Azerowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Azerowie
Azərbaycan Türkləri
Fuzûlî.jpgKhan N.jpgKhoysky.jpegNesib bey Yusifbeyli (Mucadile. Birinci Hisse. Istiqlalin Beshiyi (2006)).JPGVeli bek Jedigar.jpgEmpress Farah.jpgSeyyed Ali Khamenei.jpgMir Hossein Mousavi in Zanjan by Mardetanha.jpgVagit Alekperov2011.jpgAziza BakuJazz2007.jpgMamedyarov 2010 Dortmund.jpg
Fuzuli, Husajn Chan Nachiczewański, Fətəli xan Xoyski, Nəsib bəy Yusifbəyli, Veli bek Jedigar, Rəşid Behbudov, Farah Pahlawi, Ali Chamenei, Mir-Hosejn Musawi, Vahid Ələkbərov, Aziza Mustafa Zadeh, Şəhriyar Məmmədyarov
Liczebność ogółem
35-45 mln osób
Regiony zamieszkania
 Azerbejdżan: 8 172 800 (2009)
 Iran: 12-25 mln
 Rosja: 603 070 (2010), w tym:

 Gruzja: 284 761 (2002), w tym:

 Kazachstan: 85 292 (2009)
 Ukraina: 45 176 (2001)
 Turkmenistan: 36 586 (1995)
 Uzbekistan: 35 848 (2000)
 Kirgistan: 18 516 (2013)[1]
 Niemcy: 15 219 (2006)
 Wielka Brytania: 15 000 (2009)[2]
 Białoruś: 5 567 (2009)[3]
 Kanada: 4 580 (2011)[4]
 Łotwa: 1 898 (2014)[5]
 Estonia: 923

Języki
azerski
Główne religie
islam:
-szyicki (85%)
-sunnicki (15%)
Pokrewne grupy etniczne
Turcy

Azerbejdżanie, Azerowie (Azərbaijanca, Azərbaycan Türkləri) – tureckojęzyczny naród zamieszkujący głównie Azerbejdżan oraz północno-zachodni Iran, a także – w znacznie mniejszych skupiskach – Rosję (obecnie, ze względu na emigrację, ponad 1 milion, głównie w największych miastach), Gruzję oraz kilka państw Bliskiego Wschodu. W sumie liczy on ok. 35 mln osób (2000), choć według nieoficjalnych szacunków nawet 45 milionów (2006). Wyznają islam szyicki (85%) i sunnicki (15%).

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Azerowie są potomkami plemion turkijskich które w XI wieku zmieszały się z zamieszkującą tereny dzisiejszego Azerbejdżanu i północno-zachodniego Iranu ludnością indoeuropejską, kaukaską i semicką. Genetycznie są mieszanką ludów kaukaskich, indoeuropejskich i tureckich. Posługują się językiem azerskim, blisko spokrewnionym z tureckim.

Azerscy muzycy

Liczebność i rozmieszczenie[edytuj | edytuj kod]

Autochtoniczni Azerowie, stanowiący większość narodu azerskiego, zwarcie zamieszkują głównie Azerbejdżan i północno-zachodni Iran (ostany: Azerbejdżan Wschodni i Azerbejdżan Zachodni) oraz w mniejszym stopniu południową Gruzję (głównie Dolną Kartlię, gdzie stanowiąc 45,1% populacji są najliczniejszą grupą etniczną), południowy Dagestan (gdzie stanowią 4,5%, będąc szóstą największą grupą etniczną) oraz wschodnie krańce Turcji przy granicy z Armenią (stanowią większość w mieście Iğdır). Niegdyś zamieszkiwali też tereny obecnej Armenii (10% populacji Armeńskiej SRR w 1939), jednakże po wybuchu konfliktu zbrojnego o Górski Karabach w większości ją opuścili. Według szacunków Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców Armenię zamieszkuje wciąz od 30 do kilkuset Azerów[6]. W efekcie migracji w czasach komunizmu znacząco wzrosła natomiast populacja azerska w bardziej odległych krajach dawnego ZSRR: w Rosji, Kazachstanie, na Ukrainie, w Turkmenistanie, Uzbekistanie i Kirgistanie. Od dziesięcioleci Azerowie emigrują także do Europy Zachodniej. Początkowo wyjeżdżali głównie Azerowie tureccy (m.in. wraz z falą emigracji tureckiej do RFN) i irańscy. Po upadku żelaznej kurtyny wzrosła emigracja z Kaukazu, zwłaszcza z Górskiego Karabachu.

Współcześnie Azerowie są drugim najliczniejszym narodem tureckim po Turkach a przed Uzbekami.

Historyczna populacja Azerów w poszczególnych republikach radzieckich na podstawie radzieckich spisów ludności:

1926 1939 1959 1970 1979 1989
Azerbejdżańska SRR 1,437,977 (62.1%) 1,870,471 (58.4%) 2,494,381 (67.5%) 3,776,778 (73.8%) 4,708,832 (78.1%) 5,804,980 (82.7%)
Gruzińska SRR 137,921 (5.2%) 188,058 (5.3%) 153,600 (3.8%) 217,758 (4.6%) 255,678 (5.1%) 307,556 (5.7%)
Armeńska SRR 76,870 (8.7%) 130,896 (10.2%) 107,748 (6.1%) 148,189 (5.9%) 160,841 (5.3%) 84,860 (2.6%)
Rosyjska FSRR 24,335 (0.03%) 43,014 (0.04%) 70,947 (0.06%) 95,689 (0.07%) 152,421 (0.11%) 335,889 (0.23%)
Kazachska SRR 20 (0.0%) 12,996 (0.2%) 38,362 (0.4%) 56,166 (0.4%) 73,345 (0.5%) 90,083 (0.5%)
Uzbecka SRR 20,764 (0.4%) 3,645 (0.1%) 40,511 (0.5%) 40,431 (0.3%) 59,779 (0.4%) 44,410 (0.2%)
Turkmeńska SRR 4,229 (0.4%) 7,442 (0.6%) 12,868 (0.8%) 16,775 (0.8%) 23,548 (0.9%) 33,365 (0.9%)
Kirgiska SRR 3,631 (0.4%) 7,724 (0.5%) 10,428 (0.5%) 12,536 (0.4%) 17,207 (0.5%) 15,775 (0.4%)
Ukraińska SRR b/d b/d 6,680 (0.0%) 10,769 (0.0%) 17,235 (0.0%) 36,961 (0.1%)
Białoruska SRR b/d b/d 1,402 (0.0%) 1,335 (0.0%) 2,654 (0.0%) 5,009 (0.1%)

Rozmieszczenie Azerów w przeszłości i współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Znani Azerowie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Azerowie.
Azerki w tradycyjnych strojach

Przypisy