (którą przedstawił wszystkim jako swoją kuzynkę) zdobył te informacje, jak i również pozwolenie, by Konstancja opuściła klasztor pod opiekę czterech muszkieterów. Niestety kobieta została otruta przez Milady, zaś Aramis brał udział w pościgu za nią i samosądzie, jaki potem się nad tą okrutną kobietą odbył. Niedługo przed upadkiem La Rochelle z Aramisem zerwała kontakty księżna de Chevreuse. Wobec tego Aramis postanowił zostać księdzem i odmówił nominacji na porucznika muszkieterów, jaką in blanco otrzymał od Richelieu d'Artagnan. Po zdobyciu twierdzy Aramis porzucił służbę i wstąpił do klasztoru jezuitów.

Kuracja z ukochaną [edytuj]

Mimo bycia jezuitą Aramis nie zaprzestał udziału w romansach i intrygach. Według tej wersji wydarzeń to właśnie opat d'Herblay spłodził z księżną de Chevreuse w roku 1626 syna Raula d'Aram (późniejszego wicehrabiego de Bragelonne) i ukrywał go przed światem w klasztorze Saint Saforin. Pomoc w tym ofiarowała im sama królowa oraz hrabina Helena de Sirle i marszałek Bassompierre. W kontaktach z nimi Aramisowi służył Portos. Niestety pewnego dnia roku 1630 Portosa dopadli trzej agenci kardynała. Doszło do walki, podczas której Portos zabił dwóch napastników, ale został ogłuszony. Pozostały przy życiu agent zabrał Portosowi list, po czym pojechał do Aramisa, dotkliwie go pobił i zmusił do wydania pozostałych listów. Następnie jadąc drogą sam poniósł śmierć z rąk zbójów. Aramis zaś na wskutek pobicia balansował pomiędzy życiem a śmiercią. Czuwał nad nim wierny Bazin. Kiedy Aramis otrzymał list od lorda de Winter z wezwaniem do hotelu markiza de Saint Luc postanowił nie jechać ze względu na swój stan. Niedługo potem Aramisa odwiedził tajemniczy Kawaler Nemo, którym okazała się być przebrana księżna de Chevreuse. Zabrała ona Aramisa do swojej posiadłości. Po drodze zatrzymali się w oberży, gdzie spotkał ich d'Artagnan, który porozmawiał chwilę z przyjacielem oraz przekazał księżnej wieści od królowej i kardynała. Niedługo potem Aramis wyzdrowiał pod czujną opieką kochanki.

Służba Frondzie [edytuj]

Aramis jako jezuita nie utrzymał zbyt zażyłych stosunków z dawnymi przyjaciółmi, praktycznie wcale ich nie widywał. Jedynie raz wezwał potajemnie d'Artagnana na sekundanta w swoim pojedynku, ale po nim odjechał nie rozmawiając nawet z przyjacielem. Swoją działalnością Aramis zapracował na stanowisko opata w zakonie jezuitów. Kiedy w roku 1648 wybuchła Fronda Aramis przyłączył się do niej. Prawdopodobną przyczyną tego czynu była jedna z jego kochanek, której mąż wspierał Frondę. Mąż owej damy dowiedział się o jej romansie z opatem d'Herblay i zaczaił się na niego. Na szczęście Aramis ukrył się na drzewie i uniknął zasadzki. Kiedy napastnicy odjechali zeskoczył na tył konia, którym jechał Planchet. Z Planchetem zaś jechał szukający dawnych przyjaciół d'Artagnan. Aramis zabrał ich obu do klasztoru jezuitów, swojej siedziby, ale jednak odmówił wstąpienia na służbę do kardynała Mazarina. Po czym potajemnie wraz z Atosem i Rochefortem zorganizował ucieczkę księcia de Beaufort. Kiedy pościg składający się z d'Artagnana i Portosa dogonił uciekinierów Aramis i Atos stoczyli walkę z dawnymi przyjaciółmi, ale szybko ją przerwali odkrywając, z kim walczą. Po czym potajemnie się spotkali i mimo początkowych niesnasek ostatecznie przysięgli sobie wieczną przyjaźń i zaczęli potajemnie się ze sobą spotykać.

