Uzbecy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uzbecy
Oʻzbeklar
Islam Karimov (2009)-red.jpgAbdul Rashid Dostum VOA Jan 22 2002 retouched.jpgSafin shukhrat 20081120 olympiade dresden.jpgKazimdzhanov rustam 20081120 olympiade dresden.jpgLilya-Bekirova.jpgLola Yuldasheva (23.03.2012).jpgOdil Ahmedov Anzhi.jpg
Islom Karimov, Abdul Raszid Dostum, Shuhrat Safin, Rustam Qosimjonov, Lilya Bekirova, Lola Yoʻldosheva, Odil Ahmedov
Liczebność ogółem
ok. 30 mln
Regiony zamieszkania
 Uzbekistan: 24,9 mln (2014)[1]  Afganistan: 2,6 mln[2]
 Tadżykistan: 1,1 mln[3]
 Kirgistan: 816 219 (2013)[4]
 Kazachstan: 470 tys.[5]
 Rosja: 289 862 (2010)
 Turkmenistan: 250 tys.[6]
 Pakistan: 70 tys.[7]
 Ukraina: 12 400[8]
 Chiny: 10 569 (2010)[9]
 Australia: 4 997
 Stany Zjednoczone: 4 930
 Białoruś: 1 593 (2009)[10]
 Łotwa: 908 (2014)[11]
 Mongolia: 260 (2010)[12]
Języki
uzbecki
Główne religie
islam sunnicki
Pokrewne grupy etniczne
ludy tureckie
Tradycyjny strój uzbecki

Uzbecy – najliczniejszy naród Azji Środkowej[13] zamieszkujący Uzbekistan, a także sąsiednie państwa Afganistan, Tadżykistan, Kirgistan, Turkmenistan i Kazachstan oraz chiński region autonomiczny Sinciang.

Pochodzenie

Uzbecy wywodzą się z części mongolskiej Białej Ordy rządzonej przez ród Szejbanidów, która po pewnym czasie została sturkizowana. W XIV wieku grupa ta przyjęła nazwę Uzbecy, której pochodzenie jest niejasne; być może wywodzi się ona od imienia chana Złotej Ordy Ozbega (1313-1341)[14] Inne teorie mówią nazwa że pochodzi od wyrażenia oʻz bek, oznaczającego rządzący sobą.

Liczebność i rozmieszczenie

Historyczna populacja Uzbeków w poszczególnych republikach radzieckich na podstawie radzieckich spisów ludności:

1926 1939 1959 1970 1979 1989
Uzbecka SRR 3 467 226 (73,0%) 4 804 096 (65,1%) 5 038 273 (62,2%) 7 733 541 (64,7%) 10 569 007 (68,7%) 14 142 475 (71,4%)
Tadżycka SRR 175 627 (21,2%) 353 478 (23,8%) 454 433 (23,0%) 665 662 (23,0%) 873 199 (22,9%) 1 197 841 (23,5%)
Kirgiska SRR 110 463 (11,1%) 151 551 (10,4%) 218 640 (10,6%) 332 638 (11,3%) 426 194 (12,1%) 550 096 (12,9%)
Turkmeńska SRR 104 971 (10,5%) 107 451 (8,6%) 125 231 (8,3%) 179 498 (8,3%) 233 730 (8,5%) 317 333 (9,0%)
Kazachska SRR 129 407 (2,1%) 120 655 (2,0%) 136 570 (1,5%) 207 514 (1,6%) 263 295 (1,8%) 332 017 (2,0%)
Rosyjska FSRR 942 (0,00%) 16 166 (0,01%) 29 512 (0,03%) 61 588 (0,05%) 72 385 (0,05%) 126 899 (0,09%)

Historia

Za panowania chana Abu al-Chajr-chana (14281468) Uzbecy przenieśli się na tereny w dolnym biegu Syr-darii i zaczęli interweniować w walki pomiędzy poszczególnymi gałęziami Timurydów, co pozwoliło im w swoich łupieżczych wyprawach docierać do Chorezmu i Transoksanii. Państwo Uzbeków rozpadło się po śmierci Abu al-Chajr-chana, jednak jego restauracji dokonał jego wnuk, Muhammad Szejbani (15001510), któremu udało się opanować większość Azji Środkowej. Stopniowo Uzbecy przemieszali się z innymi tureckojęzycznymi ludami tego regionu, zarówno koczowniczymi jak i osiadłymi, które przejęły od nich ich nazwę.

Kultura

Dominującą religią jest islam. Główne zajęcia to rolnictwo, handel, rzemiosło oraz hodowla zwierząt[13].

Przypisy

  1. Özbəkistan Dövlətinin Statistika Komitəsinin rəsmi məlumatlarına əsasən Özbəkistan əhalisnin 81,7%-ni özbəklər təşkil edir və 1 yanvar 2014-cü il tarixinə Özbəkistan əhalisnin sayı 30 492 800 nəfərdir. Bu məlumatlara nəzərə alınaraq Özbəkistanda təxminən 24 milyon 912 min 600 nəfər özbəyin yaşadığı ehtimal edilir.
  2. CIA World Factbook - Afghanistan
  3. CIA World Factbook - Tajikistan
  4. [1]
  5. Ethnic groups in Kazakhstan, official estimation 2010-01-01 based on National Census 2009
  6. CIA World Factbook - Turkmenistan
  7. Afghan Refugees: Current Status and Future Prospects
  8. State Statistics Committee of Ukraine: The distribution of the population by nationality and mother tongue
  9. Chinese National Minorities
  10. [2]
  11. [3]
  12. [4]
  13. 13,0 13,1 Obyczaje, języki, ludy świata. Encyklopedia PWN, Warszawa 2007, s. 791.
  14. Encyclopaedia Britannica, Uzbekistan, The early Uzbeks.

Bibliografia

  1. Obyczaje, języki, ludy świata. Encyklopedia PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.