Szpada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szpada
Épée.jpg

Szpadabroń biała służąca wyłącznie do kłucia, powstała w XVII wieku na zachodzie Europy w wyniku przekształcania ówczesnego rapiera (białej broni kłującej).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstała w latach 1620-1640 we Włoszech i szybko stała się bardzo popularną bronią we Francji i innych krajach Europy. Nazywano ją „mieczem spacerowym” i „mieczem do poduszki” ze względu na wyjątkową poręczność i niewielkie rozmiary. Z czasem utraciła skomplikowany, rapierowy kabłąk rękojeści, a zyskała tarczkę ochronną. Od XVIII wieku traktowana jako broń przyboczna i część ubioru szlachcica (podobnie jak szabla w Polsce), dzięki czemu stała się lżejsza od niewygodnego rapiera. Waga szpady wynosiła około pół kilograma a długość – 90 cm. Znane użycie w polszczyźnie ok. 1656.[1][2][3]

Pod koniec XIX wieku upowszechniono nowy rodzaj szpady – szpadę pojedynkową. Przypominała ona współczesną szpadę sportową z francuską rękojeścią i była używana wyłącznie w pojedynkach.

Obecnie w sporcie, w walce szpadą, polem trafienia jest całe ciało – od maski aż po buty. Jest to sport, który charakteryzuje się niezwykłą szybkością oraz walecznością, w którym nie liczy się, kto rozpoczął natarcie, ale kto wcześniej osadził koniec broni, powodując zapalenie się swojej lampy. Zasady walki, w przeciwieństwie do zasad umownych, takich jak floret i szabla, w niemałym stopniu odzwierciedlają specyfikę walki ostrą bronią.

Zasady walki sportowej[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie walczono wyłącznie do jednego trafienia, jednak w ciągu XX wieku z powodu małej widowiskowości walk stopniowo zwiększano ilość punktów wymaganych do zdobycia, by wygrać walkę. Obecnie walczy się do 5, 10 lub 15 trafień, w zależności od etapu i rodzaju zawodów. We współczesnej szpadzie sportowej punkt przyznaje się temu, kto trafił przeciwnika i w przeciągu następnych 40 milisekund nie otrzymał trafienia. W przypadku, gdy obaj szermierze trafią się w czasie mniejszym niż 40 milisekund, obaj zawodnicy otrzymują punkt. Trafienia zadane po tym czasie są ignorowane, niezależnie od tego gdzie i z jaką siłą zostaną zadane.

Parametry[edytuj | edytuj kod]

Współczesne szpady sportowe ważą między 300 a 450 gramów, choć regulamin Międzynarodowej Federacji Szermierczej zezwala na szpady ważące do 770 g. Klingi szpadowe dla dorosłych zawodników mierzą 90 cm od kosza do czubka punty, jest to tzw. rozmiar "5". Rozmiary przelicza się na centymetry poprzez pomnożenie cyfry rozmiaru przez 2,5 cm (1 cal) i dodanie do 75 cm (30 cali). Dla przykładu klinga rozmiaru "0" ma długość 75 cm (30 cali) a rozmiaru "2" – 80 cm (32 cale).

Międzynarodowa Federacja Szermiercza ustanowiła następujące czasy dotyczące sposobu rejestrowania punktów w walce na szpady

Czas wciśnięcia ("dwell time"): 3,3 milisekundy

Jest to czas, przez jaki obwód musi być zamknięty aby zarejestrować trafienie (patrz – punta).

Czas odcięcia ("cut-out time"): 40 milisekund

Jest to okres w jakim aparat rejestruje trafienia, zanim odetnie sygnał z broni szermierzy. Trafienia obu szermierzy zadane w odstępie krótszym niż czas odcięcia będą rejestrowane jako trafienia punktowane. W przypadku, gdy obaj szermierze trafią się w odstępie większym niż 40 ms, punkt otrzymuje osoba trafiająca wcześniej.

Igrzyska Olimpijskie[edytuj | edytuj kod]

Jest to jedna z konkurencji szermierczych rozgrywana także na Igrzyskach Olimpijskich, gdzie reprezentanci Polski wywalczyli 3 medale:

Przypisy

  1. Szpada (pol.). W: SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I 1. POŁOWY XVIII WIEKU [on-line]. PAN Instytut Języka Polskiego. [dostęp 2010-07-27].
  2. David Harding (red.): Encyklopedia broni - 7000 lat historii uzbrojenia. Warszawa: Penta, 1995, s. 50-51. ISBN 83-85440-32-1.
  3. Zdzisław Żygulski: Broń w dawnej Polsce na tle uzbrojenia Europy i Bliskiego Wschodu. Warszawa: PWN, 1982, s. 221-222. ISBN 83-01-02515-8.