Służba u Karola I [edytuj]

Niedługo potem Aramisa i Atosa zwerbował na służbę do króla Anglii Karola I lord de Winter. Cała trójka odpłynęła do Anglii łodzią, jednakże obserwował ich tajemniczy Mordaunt, syn Milady de Winter, pragnący pomścić śmierć matki. Na jego widok Aramis złapał za muszkiet chcąc go zastrzelić, ale Atos nie pozwolił mu na to (czego natychmiast pożałował). Jednakże wierna służba Aramisa, Atosa i lorda de Winter nie ocaliła króla Anglii, który został sprzedany rebeliantom. Przed pojmaniem zdążył jeszcze odznaczyć Aramisa i Atos Orderem Podwiązki. Chwilę potem cała trójka została pochwycona przez Mordaunta oraz pomagających mu na rozkaz Mazarina d'Artagnana i Portosa, zaś lord de Winter zginął zastrzelony przez mściwego bratanka. Aramis i Atos jednak podstępem zbiegli ze swego więzienia, w czym pomogli im d'Artagnan z Portosem. Następnie cała czwórka podjęła próbę uwolnienia Karola I z więzienia. Nie powiodła się ona, ale jednak przyjaciele udali się do Londynu, gdzie szykowali podkop pod królewską celę. Aramis przebrany za księdza odwiedził króla w lochu i powiedział mu o planowej ucieczce. Niestety plan ten też się nie powiódł i władca Anglii został ścięty przez przebranego za kata Mordaunta. Czwórka przyjaciół dopadła syna Milady i odbyła nad nim sąd, ale ten im się wymknął i przygotował zasadzkę na statku "Błyskawica", którym muszkieterowie chcieli wrócić do Francji. Statek miał wysadzony w powietrze z nimi na pokładzie, jednakże czujność wiernych sług ocaliła przyjaciół od śmierci – uciekli oni szalupą z prowiantem, przy okazji zabijając Mordaunta.

Dalsza służba Frondzie [edytuj]

Po powrocie do ojczyzny przyjaciele rozdzielili się. Aramis i Atos udali się do Paryża, gdzie skontaktowali się z wdową po Karolu I i ich córką. Spotkali tam dwóch agentów kardynała, którzy roznosili fałszywe pogłoski o ucieczce króla Anglii. Obaj przyjaciele wyznali królowej prawdę, po czym wyzwali owych agentów na pojedynków. Niedługo potem doszło do walki wojsk Frondy z wojskami królowej i kardynała. Podczas tej walki Aramis zabił z pistoletu agenta, którego wcześniej wyzwał, a potem wziął do niewoli Raula, którego Atos przekonał do walki po swojej stronie. Kiedy Atos został aresztowany i trafił do jednego więzienia z Portosem i d'Artagnanem Aramis i Raul zebrali frondystów i ruszyli im na pomoc. Ci jednak sami sobie poradzili porywając przy okazji Mazarina. Pomoc spotkała ich w chwili, gdy uciekali z cennym zakładnikiem. Zabrali go więc do zamku Portosa, gdzie przedstawili mu swoje warunki – Aramis podstawił kardynałowi warunki Frondy oraz umożliwić mu dalszą karierę duchowną. Jednym z warunków Frondy jednakże była dymisja Mazarina, na co kardynał zwrócił uwagę – jeśli poda się do dymisji, jak umożliwi Aramisowi jego karierę? Aramis więc zrezygnował z tego jednego warunku stwierdzając, że kardynał Mazarini jest Francji potrzebny. Kiedy kardynał odzyskał wolność Aramis opuścił Frondę i zajął się swoimi sprawami.

Służba u Fouqueta [edytuj]

Po zakończeniu Frondy Aramis zajmował się różnymi sprawami, ale ostatecznie wstąpił na służbę do ministra Fouqueta, generalnego intendenta królewskich finansów. Uczynił on Aramis biskupem Vanes oraz swoją prawą ręką. Na polecenie swego pryncypała świeżo mianowany biskup nakazał przeprowadzenie naprawy i umocnienie fortyfikacji na zamku Belle-Isle. W sprawę tę wciągnąć Portosa, który osobiście nadzorował budowę. Jednakże d'Artagnan na polecenie Ludwika XIV miał zbadać tę sprawę. Aramis odkrywszy obecność kapitana muszkieterów, którego Portos sam zaprowadził do siedziby Aramisa, biskup szybko udał się do Fouqueta i ostrzegł go, iż król o wszystkim wie i może wyciągnąć z tego konsekwencje. Jedynym ratunkiem dla Fouqueta może być to, że ten odda w prezencie królowi Belle-Isle. Minister tak właśnie postąpił. Aramis jednocześnie wciąż dążył do wzmocnienia pozycji swojego pryncypała. Dzięki swoim dążeniom odkrył, iż w Bastylii przebywa Filip, brat bliźniak Ludwika XIV ukryty tutaj przez Annę Austriaczkę i kardynała Mazarina. Aramis postanowił to wykorzystać. Potajemnie odwiedzał Filipa korzystając z pozwolenia gubernatora Bastylii, który należał (jak wielu cywilów) potajemnie do zakonu jezuitów. Podczas jednej z takich wizyt Aramis wyznał chłopakowi, kim on naprawdę jest i dlaczego tutaj przebywa. Potem podczas odwiedzin w pałacu dowiedział się, iż d'Artagnan przedstawił Portosa królowi. Wściekł się bardzo, ale jednak zachował spokój. W potajemnej rozmowie z kapitanem muszkieterów zaproponował mu wstąpienie na służbę do Fouqueta, ale on jednak odmówił.

Generał zakonu jezuitów [edytuj]

Następnie udał się na zjazd najważniejszych członków zakonu, którzy zebrali się w jednej z oberży, by generał zakonu mógł wybrać spośród nich swego następcę. Wybór padł na Aramisa, który najwięcej pożytku dla ich organizacji przyniósł swoją wiadomością. Albowiem dzięki temu jezuitów mogli mieć wpływ na największego władcę Europy. Aramis jako nowy generał zakonu jezuitów przeszedł do działania. Najpierw jednak spotkał na pogrzebie generała swoją dawną kochankę księżnę de Chevreuse, która miała do niego interes. Kobieta miała w posiadaniu dokumenty dowodzące, że Fouquet dokonał kiedyś malwersacji pieniędzy powierzonych mu przez Mazarina. Zaproponowała mu ich sprzedaż, ale Aramis odmówił, gdyż cena według niego była zbyt wygórowana. Księżna zaniosła więc papiery Colbertowi, który je wykupił i postanowił je wykorzystać do zniszczenia Fouqueta. Generalny intendent królewskich finansów zrozumiał, że traci grunt pod nogami. Załamany potrzebując pieniędzy sprzedał jednemu ze swoich konkurentów stanowisko, jakie sprawował na dworze – zrobił to mimo rad Aramisa. Biskup Vanes czuwał nad transakcją i dobrze się stało, albowiem kontrahent podłożył do podpisania umowę fałszywą o gorszych warunkach, na szczęście jednak Aramis to zauważył i zmusił go do podania prawdziwej umowy. Za zdobyte w ten sposób pieniądze Fouquet wydał bal dla Ludwika XIV w swoim pałacu w Vaux.

Człowiek w żelaznej masce [edytuj]

Aramis tymczasem przeszedł do dalszego działania. Wydobył od Fouqueta ułaskawienie dla jednego biednego poety, który siedział w Bastylii za złośliwe wiersze o jezuitach. Po czym z tym ułaskawieniem pojechał do więzienia i przekonał gubernatora, że owe ułaskawienie jest wystawione na nazwisko Filipa. Gubernator miał wątpliwości, ale jednak uwierzył i chłopaka zabrał Aramis swoją karetą. Podczas podróży zaproponował mu możliwość zastąpienia Ludwika na tronie Francji. Filip mimo lekkich wątpliwości zgodził się. Aramis dał mu kartki z listą członków królewskiej rodziny i dworu, by ten mógł łatwo udawać swego brata. Oprócz tego Aramis zażądał pewnych łask od nowego króla dla siebie i przyjaciół – d'Artagnan miał być marszałkiem Francji, Portos diukiem, Atos otrzymać Order Św. Michała, Raul wysokie stanowisko, zaś Aramis miał zostać kardynałem. Oprócz tego nowy król Francji miał załatwić Aramisowi pasowanemu na kardynała możliwość wyjazdu do Watykanu i kandydowania na papieża. Filip zgodził się na takie warunki i przystąpiono do akcji. Aramis wciągnął w tę intrygę Portosa wmawiając mu, iż na tronie zasiada uzurpator, a oni mają za zadanie przywrócenie na tron prawdziwego monarchy. Aramis wraz z Filipem tajnym przejściem dostali się do pałacu w Vaux i ukryli się nad pokojem króla. Oboje uważnie go obserwowali. W odpowiednim momencie zapadła się zapadnia w podłodze i Ludwik spadł w tunel pod pokojem, a jego miejsce zajął Filip ubrany w królewskie szaty. Aramis i Portos zamaskowali i pod bronią zabrali Ludwika ze sobą do Bastylii, po czym powiedzieli gubernatorowi, że zaszło nieporozumienie, a ułaskawienie było na biednego poetę, a nie więźnia, jakiego zebrali, więc go oddają z powrotem, co jest tym bardziej koniecznie, iż ów więzień oszalał i podaje się za króla Francji. Zachowanie Ludwika tylko potwierdziło ich słowa. Aramis spokojnie wrócił do Vaux i opowiedział o wszystkim bojącego się o swoje życie Fouqueta. Ten jednak stwierdził, iż jako gospodarz odpowiadał za króla i nie ważne, czy ten chciał go zniszczyć czy nie – minister był za niego odpowiedzialny. Pojechał więc do Bastylii uwolnić Ludwika XIV. Aramis zrozumiał, iż popełnił błąd, ale nie dało się go już naprawić. Zostawił Filipa własnemu losowi, ostrzegając jedynie Portosa i razem z nim uciekł. Po drodze zmienili konie u Atosa, któremu Aramis opowiedział o wszystkim.

Walka z wojskami króla [edytuj]

Następnie schronili się na Belle-Isle, gdzie niedługo potem doszło do szturmu wojsk królewskich dowodzonych przez d'Artagnana. Aramis opowiedział Portosowi prawdę, iż wzięli oni oboje udział w spisku przeciwko prawdziwemu królowi. Mimo to Portos nie opuścił przyjaciela i razem z nim odpierał przez jakiś czas ataki wojsk króla, jednak wkrótce potem stwierdzili, iż dalsze walka nie ma sensu i poddali twierdzę. Po czym oboje wraz z wiernymi ludźmi schronili się w jaskini, skąd mieli odpłynąć do Hiszpanii. Jednakże zostali tam przyłapani przez oddział królewskich muszkieterów, który urządził sobie w pobliżu polowanie na lisa. Doszło wówczas do ostrej walki, podczas której Portos zginął przygnieciony głazami. Aramis z trudem w towarzystwie wiernych ludzi uciekł łodzią, ale został pochwycony przez królewski statek. Jednakowoż miał przy sobie pierścień generała zakonu jezuitów i pokazał go kapitanowi, który również do niego należał. Dzięki temu Aramis mógł spokojnie odpłynąć na dobrowolną emigrację do Hiszpanii.

Reszta życia [edytuj]

Żył tam przez wiele lat zdobywając tytuł księcia d'Alameda i po latach pełniąc funkcję ambasadora udał się do Wersalu. Jako ambasador załatwił neutralność Hiszpanii w wojnie Francji z Holandią. Powrócił potem do swego nowego kraju, przed odjazdem spotykając się z d'Artagnanem. Przyjaciele rozmówili się ze sobą ostatni raz, po czym już nigdy więcej się nie widzieli, albowiem d'Artagnan niedługo potem zginął podczas oblegania jednego z holenderskich miast. Sam Aramis zaś spędził w Hiszpanii ostatnie lata swego życia.